स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

262 स्मृतिचन्द्रिकायां
दौहित्रपदं वृद्धशातातपेन व्याख्यातम्—
दुहित्रं खड्गशृङ्गं तु ललाटे यत्तदुच्यते ।
तस्य शृङ्गस्य यत्पात्रं दौहित्रमिति कीर्तितम् ॥
कुतपपदं तु स्मृत्यन्तरे व्याख्यातम्—
अह्नो मुहूर्ता विख्याताः दश पञ्च च सर्वदा ।
तत्राष्टमो मुहूर्तो यस्स कालः कुतपस्स्मृतः ॥
इति । प्रकृतमुच्यते—ब्रुसीषु विशेषमाह मनुः—'कुतपं चासने
दद्यात्' इति । कुतपशब्दस्यानेकार्थाः स्मृत्यन्तरे दर्शिताः—
मध्याह्नः खड्गपात्रं च तथा नेपाळकम्बळम् ।
रूप्यं दर्भास्तिला गावो दौहित्रश्चाष्टमस्स्मृतः ॥
पापं कुत्सितमित्याहुः तस्य सन्तापकारिणः ।
अष्टावेते यतस्तस्मात्कुतपा इति विश्रुताः ॥
इति । कुतपशब्दार्थेष्वष्टसु नेपाळदेशप्रभवमेषादिलोमनिर्मित-
कम्बळलक्षणः कुतपो मनुनोक्तः । तस्यैवासनाख्ये कार्ये यो-
ग्यतमत्वात् । तदसम्भवे कम्बळमात्रमपि पीठाद्यपेक्षया प्रश-
स्तम् । आसनोपकल्पनं भोजनार्थोपवेशनस्थानेषु कार्यम् ।
उपकॢप्तासनेषु दर्भास्तरणं च कार्यम् ।
आसनेषु सदर्भेषु विविक्तेषूपवेशयेत् ।
इति पूर्वोपकॢप्तेष्वासनेषूपवेशनविधानात् । शुद्धैराहर्तृभिस्स-
माहृता इत्यापां विशेषणं निषिद्धानामपामुपकल्पननिषेधज्ञा-
पनार्थम् । तेन—