स्मृतिचन्द्रिका: व्यवहारकाण्ड (देवण्णभट्ट - दक्षिण भारत का मूर्धन्य न्याय-दर्शन महाग्रन्थ)

100 स्मृतिचन्द्रिकाया ।
एकोद्दिष्टं तथा मुक्त्वा त्रिषु नान्यत्पृथग्भवेत् ॥
इति शङ्खवचनबलाच्च अन्वष्टकादौ पृथगनुष्ठानम् । मातृश्राद्धं
नान्दीश्राद्धम् । एवञ्च यत्र श्राद्धं स्त्रीणां पत्यादिभागहारित्वं
न संभवति, सम्भवत्यपि वचनात्पृथक्श्राद्धविधानं तद्विषयं —
केचिदिच्छन्ति नारीणां पृथक्श्राद्धं महर्षयः ।
इति चतुर्विंशतिवचनमिति मन्तव्यम् । अपरे त्वेवं मन्यन्ते—
एकमूर्तित्वमायाति सपिण्डीकरणे कृते ।
पत्नी पतिपितॄणां तु तस्मादंशेषु भागिनी ॥
इति वचनेन सपिण्डीकरणानन्तरकालं पत्यादिदेवत्ये श्राद्धे
मातृणां सहभावेन देवतात्वं भवतीत्येतन्मात्रं विधीयते । न
तु येन सह सपिण्डीकरणं कृतं तद्देवत्ये श्राद्धे सहभावेन
दैवतात्वमिति, अस्मिन् वचने तथाविधविशेषानवगमात् ।
अतश्च पितामह्यादिभिस्सह सपिण्डीकृताया अपि मातुर्न पृथ-
क्श्राद्धम् । एतच्च मातुरपृथक्श्राद्धमनित्यं—
केचिदिच्छन्ति नारीणां पृथक्छ्राद्धं महर्षयः ।
इति चतुर्विंशतिमते पृथक्श्राद्धपक्षस्याप्यभिधानात् । एवञ्चा-
न्वष्टकादित्रये मातृणां श्राद्धं पृथगेव, गयामहालयादिदेश-
कालवैशिष्ट्यात्तृप्त्याधिक्यापादकश्राद्धे तु पृथक्सह वा स्वभ-
र्तृभिरिति विकल्पो न सर्वत्रामावास्यादिष्वपीति । यदत्र युक्तं
तद्ग्राह्यम् ॥
कन्यागते सवितरि महालयाख्ये