स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

144 स्मृतिचन्द्रिकायां
गोष्ठेषु च विविक्तेषु तुष्यन्ति पितरस्तथा ॥
स्थलीषु अकृत्रिमोन्नतदेशेष्वित्यर्थः । 'जानपदकुण्डगोळस्थल'
इत्यादिना पाणिनीयसूत्रेण स्थलशब्दादकृत्रिमार्थे ङीप्प्रत्य-
विधानात् । शङ्खोपि कृत्रिमस्थले निषेधमाह— 'नेष्टकाचिते
पितॄंस्तर्पयेत्' इति । यमस्तु वर्ज्यप्रदेशमाह—
रूक्षं क्रिमिहतं क्लिन्नं सङ्कीर्णानिष्टगन्धकम् ।
देशं त्वनिष्टशब्दं च वर्जयेच्छ्राद्धकर्मणि ॥
रूक्षं अस्निग्धम् । क्लिन्नं सकर्दमम् । सङ्कीर्णं पदार्थान्तरैरा-
कीर्णम् । अनिष्टगन्धिकं पूतिगन्धिकम् । अनिष्टशब्दं अश्रा-
व्यशब्दम् । मदालसावाक्यमपि—
वर्ज्या जन्तुमती रूक्षा क्षितिः प्लुष्टा तथाऽग्निना ।
अनिष्टदुष्टशब्दोग्रा दुर्गन्धा श्राद्धकर्मणि ॥
अग्निना प्लुष्टा दग्धा । उग्रा व्याघ्रादिसंनिकृष्टा ।
इति स्मृतिचन्द्रिकायां श्राद्धदेशाः.
अथ काम्यश्राद्धदेशाः.
तत्र व्यासः—
पुष्करे त्वक्षयं श्राद्धं जपहोमतपांसि च ।
महोदधौ प्रयागे च काश्यां च कुरुजाङ्गले ॥
इति । पुष्करे पुष्कराख्यतीर्थे । काशी वाराणसी । कुरुजा-
ङ्गलशब्दौ जनपदविशेषवचनौ । शङ्खोपि—