शिल्परत्नम् (श्रीकुमार - प्राचीन भारतीय चित्रकला, धातुकर्म, यन्त्र एवं स्थापत्य सटीक)

खट्वा] त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः। २३५
पिनद्धचर्मणा बाह्ये प्लवकोऽयं जलेचरः।
एकवृक्षभवा वा स्यान्नानाकारसमन्विता ॥ ६९ ॥
नौका *नद्वीचिका धान्या (?) महती सागरोचिता।
नानाप्रमाणफलका बहुबद्धा यथादृढम् ॥ ७० ॥
सर्वेषामायतत्र्यंशादधिकं नैव विस्तृतिः।
उत्सेधं च तथायामसमं वा पटपादके ॥ ७१ ॥
नौतारत्रिगुणं प्रोक्तं सर्वत्र पटविस्तृतम्।
एकत्रिपञ्चसप्त स्युः पटपादा यथोचितम् ॥ ७२ ॥
कर्णधारादिसंयुक्तं कार्यं नौवाहनं स्मृतम्।
उत्तमं ध्वजजं यानं मध्ये सिंहगजान्विते ॥ ७३ ॥
वृषयोनिसमायाममधमं वाहनं स्मृतम्।
अथ शयनसाधनम् —
(निषिद्ध ?)हंसपिच्छमयी काचिच्छाल्मलेस्तूलजा परा॥
कार्पासरचिता चान्या केसरैरितरा कृता।
एता वस्त्रदुकूलादिकल्पिताः सुविचित्रिताः ॥ ७५ ॥
पल्लवैः कल्पिता काचित् काचित् कुसुमनिर्मिता ।
शीताम्भःपूरिता छागचर्मणा रचिता परा ॥ ७६ ॥
ताः सर्वाः स्वायसंपन्ना दशतालायतान्विताः ।
नवतालान्विताः कार्या अष्टतालान्विताश्च वा ॥ ७७ ॥
स्वायामार्धत्रिपादादिविस्तीर्णाः प्रायशः स्विताम्(?) ।
अथ खट्वा —
दन्ताङ्घ्रिर्लोहचरणः साष्टापदपदस्तथा ॥ ७८ ॥

• 'नध्रीचिता धन्या' इत्येवञ्जातीयः पाठः स्यात्

भिर्गुम्फितो घनम् ।
Wait, in : तनुभिर्गुम्फितो - look at तनुभिर्:
त नु भि र्गु म्फि तो घ न म् ।
Yes, तनुभिर्गुम्फितो घनम् ।
आयामतिर्यक्कर्णाभिर्यथादृष्टिमनोहरम् ॥ ८५ ॥
Wait, आयाम-तिर्यक्-कर्णाभिर्:
आयाम तिर्यक् कर्णा भिर् यथा दृष्टि मनोहरम् ॥ ८५ ॥
Yes!
स्पर्शो मन्दरवाद्यश्च वेत्रमञ्चः प्रकीर्तितः ।
Wait, look at स्पर्शो मन्दरवाद्यश्च:
स्प र्शे or स्पर्शो?
There is an 'o' matra on श: स्पर्शो.
Then मन्दरवाद्यश्च: म न्द र वा द्य श्च.
Wait, or मन्दरावाद्यश्च? No, मन्दरवाद्यश्च.
कार्पासगुणक्लृप्ताभिः सुपट्टाभिः सुगुम्फितः ॥ ८६ ॥
दीर्घाभ

कुडुबादिमानसाधनम् ] त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः । २३७
तदर्धं वा त्रिपादं वा तुङ्गं तत्सममेव वा ।
फलकं जालकं वाथ कारयेदग्रमूलयोः ॥ ९० ॥
शिरोपधानं पादोपधानं कार्यं यथाशुभम् ।
शय्यातारसमायामं तदर्धविपुलान्वितम् ॥ ९१ ॥
तूलादिपूरितं प्राग्वच्चतुष्कोणसमन्वितम् ।
वृत्ताकारं तु वा कुर्यान्नानावर्णविचित्रितम् ॥ ९२ ॥
अथ पादुकम् —
लघुदारुकृतं चारु सुस्निग्धं पादसंयुतम् ।
तत्तत्पादतलायामविस्तारं सुलघुक्रियम् ॥ ९३ ॥
लघुच्छत्रकृताधारं पादसौख्यप्रदं परम् ।
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं कारयेत् पादुकद्वयम् ॥ ९४ ॥
छागत्वचाथ वा कार्ये नानाचित्रविचित्रितम् ।
शुभयोन्यादिसंयुक्तं स्वर्णरत्नविभूषितम् ॥ ९५ ॥
एतेषामपि वस्तूनां हस्तैर्वाङ्गुलकैर्यवैः ।
यथासम्भवमायादि परिध्यादिषु कारयेत् ॥ ९६ ॥
अथ कुडुबादिमानसाधनम् —
वृत्तं वा चतुरश्रं वा धान्यादेर्मानसाधनम् ।
एकाङ्गुलमितं तारं दीर्घं घातं च तत्समम् ॥ ९७ ॥
यत्तद् घनाङ्गुलं प्रोक्तं तेनाहुस्तस्य लक्षणम् ।
सार्धत्रयोदशमितं यत्र जातं घनाङ्गुलम् ॥ ९८ ॥
कुडुबोऽयं समुद्दिष्टः चतुष्पञ्चाशदङ्गुलः ।
घनरूपं यत्र दृष्टं प्रस्थः स्याद् द्विशतीत्तरम् ॥ ९९ ॥

यत्र षोडशकं जातं घनसंज्ञकमङ्गुलम् ।
आढकोऽयं समाख्यातः सर्वधान्यादिमापने ॥ १०० ॥
चतुःषष्टियुतं यस्मिन् घनमष्टशताङ्गुलम् ।
द्रोणोऽयमयुतादूर्ध्वं त्रिसाहस्रघनाङ्गुलम् ॥ १०१ ॥
शतानामष्टकयुतं चतुर्विंशत्समन्वितम् ।
खारीति विदिता तज्ज्ञैः सर्वे वै दारुलोहजाः ॥ १०२
यथा तेषां बहिर्भागे शुभायादिसमुद्भवः ।
तथा भित्तेर्घनं कुर्यात् सङ्क्रमीथं च लोहजम् ॥ १०३
ऊर्ध्वभागे तु तन्मध्ये तदाधाराय लोहजम् ।
पादं च पत्रचित्राढ्यं भित्तिबाह्ये सशृङ्खलम् ॥ १०४
दण्डं सुवर्तुलं लौहं कार्यं धान्यापसारकम् ।
तुर्यश्रे व्यासगुणितमायामगतमात्रकम् ॥ १०५ ॥
तद्धाताङ्गुलनिघ्नं यत् तत् दन्तर्घनाङ्गुलम् ।
वृत्ते व्यासार्धगुणितं नाहार्धं घातताडितम् ॥ १०६ ॥
अथोलूखलादि—
हस्तमात्रसमुत्सेधं वर्तुलं लघुमध्यमम् ।
आयामार्धे त्रिपादं वा तारं तत्र्यंशमानतः ॥ १०७ ॥
गर्तस्य घातं तारं च शैलं वा वार्क्षमेव वा ।
उलूखलाङ्घ्रिभित्येवं कारयेत् सुदृढं यथा ॥ १०८ ॥
सारदारुकृतान्येव मुसलानि भवन्ति हि ।
पञ्चाङ्गुलोनद्विकराद्यायतानि दृढानि च ॥ १०९ ॥

जलयन्त्रम्] त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः । २३९
आयामषोडशांशादिविष्कम्भान्यग्रमूलयोः ।
कृष्णलोहैर्मुखं कुर्यात् सर्वधान्यक्षतक्षमम् ॥ ११० ॥
यावद्भिर्मुसलैरिष्टमवघातं नरैरिह ।
तावद्भिरेव कार्यं स्यादथवा यन्त्रसंस्थितैः ॥ १११ ॥
मुसलैर्बहुभिश्चेत्तत् कार्यमेकेन तद्विदा ।
अथ तुला —
दशार्धगुञ्जं प्रवदन्ति माषं
माषाह्वयैः षोडशभिश्च कर्षः ।
कर्षैश्चतुर्भिश्च पलं तुला त-
च्छतं सुवर्णस्य सुवर्णसंज्ञम् ॥ ११२ ॥
अथ तैलद्रोणिः —
धाराद्यर्थं रोगिणां वैद्यकर्म-
ण्येवं खट्वाँ कारयेच्छिल्पिवर्यैः ।
वृक्षैर्वातघ्नोदितैराम्रदार्वा-
द्यैस्तयुक्त्या मानुषाणां हिताय ॥ ११३ ॥
खट्वा रुद्रवितस्तिदीर्घमहिता तुर्यांशविस्तारिता
(सा न चरञ्चित्तिकां धर्मतला ?)स्निग्धोपधानाग्रतः ।
मूले मात्रमितोक्तनालसुशिरा मूले तथाप्यग्रके
भास्वत्तद्विगुणाङ्गुलोच्चचरणद्वन्द्वान्विता स्याद् दृढम्
[॥ ११४ ॥
अथ जलयन्त्रम् —
निर्माय शकटद्वन्द्वं तयोर्दूरस्थयोः पुनः ॥ ११५ ॥

२४० शिल्परत्ने [उत्तरभागः
पट्टिकाभिर्नेमिबाह्ये परितः परिवेष्टयेत् ।
तिर्यग्गताभिः सुदृढं सान्तरं वृषयोनिकम् ॥ ११६ ॥
तद् यन्त्रं चतुरश्राभं दण्डप्रोतस्वनाभिकम् ।
सुवृत्तं तद्दण्डिकाग्रद्वयं तु भ्रमणक्षमम् ॥ ११७ ॥
जलाशयोपरि यथा तथा स्तम्भेषु योजयेत् ।
पाशे बद्ध्वा त(सः?तः)पात्रं प्रक्षिपेत् तज्जलाशये ॥
तत्पाशाग्रं यन्त्रपृष्ठे वेष्टयित्वा वृतिद्वयम् ।
आकृष्योद्धरणं कार्यं जलस्य लघु यत्नतः ॥ ११९ ॥
अथवा जलपात्राणि वेणुनालकृतानि वै ।
बहूनि पाशे सम्बध्य मालाकारं निरन्तरम् ॥ १२० ॥
मुखे पृष्ठं परस्यास्य मुखेऽन्यस्य यथा तथा ।
यन्त्रपृष्ठे क्षिपेन्मालां जलपात्रमयीमिमाम् ॥ १२१ ॥
भ्रामयेद् यन्त्रमथ तत्तीरगैर्वा महावृषैः ।
तद्दण्डिकास्थसुमहद्यन्त्रान्तरगतैर्नरैः ॥ १२२ ॥
पात्राणि तोयमादाय गत्वोर्ध्वं यन्त्रपृष्ठतः ।
प्रक्षिप्य गच्छन्ति पुनस्तद्भ्रमक्रममानतः ॥ १२३ ॥
तुलायन्त्रेण वा तोयोद्धारणं तच्च कथ्यते ।
कूपाद्यगाधमानेन दशभागकृते पुनः ॥ १२४ ॥
तद्दशांशोन्नतं पादद्वन्द्वं तीरेऽब्धिभागतः ।
दूरे संस्थाप्य पादाग्रे दण्डं भ्रमरिकान्वितम् ॥ १२५ ॥
बद्ध्वा भ्रमरिकायां तु तुलादण्डं च योजयेत् ।
पादतुल्यसमायामं भ्रमरादूर्ध्वगं पुनः ॥ १२६ ॥

इक्षुयन्त्रम् ] त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः १७१
अमगधोगतं (?) युक्त्या कृत्वास्मिन भारवाहकम् ।
द्व्यंशायतं चलं बद्ध्वा भागं तन्मूलतः क्षिपेत् ॥ १२७ ॥
दण्डाग्रे क्षेपणीं बद्ध्वा पार्श्वशाग्रजां दृढाम् ।
भाण्डं च क्षेपणीमूले योजयेच्चलबन्धनः ॥ १२८ ॥
जलाशयोपरिगतः सङ्क्रमीत्थस्थितो नरः ।
गृहीत्वा क्षेपणीं दोर्भ्यामाकृष्य जलमुद्धरेत् ॥ १२९ ॥
अथेक्षुयन्त्रं —
षडङ्गुलविष्कम्भं वा पादोनद्विकरायतम् ।
सुवृत्तमार्जवयुतं सुस्निग्धं मारदारुजम् ॥ १३० ॥
तदग्रेऽर्काङ्गुलायामं शिरःकाष्ठं दशाङ्गुलम् ।
विष्कम्भमुभयोः कार्यं तन्नाहेऽथाष्टधा कृते ॥ १३१ ॥
एकैकांशैश्चतुर्दिक्षु कारयेच्चतुरर्गलम् ।
अर्गलद्वयमध्यस्थान्यन्तरालान्यथान्यकैः ॥ १३२ ॥
वृत्तपृष्ठान्यर्गलानि काष्ठोष्ठो¹च्चाय(मका ? ता)नि च ।
अन्तरालानि निम्नानि द्विद्विमात्रप्रमाणतः ॥ १३३ ॥
एवं स्तम्भयुगं कृत्वा संस्थाप्योलूखलावटे ।
अन्तरालेऽर्गलं कृत्वा मेलयित्वा निरन्ध्रकम् ॥ १३४ ॥
शिरःकाष्ठादधः कार्यं स्तम्भं तत्रगपट्टिका ।
यन्त्रस्तम्भद्वयप्रोता विश्लेषभयशङ्कया ॥ १३५ ॥
तयोरन्यतरस्योर्ध्वशिखासम्बन्धयष्टिगैः ।
वृषैः स्तम्भमयेत् स्तम्भं तदन्यस्त्वन्यथा तदा ॥ १३६ ॥
१. 'ष्ठोय' ख. पाठः.

२४२ शिल्परत्ने [उत्तरभागः
करोति भ्रमणं तस्मात् तन्मध्यन्यस्तमैक्षवम् ।
खण्डं संपीड्य निस्सारं पतत्यन्यत्र तत्क्षणात् ॥ १३७ ॥
अथ नाडीयन्त्रं —
शुद्धताम्रादिकॢप्तं यत् कपालं वर्तुलाकृति ।
मर्वतस्तुल्यघनमप्यत्यन्तं लघु तस्य तु । ॥ १३८ ॥
मध्ये सूच्यग्रवेधेन कृत्वा सुषिरमल्पकम् ।
कारयेद् घटिकायन्त्रं कालज्ञानाय सर्वतः ॥ १३९ ॥
गालितं जलमादाय महद् भाण्डं प्रपूरयेत् ।
घटिकायन्त्रमादाय तज्जलोपरि विन्यसेत् ॥ १४० ॥
सुषिरेणागतजलैस्तत्पूरणनिमज्जनात् ।
कालो विज्ञायते सम्यक् तत्परीक्षणमुच्यते ॥ १४१ ॥
खमध्यगेऽश्विनीपूर्वतारेष्वन्यतमे बुधः ।
न्यस्य यन्त्रं यथान्यायं विनिद्रः प्रतिपालयेत् ॥ १४२ ॥
यावत् परेऽह्नि तत्तारे खमध्यमधिगच्छति ।
तत्र यन्त्रस्य संजातं षष्ट्यावृत्तिनिमज्जनम् ॥ १४३ ॥
तर्हि सूक्ष्मं भवेद् यन्त्रं नो चेत् सूक्ष्मत्वमाचरेत् ।
अथवा सुषिरिभूतं काचपात्रद्वयं मिथः ॥ १४४ ॥
सुसूक्ष्मवालुकापूर्णं सम्यक् संयोज्य तेन वा ।
नाडीपरीक्षणं युक्त्या कार्यं तत्सिकतास्रवात् ॥ १४५ ॥
ऊर्ध्वपात्रस्थसिकतं निरवशेषमधःस्थिते ।
पात्रे पतनकालं यत् तन्नाडीति निगद्यते² ॥ १४६ ॥
१. 'व' क. पाठः. २. 'ते अथ स्वर्ण' ख. पाठः.

स्वर्णकीलम् ] त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः । २४३
अङ्गुलं + + + कामिर्दिलावलयं तथा(?) ।
आवर्तनं च निर्माय बद्ध्वान्योन्यं यथाविधि ॥ १४७ ॥
जलैर्वालुकभाराद्यैर्भ्रामयेद् यन्त्रयन्त्रितम्
अथ स्वर्णकीलं —
स्वर्णकीलस्य वक्ष्यामि लक्षणं वर्णसिद्धये ॥ १४८ ॥
पञ्चवर्णादिपादोनरुद्रवर्णावसानकम् ।
पादवर्णविवृद्ध्या तत्कीलं स्याद् द्वादशद्वयम् ॥ १४९ ॥
आदौ द्वादशकीलानां बहिर्भागं तु लाञ्छनम् ।
अन्तर्भागे तदन्यानामिति पूर्वैरुदाहृतम् ॥ १५० ॥
छेदपञ्चकभाद्यस्य वृत्तत्रयमतःपरम् ।
आवर्तद्वयमन्यस्य वृत्तमेकं परस्य तु ॥ १५१ ॥
अन्ये छेदचतुष्कं तु वृत्तान्द्ध्र्वविपदं परे ।
केवलं हंसपादोऽन्ये हंसपादोपरिस्थितम् ॥ १५२ ॥
छेद^१र्छ

(5) रं (6) ज्ञे (7) यं (8)
ना (1) हं (2) मू (3) ल (4) प्र (5) दे (6) श (7) तः (8) ॥ ६ ॥
Perfect!

Now let's check earlier lines:
Line 1:
२४५ शिल्परत्नं [उत्तरभागः
Wait, what is the page number on the left?
It says: २४५ or २५५ or २८५?
The first digit is २.
The second digit has a loop at top left, like ४.
The third digit is ५.
Wait, let's look at the chapter number:
त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः (Chapter 33) ends, and चतुस्त्रिंशोऽध्यायः (Chapter 34) begins.
In शिल्परत्नं उत्तरभाग, chapter 33 ends at page 245 or 244?
Page 245! Yes, २४५.

Line 2:
एवं सुवर्णकीलानामिदं पूर्वोक्तलक्षणम् ।

Line 3:
अत्रानुक्तं शारिकापञ्जराद्यं

Line 4:
भूषापेटीवस्त्रभाण्डादिकं च । (Wait, is there a comma or danda after च? It's a danda: '।' or maybe a broken danda, looks like '।'.)

? No, it's 'ष्के'! Wait, look at 'ष्के' in line 17: Wait, in line 17, look at the character: Does it have a '४' directly above it? Yes, ४` is right above it.

Let's check footnote 2:
२. 'मृदूभूतः' ख. पाठः.
Or मृद्भूतः?
मृ - दू - भू - तः -> मृदूभूतः!

Let's check footnote 3:
३. 'तं तथा' क. ग. पाठः.

Let's check the layout and formatting:
Line 1: Header
Line 2-3: Verse 7
Line 4: Section title: अथ क्रकचं —
Line 5-6: Verse 8
Line 7-8: Verse 9
Line 9-10: Verse 10
Line 11-12: Verse 11
Line 13-14: Verse 12
Line 15: Half verse (दशांशकं स्थपतये देयमष्टांशकं तु वा ।)
Line 16: Section title: अथ शिलायाः —
Line 17-18: Verse 13
Line 19: Verse 14 (first half: दारिता वेतना तस्या व्रीहिप्रस्थं न संशयः । wait

The provided image appears to be entirely blank/white with no visible text to transcribe.

२४७
अथ पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ।
अथ शस्त्रलक्षणम् ।
शस्त्रप्रश्नः पूर्वपक्षे पृच्छकस्याशुभाय च ।
शुभवारे तथा वामभागगे पृच्छकेऽपि वा ॥ १ ॥
शुभाय दक्षिणे कृष्णपक्षे पापवारके(?) ।
यत्र दूतः समायाति तद्गतश्चेत् तदा मरुत् ॥ २ ॥
तच्छस्त्रमिष्टफलदमन्यथानिष्टदं वदेत् ।
दूते मरुति दक्षस्थे शुभमन्यत्र मध्यमम् ॥ ३ ॥
दूरादाह्वय वा मार्गे यात्रासमयतोऽथवा ।
प्राभृतेन विना मौनमानसो यदि पृच्छति ॥ ४ ॥
तत्कार्यमशुभं विद्धि तत्र शस्त्रे विशेषतः ।
स्नानभूषादिसंयुक्तो मृष्टाशी हृष्टमानसः ॥ ५ ॥
पृच्छको वा स्वयं वा चेच्छुभं स्यादन्यथाशुभम् ।
नागवल्लीदलं पूगं पुष्पमुर्वारुकादिकम् ॥ ६ ॥
केरवृक्षफलं वेक्षुविकारं कदलीफलम् ।
गोरसानि च मुख्यानि प्राभृतानि विशेषतः ॥ ७ ॥
भिन्ने जीर्णे नीरसे वा प्राभृतेऽप्यशुभं वदेत् ।
कुट्टिमोपरि विन्यस्य पादमेकं परं भुवि ॥ ८ ॥
पृच्छेदाशुभदं विद्यादूर्ध्वमालोक्य चेत् तथा ।
कक्षे विन्यस्य पृच्छा चेत् पृष्टा पश्चाद्गतोऽथवा ॥ ९ ॥
तस्कराद्यैः क्षयं ब्रूहि शुभं वक्षसि मेलनम् ।
सच्छिद्रमायुधं विद्यान्नवद्वारगते करे ॥ १० ॥

(e-mātrā)? No, that's just the repha on top of 'श'!
Wait, look at line 1 again:
"ह्यधद्वाङ्गस्पर्शनेऽन्यत्र चेदधः ।"
Wait, let's re-examine "ह्यधद्वाङ्ग":
Is it "ह्यधद्वाङ्ग" or "ह्यधश्चाङ्ग"?
Let's look at the letters:
ह्य - hya
ध - dha
Then: looks like 'द्वा' or 'ह्ला' or 'ह्वा' or 'श्चा'.
Wait! Could it be 'ह्यधश्चाङ्ग'?
Why would someone write 'ह्यधश्चाङ्ग'? "ह्यधः च अङ्ग..." -> "ह्यधश्चाङ्गस्पर्शनेऽन्यत्र चेदधः ।"
Grammatically: "छिद्रमग्रे ह्यधश्चाङ्गस्पर्शनेऽन्यत्र चेदधः ।"
"ह्यधश्च" (hi + adhaḥ + ca) is extremely common in Sanskrit verses!
"ह्यधश्चाङ्गस्पर्शने" = हि + अधः + च + अङ्गस्पर्शने!
Wait! "हि अधः च" -> "ह्यधश्च"!
Look at the glyph again:
Is it ध + श्चा?
Wait! In many fonts of Nirnaya Sagar Press or similar (like this one, which is likely Trivandrum Sanskrit Series

शस्त्रलक्षणम् ] पञ्चत्रिंशोऽध्यायः । २१९
मात्वा मूलाग्रमायामं दशभिर्गुणयेत् पुनः ।
आयमर्कहताच्छेषं नवभिरथ वर्धयेत् ॥ २१ ॥
चतुर्दशाहतं शेषं व्ययं शस्त्रस्य निश्चयः ।
त्रिघ्ने अष्टहताच्छेषं योनिः स्यान्नवभिः पुनः ॥ २२ ॥
हत्वा त्रिपञ्चकैर्हृत्वा शेषेण तिथिमानयेत् ।
कृत्वा दशगुणं सप्तविंशत्या तारमानयेत् ॥ २३ ॥
हत्वा चतुर्भिर्वारः स्याच्छैलाहरणशेषतः ।
आयाधिक्यं व्ययाद् भद्रमथ योन्यष्टकस्य तु ॥ २४ ॥
ध्वजमार्जारपञ्चास्यश्ववृषाखुशशाः क्रमात् ।
योनयस्तेषु शुभदास्तार्क्ष्यसिंहश्वगोवृषाः ॥ २५ ॥
अथवा ध्वजधूमादीन् कल्पयेद् यदि कथ्यते ।
अर्थलाभश्च कलहो विजयं रोगमेव च ॥ २६ ॥
लाभं दुःखं शुभं तद्वन्निष्फलं च क्रमात् फलम् ।
करणे सिंहशार्दूलौ पशुवृष्टिगजाः शुभाः ॥ २७ ॥
स्थिरविष्टिकराः शस्त्रे करणेषु विनिन्दिताः ।
स्वाङ्गक्षतिस्तु गण्डान्ते शुभवारः प्रशस्यते ॥ २८ ॥
स्वस्य स्ववंशजं शस्त्रं मुख्यमाहुर्मनीषिणः ।
व्ययायौ योनिनक्षत्रतिथिवारान् समृद्ध्य तु ॥ २९ ॥
यज्जातं तत्तदायुस्तत् पञ्चधा विभजेत् पुनः ।
बाल्यकौमारकादीनि शेषादानीय तद् वदेत् ॥ ३० ॥
१. ‘सिंहमा’ क. पाठः. २. ‘खरगजाः क’, ३. ‘गजाः’ ख.
पाठः. ४. ‘ल्प्यते य’ ख. पाठः.

२५० शिल्परत्ने [उत्तरभागः
मग्णं मरणं दद्याद् बालो वृद्धो न विक्रमी ।
कुमारयौवनौ युद्धदुर्मदौ हेतिलक्षणे ॥ ३१ ॥
आयुःसङ्ख्यां त्रिभिर्भक्त्वा निःशेषेऽन्धत्वमादिशेत् ।
एकशेषे एकचक्षुर्द्विचक्षुः स्याद् द्विशेषतः ॥ ३२ ॥
हत्वायुर्वेदसङ्ख्याभिस्तच्छेषैर्वा कुलं नृपात् ।
आयुधर्क्षमृगैरस्य जन्मादिमृगमित्रताम् ॥ ३३ ॥
शत्रुत्वमपि विज्ञाय वदेदिष्टमनिष्टदम् ।
ताम्बूलं द्विगुणीकृत्य त्वेकयुक्तं पुनस्तथा ॥ ३४ ॥
पञ्चघ्नं द्वादशहृतं कृत्वा शेषं विलग्नकम् ।
सप्तविंशहताच्छेषं नक्षत्रमिति वा वदेत् ॥ ३५ ॥
शुभे वार्केऽथवारूढे शुभं पापेऽशुभं वदेत् ।
एवं परीक्ष्य बहुधायुधलक्षणानि
तत्पृच्छकस्य शुभदाशुभदं हि वाच्यम् ।
कुन्तादिचापमुसलादिषु मौनवर्जं
सञ्चिन्तयेदखिलमन्यदिहोक्तरीत्या⁴ ॥ ३६ ॥
अथ धनुर्लक्षणं —
पुष्पवत् पुङ्खमादाय शत्रुवत् पीड्यते धनुः ॥ ३७ ॥
मुष्टिना लक्षमाच्छाद्य श्वासेन सह मोचयेत् ।
अध्यायैरथ सप्तपञ्चकयुतैः श्रीदेवनारायण-
प्रज्ञाकल्पितशिल्परत्नगतपश्चाद्भागमन्तं गतम् ।
१. 'वृ', २. 'न्मर्क्षम्', ३. 'नामव' घ. पाठः. ४. 'त्या ॥
अध्या' क. ख. ग. पाठः.

शङ्खलक्षणम् ] पञ्चत्रिंशोऽध्यायः । २५१
नानालक्षणमन्त्रलिङ्गमनुविस्वाकारभूषायुध-
ब्रह्माश्मासनतत्प्रतिष्ठितमवं जीर्णाङ्गरद्यन्वितम् ॥
करुणापूरसम्पन्नगुरूणां सुप्रसादतः ।
अहं सिद्धरसोऽस्यव्यज्ञस्तत्पादैभ्यो ननोनमः ॥ ३९ ॥
इति शिल्परत्ने उत्तरभागे शङ्खलक्षणविधानं नाम
पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ॥
शिल्परत्नोत्तरभागः समाप्तः ।
――――
शुभं भूयात् ।

The provided image is completely blank and contains no visible text or content to transcribe.

LIST OF SANSKRIT PUBLICATIONS
FOR SALE.
RS. AS. P.
भक्तिमञ्जरी Bhaktimanjari (Stuti) by H. H. Svāti
Śrī Rāma Varma Mahārāja. 1 0 0
स्यानन्दूरपुरवर्णनप्रबन्धः Syanandurapuravarnana-
prabandha (Kāvya) by H. H. Svāti
Śrī Rāma Varma Mahārāja, with the
commentary Sundarī of Rājarāja
Varma Koil Tampuran. 2 0 0
Trivandrum Sanskrit Series.
No. 1—दैवम् Daiva (Vyākaraṇa) by Deva with
Puruṣakāra of Kṛṣṇalīlāśukamuni
(out of stock). 1 0 0
No. 2—अभिनवकौस्तुभमाला-दक्षिणामूर्त्तिस्तवौ Abhi-
navakaustubhamala and Dakshina-
murtistava by Kṛṣṇalīlāśukamuni
(out of stock). 0 2 0
No. 3—नलाभ्युदयः Nalabhyudaya (Kāvya) by
Vāmana Bhaṭṭa Bāṇa (second
edition). 0 4 0
No. 4—शिवलीलार्णवः Sivalilarnava (Kāvya) by
Nīlakaṇṭha Dīkṣita (out of stock). 2 0 0
No. 5—व्यक्तिविवेकः Vyaktiviveka (Alaṅkāra)
by Mahima-Bhaṭṭa with commentary
(out of stock). 2 12 0
No. 6—दुर्घटवृत्तिः Durghatavṛtti (Vyākaraṇa)
by Śaraṇadeva (out of stock), 2 0 0
No. 7—ब्रह्मतत्त्वप्रकाशिका Brahmatattvapraka-
sika (Vedānta) by Sadāśivendrasara-
svatī (out of stock). 2 4 0
No. 8—प्रद्युम्नाभ्युदयम् Pradyumnabhyudaya
(Nāṭaka) by Ravi Varma Bhūpa
(out of stock). 1 0 0

2
RS. AS. P.
No. 9—विरूपाक्षपञ्चाशिका Virupakshapanchasika
(Vedanta) by Virūpākṣanātha with
the commentary of Vidyācakra-
vartin (out of stock). 0 8 0
No. 10—मातङ्गलीला Matangalila (Gajalakṣaṇa)
by Nīlakaṇṭha (out of stock). 0 8 0
No. 11—तपतीसंवरणम् Tapatisamvarana
(Nāṭaka) by Kulaśekhara Varma with
the commentary of Śivarāma
(out of stock). 2 4 0
No. 12--परमार्थसारम् Paramarthasara (Vedānta)
by Ādiśeṣa with the commentary of
Rāghavānanda (out of stock). 0 8 0
No. 13—सुभद्राधनञ्जयम् Subhadradhananjaya
(Nāṭaka) by Kulaśekhara Varma with
the commentary of Śivarāma
(out of stock). 2 0 0
No. 14—नीतिसारः Nitisara (Nīti) by Kāmandaka,
with the commentary of Śaṅkarārya
(out of stock). 3 8 0
No. 15—स्वप्नवासवदत्तम् Svapnavasavadatta
(Nāṭaka) by Bhāsa (second edition) 1 8 0
No. 16—प्रतिज्ञायौगन्धरायणम् Pratijnayaugandha-
rayana (Nāṭaka) by Bhāsa
(out of stock). 1 8 0
No. 17—पञ्चरात्रम् Pancharatra (Nāṭaka) by
Bhāsa (out of stock). 1 0 0
No. 18—नारायणीयम् Narayaniya (Stuti) by
Nārāyaṇa Bhaṭṭa with the comment-
ary of Deśamaṅgalavārya
(out of stock). 4 0 0
No. 19—मानमेयोदयः Manameyodaya (Mīmāṁsā)
by Nārāyaṇa Bhaṭṭa and Nārāyaṇa
Paṇḍita (out of stock). 1 4 0
No. 20—अविमारकम् Avimaraka (Nāṭaka) by
Bhāsa (out of stock). 1 8 0
No. 21—बालचरितम् Balacharita (Nāṭaka) by
Bhāsa (out of stock). 1 0 0