स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

[Page Header] श्राद्धकाण्डे काम्यश्राद्धकालाः 127

तिशयकाले पुत्रादिना श्राद्धं कार्यमिति । सङ्क्रान्तिशब्दो
गोबलीवर्दन्यायेनात्र विषुवद्वयायनद्वयव्यतिरिक्तसूर्यसङ्क्रान्तिषु
वर्तते । काः पुनर्षिषुवाद्यस्सङ्क्रान्तय इत्यपेक्षिते ज्योतिर्वासिष्ठः-
मृगकर्कटसङ्क्रान्ती द्वे तूदग्दक्षिणायने ।
विषुवे च तुलामेषे तयोर्मध्ये ततः पराः ॥
सूर्यसङ्क्रान्तय इति शेषः । तयोरयनद्वयविषुबद्वययोर्मध्य इ-
त्यर्थः । तत्र दक्षिणायनतदूर्ध्वविषुवयोर्मध्ये द्वे सूर्यसङ्क्रान्ती
विषुवतदूर्ध्वोत्तरायणयोर्मध्ये द्वे, उत्तरायणविषुवयोर्मध्ये द्वे,
विषुवतदूर्ध्वदक्षिणायनयोर्मध्ये द्वे, इत्येवमष्टौ सूर्यसङ्क्रान्तयो वेदि-
तव्याः । तासु विषुवायनेभ्यः उपरिभवास्तु सङ्क्रान्त्यन्तरे-
णाव्यवहितास्सङ्क्रान्तयो विष्णुपदसंज्ञिकाः ज्ञेयाः, ताभ्य उप-
रिभवास्तु षडशीतिमुखसंज्ञिका ज्ञेयाः । तथाच स एव-
वृषवृश्चिककुम्भेषु सिंहे चैव यदा रविः ।
एतद्विष्णुपदं नाम विषुवादधिकं फलम् ॥
कन्यायां मिथुने मीने धनुष्यपि रवेर्गतिः ।
षडशीतिमुखाः प्रोक्ता षडशीतिगुणाः फलैः ॥
इति । प्रथमश्लोकस्यैवं योजना—वृषवृश्चिककुम्भसिंहॆषु यदा
रविसस्सङ्क्रमति तदा तत्सङ्क्रमणचतुष्टयं विष्णुपदसंज्ञकमिति ।
एवं निरूपितविषुवायनविष्णुपदषडशीतिमुखनामकाः कालाः
यद्यपि निमेषादपि स्वल्पतराः, तथाऽपि तत्सम्बद्धपूर्वापरका-
लानुगृहीतास्सन्तो दीर्घकालसाध्यकर्मानुष्ठानाय विधीयन्त इति