स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

...शाः 143
तद्भूमिस्वामिपितृभिश्श्राद्धकर्म विहन्यते ॥
तेन तत्र श्राद्धं न कुर्यादित्यभिप्रायः । परकीयप्रदेशाः पर-
परिगृहीतगृहगोष्ठादिप्रदेशाः, न पुनस्तीर्थादिप्रदेशाः । तथाच
पुराणम्—
अटवीपर्वताः पुण्या नदीतीराणि यानि च ।
सर्वाण्यस्वामिकान्याहुः न हि तेषु परिग्रहः ॥
वनानि गिरयो नद्यः तीर्थान्यायतनानि च ।
देवखाताश्च गर्ताश्च न स्वामी तेषु विद्यते ॥
इति । देवखाताश्च गर्ताश्च देवखातगर्ताश्चेत्यर्थः । कृत्रिमगर्त-
स्यास्वामिकत्वनियमासम्भवात् । यस्मादेतेषु परपरिग्रहा-
भावः, तस्मादेतेषु स्वगृहेष्विव श्राद्धं देयमित्युक्तम् । वि-
ष्णुधर्मोत्तरे—
तस्माच्छ्राद्धानि देयानि पुण्येष्वायतनेषु च ।
नदीतीरेषु तीर्थेषु स्वभूमौ च प्रयत्नतः ॥
इति । स्वभूम्यामपि कृत्रिमप्रदेशादन्यत्र देयानि, तत्र प्रति-
षेधात् । तथाच शङ्खः—
गोगजाश्वादिपृष्ठेषु कृत्रिमायां तथा भुवि ।
न कुर्याच्छ्राद्धमेतेषु पारक्याशुचिभूमिषु ॥
कृत्रिमायां भुवि वेदिकायामित्यर्थः । अनेन अकृत्रिमायामे-
व भुवि पितृतृप्तिर्भवतीत्यर्थादुक्तम् । उक्तं चसाक्षाद्देवलेन—
स्थलीषु गिरिपृष्ठेषु तीर्थेष्वायतनेषु च ।