स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

इति । औपसदो गृह्याग्निः । अनाहिताग्निश्चेति चशब्द आ-
हिताग्नेस्समुच्चयार्थः । ततश्चायमर्थः— अनाहिताग्निराहिताग्नि-
श्चार्धाधानेनौपासनवान् गृह्याग्निसंनिधौ तत्रैवाग्नौकरणं कुर्यात् ।
अग्न्यभावे गृह्याग्नेरसन्निधानेऽप्सु द्विजपाणौ वाऽग्नौकरणं कु-
र्यादिति। अत्राप्स्विति पक्षस्य विषयविशेषः कात्यायनेन दर्शितः—
अग्नौकरणहोमं तु कुर्यादप्स्विति यन्मतम् ।
स यदाऽपां समीपे स्यात् श्राद्धं ज्ञेयो विधिस्तदा ॥
एवंचापां समीपादन्यत्र यदा श्राद्धं तदैव द्विजपाणाविति
पक्षो ग्राह्यः । अयं च विषयविभागः ‘अनग्निस्तु द्विजपा-
णावथाप्सु वा’ इत्यत्रापि द्रष्टव्यः, विष्णुधर्मोत्तरे मार्कण्डेय
इत्युक्तस्मृत्यन्तरविवक्षायां कारणाभावात् । यत्तु मनुनोक्तं—
अग्न्यभावे तु विप्रस्य पाणावेवोपसादयेत् ।
इति, तत् भार्यापरिग्रहात् पूर्वमनुष्ठेयनित्यनैमित्तिकश्राद्धविष-
यम् । अयमेव विषयो जातूकर्णेन स्पष्टीकृतः—
अग्न्यभावे तु विप्रस्य पाणौ दद्यात्तु दक्षिणे ।
अग्न्यभावः स्मृतस्तावद्यावद्भार्यां न विन्दति ॥
इति । दक्षिणे पाणौ दद्यात् उभयविधाग्नौकरणाहुत्यर्थमन्नमिति
शेषः । यत्तु गृह्यपरिशिष्टकारेणोक्तं—
अन्वष्टक्यं च पूर्वेद्युर्मासिमास्यथ पार्वणम् ।
काम्यमभ्युदयेऽष्टम्यामेकोद्दिष्टमथाष्टमम् ॥