स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

300 स्मृतिचन्द्रिकायां

प्रपितामहास्तथाऽऽदित्या इत्येषा वैदिकी श्रुतिः ॥
एवं ज्ञात्वा श्राद्धे कृते वस्वादीनामपि प्रीतिर्भवतीत्याह
पैठीनसिः— 'वसवः पितरो रुद्राः पितामहा आदित्याः प्रपि-
तामहा य एवं विद्वान् पितॄन् यजते वसवो रुद्रा आदित्याश्चास्य
प्रीता भवन्ति' इति । पित्रादिष्वेव वस्वादिपमनुसन्धा-
यानुष्ठितेन श्राद्धेन प्रीता वस्वादयः श्राद्धजनितप्रीतिशालि-
त्वेन श्राद्धदेवताभूतपित्रादिकल्पाः पुत्रादिदत्तान्ननिदानकस्या-
मृताद्यन्नपानान्तस्य प्राप्तिं नामगोत्रमन्त्रादिवस्तुसामर्थ्येन कुर्वतां
मनुष्याणां पितॄन् शुभाशुभकर्मारब्धशरीरान्तरगतान् प्रीणय-
न्तीत्यर्थः । तेन पुत्रादिभिरवश्यं नामगोत्रमन्त्राद्युच्चारणवद्वस्वा-
दिरूपेण पित्रादयो ध्यातव्याः । तथाऽऽह याज्ञवल्क्यः—
वसुरुद्रादितिसुताः पितरश्श्राद्धदेवताः ।
प्रीणयन्ति मनुष्याणां पितॄन् श्राद्धेन तर्पिताः ॥
अदितिसुता आदित्याः । एवञ्चापस्तम्बादिवचनानां शाता-
तपादिवचनानां च न परस्परविरोधः । तेन श्राद्धकर्तुः पूर्व-
पुरुषा एव लोकान्तरगताः श्राद्धदेवता इति सिद्धम् । यत्तु
देवलेनोक्तं—
वसवः पितरो ज्ञेयाः रुद्रा ज्ञेयाः पितामहाः ।
प्रपितामहास्तथाऽऽदित्याः श्रुतिरेषा सनातनी ॥
प्रेतानुद्दिश्य यत्कर्म क्रियते मानुषैरिह ।
तुष्यन्ति पितरस्तेन न प्रेताः पितरस्स्मृताः ॥