स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

251

पार्षतं, तथाऽरण्यनिवासिनो वराहान् भक्ष्यानाहेत्यन्वयः ।
एवमुक्तभक्ष्यमांसप्रतिपादकवचनैर्भक्षणीयेषु भक्षणमात्रेण प्रत्य-
वायो नास्तीति गम्यते, न तु भक्षणाय प्राणिवधे कृतेऽपीति ।
प्राणिवधमकृत्वा मांसार्जनसम्भवात्, ‘न हिंस्यात्सर्वा भूता-
नि’ इति हिंसाप्रतिषेधाच्च ।
योऽहिंसकानि भूतानि हिनस्त्यात्मसुखेच्छया ।
स जीवंश्च मृतश्चैव न क्वचित्सुखमेधते ॥
स वसेन्नरके घोरे दिनानि पशुरोमभिः ।
सम्मितानि दुराचारो यो हन्त्यविधिना पशून् ॥
इति मनुयाज्ञवल्क्यस्मरणाच्च । यत्तु मनुनोक्तम्—
अनुमन्ता विशसिता निहन्ता क्रयविक्रयी ।
संस्कर्ता चोपहर्ता च खादकश्चैव घातकाः ॥
इति, तत्र क्रयविक्रयिखादकादेर्घातकत्वाभिधानं हन्तॄणां क-
थञ्चित्प्रेरकभूतस्य न तूदासीनस्येति मन्तव्यम्, उदासीनस्य
कथञ्चिदपि हननकर्तृत्वाभावात् । अतएव देवलः—
पञ्च पञ्चनखा भक्ष्याः धर्मतः परिकीर्तिताः ।
गोधा कूर्मश्शशश्वाविच्छल्यकश्चेति ते स्मृताः ॥
हिंसामन्तरेण विक्रयाद्यैरूपादाय पञ्चनखाः भक्ष्याः परिकी-
र्तिता इत्यर्थः । यद्यप्यत्र पञ्चग्रहणमवधारणार्थं, तथाऽपि
‘श्वाविधं शल्यकं गोधां खड्गकूर्मशशांस्तथा’ इति मानवे खड्ग-
मांसस्य भक्ष्यत्वाभिधानमविरुद्धं, भिन्नविषयत्वात् । नित्य-