स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

त्मकपितृयज्ञस्य होमात्मकपितृयज्ञस्य च दण्डिन इतिवल्लक्षणया
नामधेयं, चातुर्मास्येषु प्रथमपर्वणि क्रियमाणानामाग्नेयादि-
सप्तयागानां वैश्वदेवयागस्य च वैश्वदेवनामधेयवत् । एवञ्च
पिण्डदानं होमश्चात्र प्रधानं, न तु पिण्डदानमेव प्रधानं हो-
मोऽङ्गम् । यत एवं होमोऽपि प्रधानं, अत एवोक्तमापस्तम्बेन-
‘यदि जीवपिता दद्यादाहोमात्कृत्वा विरमेत्’ इति । यदि
तु होमोऽङ्गं, तदा पिण्डदानाख्यप्रधाननिवृत्तौ प्रयोजकप्रधा-
नस्याभावादङ्गभूतहोमस्यापि निवृत्तेः ‘आहोमात्कृत्वा विर-
मेत्’ इति सूत्रमत्यन्तानुपपन्नं स्यात् । ततो ज्ञायते होमा-
त्मकोऽपि पितृयज्ञः प्रधानभूत इति । एवञ्च पितृयज्ञवद्धुत्वा,
इत्यस्यायमर्थः—होमात्मकपिण्डपितृयज्ञवदग्नौकरणं कुर्यादिति।
एवं वदतस्तस्य स्वकीयस्मृतौ—
प्राङ्मुखेनैव देवेभ्यो जुहोतीतिश्रुतिश्रुतेः ।
निरुप्य हविरन्यस्मा अन्यस्मै न हि हूयते ॥
इत्येताभ्यामुक्तदैविकपैतृकधर्मकपिण्डपितृयज्ञवदित्यभिप्रायः प्रत्ये-
तव्यः, पिण्डपितृयज्ञविधायकसूत्रविशेषानुक्तेः । बैजवापगृह्ये---
‘यज्ञोपवीत्यग्नौ करवाणीत्यामन्त्रयग्नौकरणम्’ इत्यभिधानात्
स्वसूत्रोक्तपिण्डपितृयज्ञवदग्नौकरणहोमो दैविकधर्मवानिति स्फु-
टम् । यत्तु याज्ञवल्केन पिण्डपितृयज्ञमनुक्तैवोक्तं—
ओं कुरुष्वेत्यनुज्ञातो हुत्वाऽग्नौ पितृयज्ञवत् ।