स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

श्राद्धकाण्डे श्राद्धदिनपूर्वाह्णकृत्यम्. 203

कृष्णाः श्वेताश्च लोहाश्च ग्राह्यास्स्युः श्राद्धकर्मणि ।
यवाः स्फीतशूकाः । शालयः कलमाः । राजशालिमहाशालि-
सुगन्धिकादयो जलजाः । महायवा व्रीहियवाश्च यवविशेषाः।
मधूलिकाख्यं धान्यान्तरम् । कृष्णाः स्थलजाः कृष्णवर्णा
व्रीहयः । श्वेताः स्थलजा महाव्रीहयः। लोहाः जलजा रक्त-
शालयः, स्थलजाः षाष्टिकाश्च । अत्रिरपि—
अगोधूमं च यच्छ्राद्धं कृतमप्यकृतं भवेत् ॥
विना मांसेन यच्छ्राद्धं कृतमप्यकृतं भवेत् ॥
क्रव्यादाः पितरो यस्मादभावे पायसादिनः ।
इति । अनेन गोधूमप्रकृतिद्रव्यमपूपादि भक्ष्यं मांसमयं च
भक्ष्यमवश्यमुपकल्पनीयमिति वचोभङ्ग्या दर्शितम् । तत्र
मांसभक्ष्योपकल्पनप्रकारमाह कात्यायनः—'छागोस्रमेषानालभ्य
शेषान् क्रीत्वा लब्ध्वा वा स्वयंमृतानां वाऽऽहृत्य पचेत्'
इति । उस्रा गौः । आलभ्य संज्ञपनं कृत्वेत्यर्थः । एतच्च कलि-
युगव्यतिरिक्तद्वापरादियुगविषयम् । तथाच कलियुगधर्मप्र-
करणे—
वरातिथिपितृभ्यश्च पशूपकरणक्रिया ।
इत्यादिवचने श्राद्धार्थं गवादिपश्वालम्भननिषेधोऽस्माभिः
प्रदर्शितः । कलियुगे क्रयादिनाऽप्यासाद्य गोमांसं न पचेत्,
लोकविद्विष्टत्वात् । अन्यान्यपि क्रीत्वा यथाकथाञ्चिल्लब्ध्वा वा
उपकल्प्यानि वायुपुराणे दर्शितानि—