स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

कोद्दिष्टेषु प्रतिमासं क्रियमाणेषु त्रयोदशे मासि प्राप्तमासि-
कश्राद्धविषयम् । विगर्हिते मासि प्रतिप्रसवमन्तरेण क्रिय-
माणं यतो नोपतिष्ठते अतस्त्रयोदशं श्राद्धं न कुर्यादित्यर्थः ।
अस्य वचनस्योक्ता विषयव्यवस्था देवस्वामिना दर्शिता—
‘यस्य तारतम्याच्छीघ्रतरमुपस्थिते पिण्डपितृयज्ञादौ देशका-
लानुरोधतो द्रव्यब्राह्मणाभावात् षोडशश्राद्धान्यकृत्वा संव-
त्सरादर्वाक् सपिण्डीकरणं कृतं, तस्य कृतेऽपि सपिण्डीकरणे—
मासिकं चोदकुम्भं च देयं तस्यापि वत्सरम् ।
इति वाक्यात् यदा त्रयोदशं श्राद्धं प्राप्तमासिकाख्यं प्रे-
तश्राद्धं तदनेन ऋष्यशृङ्गवाक्येन निषिध्यते’ इति ग्रन्थेन ।
एवंच त्रयोदशमासशालिनि संवत्सरे प्रमीतस्य मासिकानि
श्राद्धानि त्रयोदश भवन्ति । यदा तु द्रव्यब्राह्मणाद्यलाभेन
सपिण्डीकरणादूर्ध्वमेव मासिकश्राद्धानि क्रियन्ते तदा तानि
द्वादश भवन्तीति मन्तव्यम् । एवञ्च यत्कैश्चिदुक्तं—संवत्स-
रविमोकान्तमानुमासिकानि कुर्वन्मलमासे नैव कुर्यादुत्तरे कु-
र्यादेव । संवत्सरान्ते सपिण्डीकरणं संवत्सरविमोकं च
यथाकालं मासिकानि कुर्वन्नपि मलमासे नैव कुर्यादुत्तरे
कुर्यादेवेति, तत्
‘मासिकार्थं दिनमेकं वृद्धिं नयेत्’
संवत्सरे विवृद्धेऽपि प्रतिमासं च मासिकम् ।
पूर्वमासे च कर्तव्यं कालाधिक्येऽपि धर्मतः ॥