स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

श्राद्धकाण्डे गौणश्राद्धकालाः 141

करणमपि कर्तव्यमिति समुच्चिनोति । श्राद्धशब्देनात्र ब्राह्म-

णतर्पणमात्रमुपचारादुच्यते, न मुख्यार्थतया, अग्नौकरणब्राह्म-

णतर्पणपिण्डदानात्मककर्मत्रयसमुदायस्यैव मुख्यार्थत्वात् । तथाच

देवस्वामिना श्राद्धशब्दार्थ एवमेव सम्यङ्निरूपितः-

पिण्डाभावेऽपि नित्यादौ श्राद्धशब्दप्रयोगतः ।

श्राद्धशब्दो न पिण्डेषु नापि च द्विजभोजने ॥

अतिथ्यादौ भुजासत्यां श्राद्धशब्दाप्रयोगतः ।

पितॄनुद्दिश्य वित्तादित्यागमात्रं न चैव हि ॥

तर्पणादेरपि प्राप्तेस्त्यागस्तत्रापि दृश्यते ।

विद्वन्मतान्युपादाय मम त्वेतद्धृदि स्थितम् ॥

होमश्च पिण्डदानं च तथा ब्राह्मणतर्पणम् ।

श्राद्धशब्दाभिधेयं स्यादेकस्मिन्नौपचारिकः ॥

इति । 'विच्छित्तिं नैव कारयेत्' इति ऋष्यशृङ्गवचनस्याय-

मर्थः-कृत्स्नस्य श्राद्धशब्दार्थस्य कर्तुमशक्यत्वेऽपि तदेक-

देशमात्रं वा यथासामर्थ्यं कुर्यात् । सर्वथा कर्मविच्छित्तिं

नैव कुर्यादिति । अत एव निगमः-'आहिताग्नेः पित्रर्चनं

पिण्डैरेव ब्राह्मणानपि वा भोजयेत्' इति । अत्र यथासामर्थ्यं

व्यवस्था । ततश्च द्वितीयपक्षासामर्थ्ये प्रथमोक्तः पक्षः ॥

इति स्मृतिचन्द्रिकायां गौणश्राद्धकालाः,