सर्वार्थसिद्धि: तत्त्वार्थसूत्र (आचार्य पूज्यपाद - पं. फूलचन्द्र सिद्धान्तशास्त्री सविस्तार हिन्दी टीका)
Sarvarthasiddhi of Acharya Pujyapada on Tattvartha Sutra with Commentary
आचार्य उमास्वामी / पूज्यपाद (टीकाकार: पं. फूलचन्द्र सिद्धान्तशास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 518, कुल 558 में से
संदर्भ में पढ़ें४०६ सर्वार्थसिद्धि
होते हैं उनकी आयुका विषादिके द्वारा घात होता
है। कहा है—विष, वेदना, रक्तक्षय, भय, शस्त्रघात,
संक्लेश, तथा आहार और श्वासोच्छ्वासके रुकनेसे
आयु छिद जाती है ] ।
इति द्वितीयोऽध्यायः ।
तासु त्रिंश.........॥२॥
§ ३६१
१४९. ५ इतरे विशेषा नरकप्रस्ताराणां रचना-
प्रमाणादिलक्षणो लोकानुयोगतः लोकानुयोगनाम्न
आगमविशेषात् ।
परस्परो........॥४॥
§ ३७२
१५१. ६ भिण्डिवालों—गोफणा ।
संक्लिष्टा........॥५॥
§ ३७५
१५२. २ कूटशाल्मलिः कृत्रिमशाल्मलिः । अम्बरीषो
भ्राष्ट्रः ।
तद्विभाजिन्नः........॥११॥
§ ३८७
१५६. ६ क्षुद्रहिमवान् लघुहिमवान् । हरिवर्षस्य
हरिक्षेत्रस्य ।
हेमार्जुन...... ॥१२॥
§ ३८९
१५६. १३ चीनपट्टं—शुभ्रपट्टोलकम् ।
पद्म........॥१४॥
§ ३९५
१५७. १२ प्राक् पूर्वः । प्रत्यक् पश्चिमः । उदक्
उत्तरः । अवाक् दक्षिणः ।
§ ३९९
१५८. ५ जलतलाज्जललोपरितनभागात् । तावद्बहु-
लपत्रप्रचयं क्रोशद्वयस्थौल्योपेतपत्रप्रचयम् ।
द्विर्धातकी.........॥३३॥
§ ४३०
१६६. ५ टंकच्छिन्नतीर्थः टंकच्छिन्नतटः ।
भरतै........॥३७॥
§ ४३७
१६९. १० नन्वशुभकर्मणः सप्तमनरकप्रापणस्य
भरतादिष्वेवार्जनं । मिथ्याद्ययुक्तं स्वयंभूरमण-
जलधिज्मत्स्यानां सप्तमनरकप्रापकाशुभकर्भारम्भ-
कत्वाभावप्रसंगात् । तदयुक्तं तत्परभागस्य कर्म-
भूमित्वात् । तथाहि—स्वयंभूरमणद्वीपमध्ये तद्दीपार्ध-
कारी मानुषोत्तराकारः स्वयंप्रभनगवरो नाम नगो
व्यवस्थितस्तस्यार्वाग्भाग आमानुषोत्तराद् भोगभूमि-
भागः । तत्र चतुर्गुणस्थानवर्तिनस्तिर्यञ्चः सन्ति । ततः
परतः आलोकान्तात् कर्मभूमिभागः । तत्र पञ्चगुण-
स्थानवर्तिनः प्रकृष्टशुभाशुभकर्भारम्भकास्ते सन्तीति
कर्मभूमित्वम् । कथमम्यथा तत्र पूर्वकोट्यायुरर्वाग्भागे
चासंख्येयवर्षायुरिति । मनुष्यक्षेत्रप्रधानतयाभिधा-
नाद्वा न दोषः ।
[ शंका—सातवें नरकमें ले जानेवाले अशुभकर्मका
उपार्जन भरत आदिमें ही होता है यह कथन मिथ्या
होनेसे अयुक्त है। क्योंकि ऐसा कहनेसे स्वयंभूरमण
समुद्रमें वर्तमान महामत्स्यके सातवें नरकमें ले जाने-
वाले अशुभ कर्मके उपार्जनके अभावका प्रसंग
आता है ।
उत्तर—ऐसा कहना अनुचित है, क्योंकि स्वयंभू-
रमणका पर भाग कर्मभूमि है। इसका खुलासा इस
प्रकार है—स्वयंभूरमण द्वीपके मध्यमें उस द्वीपको
दो भागोंमें विभाजित करनेवाला, मानुषोत्तर पर्वतके
आकार स्वयंप्रभ नामक पर्वत स्थित है। उसके
पूर्वभागमें मानुषोत्तर पर्यन्त भोगभूमि है। वहाँ
चारगुणस्थानवाले तिर्यंच रहते हैं। स्वयंप्रभ
पर्वतसे आगेवाले भागमें लोकान्त तक कर्मभूमि है ।
वहाँ पाँच गुणस्थानवाले प्रकृष्ट शुभ और अशुभ