स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

202 स्मृतिचन्द्रिकायां
शौचं कुर्यात्' इति । गोमयानुलेपनेन महानसभूमिशुद्धिं
कुर्यात् । उदकैरभ्युक्षणा हरणप्रकरणोक्तप्रकारेणाहतैः भाजनानां
गोधूमपिष्टादिक्षेपणार्थानां शुद्धिं कुर्यादित्यर्थः । महानसभू-
मिसंस्कारानन्तरमाह देवलः-
तिलानवकिरेत्तत्र सर्वतो बन्धयेदजम् ।
असुरोपहतं सर्वं तिलैश्शुद्ध्येदजेन च ॥
पाकस्थानभाजनभाण्डशुद्ध्यनन्तरं पाकादिनाऽन्नादिकं निष्पा-
दयेत् । तथाच स एव-
ततोऽन्नं बहुसंस्कारैः नैकव्यञ्जनभक्ष्यवत् ।
चोष्यपेयसमृद्धं च यथाशक्त्युपकल्पयेत् ॥
बहुसंस्कारो राजभोज्यान्ने योयः संस्कारः तेनतेनान्वितम्।
नैकव्यञ्जनभक्ष्यवत् अनेकव्यञ्जनभक्ष्योपेतम् । व्यज्यतेऽनेना-
न्नस्य रस इति व्यञ्जनमत्र सूपशाकादिकम् । यस्य रसांश
एव सेव्यो न द्रव्यांशः इक्षुखण्डादि तच्चोष्यम् । पानार्थं
चापकफलरसादौ गुडादिपिष्टं संसृज्य यत्क्रियते तत्पेयम् ।
चोष्यपेययोरनेकविधयोरनिषिद्धयोः सम्भवाच्चोष्यपेयसमृद्धमि-
त्युक्तम् । चशब्दाल्लेह्यसमृद्धं चेत्यवगन्तव्यम् । अन्नादिकं
विहितव्रीह्यादिप्रकृति । कानि द्रव्याणि विहितानीत्यपेक्षिते
प्रचेताः-
कृष्णमाषास्तिलाश्चैव श्रेष्ठास्स्युर्यवशालयः ।
महायवा व्रीहियवास्तथैव च मधूलिकाः ॥