स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

126 स्मृतिचन्द्रिकायां
अथ काम्यश्राद्धकालाः.
तत्र विष्णुः—
सङ्क्रान्तिविषुवे चैव विशेषेणायनद्वयम् ।
व्यतीपातोऽथ जन्मर्क्षं चन्द्रसूर्यग्रहस्तथा ॥
इत्येतान् श्राद्धकालांस्तु काम्यानाह प्रजापतिः ।
श्राद्धमेतेषु यद्दत्तं तदानन्त्याय कल्पते ॥
इति । श्राद्धकालान् काम्यानाहेत्यनेन सङ्क्रान्त्यादिकालल-
क्षणो गुणः काम्यफलसाधको न पुनः श्राद्धलक्षणं कर्मेति
दर्शयति । श्राद्धलक्षणकर्मणस्तु काम्यफलं 'पितॄन् श्राद्धेन
तर्पयेत्' इति शास्त्रेण दर्शितम् । यथा जातेष्टिः पित्रा
क्रियमाणा पुत्रस्य पूतत्वादिकं फलं निष्पादयतीति 'पूत
एव तेजस्व्यन्नाद इन्द्रियावी पशुमान् भवति' इति शा-
स्त्रप्रामाण्यादाश्रितं, तथा पुत्रादिनाऽपि क्रियमाणं श्राद्धं
तत्पित्रादीनां तृप्तिरूपं फलं साधयतीति 'पितॄञ्छ्राद्धेन
तर्पयेत्' इति शास्त्रप्रामाण्यादाश्रयणीयम् । सङ्क्रान्त्यादिका-
ललक्षणगुणसाध्यं फलमत्र श्राद्धसाध्यपितृतृप्त्याश्रितातिशया-
धिक्यरूपमिति रात्रिसत्रन्यायेनावगन्तव्यम् ।
श्राद्धमेतेषु यद्दत्तं तदानन्त्याय कल्पते ।
इति वाक्यशेषे श्राद्धसाध्यपितृतृप्तेरानन्त्यश्रवणात् । आन-
न्त्यशब्देन वस्तुत आनन्त्यासम्भवात् तृप्त्याश्रितातिशया-
धिक्यमुच्यते । एवञ्चैतदुक्तं भवति—सङ्क्रान्त्यादौ पितृतृप्त्य-