रसगंगाधर (पण्डितराज जगन्नाथ - रसतरङ्गिणी संस्कृत व हिन्दी व्याख्या सम्पूर्ण प्रथम आनन)

२०० रसगङ्गाधरः
दिकमस्तु । व्यवहारस्तु वाजिगन्धोष्णेतिव्यवहारवदक्षतः । प्रयोजकत्वं
चादृष्टादिविलक्षणं शब्दार्थरसरचनागतमेव ग्राह्यम् । अतो न व्यवहाराति-
प्रसक्तिरिति । अत्र च प्रयोजकत्वघटिते गुणलक्षणे प्रयोजकतात्वस्य शक्यतावच्छेदक-
कोटिप्रविष्टत्वम्, द्वितीये च प्रयोजकतायाः संसर्गतया संसर्गमर्यादया भानान्न तत्र
गुणपदशक्तिरिति न सा शक्यतावच्छेदककोटिप्रविष्टेति लाघवगौरवविचारः शास्त्र-
सम्मतः पन्थाः । प्रयोजकतासम्बन्धेन तद्वत्त्वस्य समर्थनाय दृष्टान्तमाह--व्यवहार-
स्त्वित्यादिना । वाजिगन्धा = अश्वगन्धा 'असगन्ध' इति नाम्ना लोके प्रसिद्धा ।
तस्या भक्षणेन उष्णत्वं जायते इति तत्र यथौष्णत्वप्रयोजकत्वमादाय प्रयोजकता-
सम्बन्धेनोष्णत्वमादाय वा 'अश्वगन्धा उष्णा' इति व्यवहारः प्रसिद्धो वैद्यके तथैव
'शृङ्गारो मधुरः' इत्यादि