स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

130 स्मृतिचन्द्रिकायां

इति । चशब्दात्—
षडशीतिमुखायां च प्राक्पश्चादपि षोडश ॥
इति गम्यते । पुण्याख्याः पुण्यतराख्या इत्यर्थः । यत्तु ग-
र्गेणोक्तं—
भविष्यत्ययने विष्णौ वर्तमाने तथा विषौ ।
षडशीतिमुखे चैव अतीते चोत्तरायणे ॥
इति, विषौ वर्तमाने मध्ये इत्यर्थः । तत् फलभूयस्त्वाभिप्रा-
येण न तु नियमार्थमिति न पूर्वोक्तविरोधः । अतस्स्मृत्यन्तरं—
मध्ये विषुवति दानं विष्णुपदे दक्षिणायने चादौ ।
षडशीतिमुखेऽतीते उदगयने चापि भूरि फलम् ॥
एवं पुण्यत्वेन पुण्यतमत्वेन चोक्तनाडीष्वपि सङ्क्रान्तितदभि-
धेयसूक्ष्मसमयसन्निधितारतम्यानुसारेण प्रथमद्वितीयतृतीयादि-
नाडीनां फलातिशयहेतुत्वे तारतम्यमवसेयम् । अत एव
वसिष्ठेन—
यायास्संनिहिता नाड्यः तास्ताः पुण्यतमास्स्मृताः ।
इत्युक्तम् । यत्पुनस्तेनैवोक्तं—
अह्नि सङ्क्रमणे पुण्यमहः कृत्स्नं प्रकीर्तितम् ।
इति, तत् अत्यन्तविप्रकृष्टनाडीनां पुण्यत्वं नास्तीति व्यतिरेक
मात्रपरमिति मन्तव्यम् ।
तद्योगाच्चाप्यधश्चोर्ध्वं त्रिंशन्नाड्यः पवित्रिताः ।
इत्यस्य क्वचिद्विषयेऽपवादमाह स एव—