सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संग्रह पर लौटें

पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

Purnaprajna Bhashya of Sriman Madhvacharya with Commentary

श्रीमन् मध्वाचार्य (टीकाकार: जगन्नाथ यति / गोपालकृष्णाचार्य) द्वारा

DevanagariHindipublished1,267 पृष्ठ

११२६ द्वितीयः परिशिष्टः ॥
ब्धकर्म अनुभवेनैव नश्यति अनुभवानन्तरं ब्रह्मज्ञानी
ब्रह्म प्राप्नोति ॥ ४-१-१५, ३-३-२६.
(२१) प्र ॥ काम्यकर्मापि ज्ञानसाधनं किम् ?
उ ॥ न ॥ ४-१-१७.
(२२) प्र ॥ जीवः कर्ता वा ?
उ ॥ यथा तक्षा यावत् उपकरणवान् तावत् कर्ता भवति,
स्वगृहप्राप्त्यनन्तरं निर्व्यापारः सुखी च भवति, तथा
जीवः यावत् अविद्यासम्बन्धी तावत् कर्ता, अनन्तरं
न ॥ २-३-४०.
(२३) प्र ॥ जीवानां कर्तृत्वं भगवदधीनं वा न वा ?
उ ॥ भगवदधीनमेव, पूर्वकर्मानुसारेण परमात्मा जीवैः क-
र्म कारयति मोक्षोऽपि भगवदनुग्रहादेव ॥ २-३-४२.
(२४) प्र ॥ ब्रह्मणः जीवस्य एकत्वे उपास्योपासकभावः कथम् ?
उ ॥ ब्रह्म द्विरूपं, एकं नामरूपविकारभेदोपाधिविशिष्टं अ-
न्यत् तद्विपरीतं जीवस्य अविद्यावस्थायां नामरूपवि-
शिष्टस्य ब्रह्मणः उपास्योपासकादिलक्षणव्यवहारः ॥
१-१-१२, ४-३-१४.
(२५) प्र ॥ ब्रह्म सगुणत्वनिर्गुणत्वभेदेन द्विरूपं इति भवद्भिः उ-
क्तं । तत् द्विरूपं कालभेदेन वा एककाले वा ?
उ ॥ एककाले द्वे रूपे स्तः ॥
(२६) प्र ॥ उपासना कथं कार्या ?
उ ॥ ब्रह्म मम आत्मा इति उपासना कार्या ॥ ४-१-३.
(२७) प्र ॥ ज्ञानानन्तरं ब्रह्म विना किमपि नास्ति खलु अतः वेदोऽ-
पि मिथ्या वा ?

द्वितीयः परिशिष्टः ॥ ११२७
उ ॥ ज्ञानानन्तरं मिथ्यैव ॥ ४-१-३.
(२८) प्र ॥ मिथ्यारूपवेदोक्तोपासनेन सत्यज्ञानं कथं भवति ?
उ ॥ स्वप्नं असत्यमपि स्वप्नदर्शनेन जाग्रति सत्यफलप्राप्तिः
यथा सम्भवति तथा वेदोक्तोपासनया यथार्थज्ञानं स-
म्भवति । यः स्वप्ने कृष्णं कृष्णदन्तं पुरुषं पश्यति स
एनं हन्ति यः स्वप्नेषु स्त्रियं पश्यति स समृद्धिं प्राप्नो-
ति इत्यादिश्रुतिवचनात् असत्येन कारणेन सत्यफलं स-
म्भवतीति सिद्धम् ॥ २-१-१४.
(२९) प्र ॥ मायाविशिष्टस्य सगुणब्रह्मणः उपासना केवलं ज्ञान-
साधनमेव वा सा अन्यफलमपि ददाति वा ?
उ ॥ सगुणोपासना उपासकस्य जीवस्य सङ्कल्पमात्रेण स-
र्वापेक्षितप्राप्तिरूपजगदैश्वर्यं ददाति ॥ ४-३-१४.
(३०) प्र ॥ सुकर्मिणां मरणात्परं का गतिः ?
उ ॥ धूमादिमार्गेण चन्द्रलोकं गत्वा तत्र भोगाननुभूय कर्म-
शेषेण इमं लोकं पुनरागच्छन्ति कर्मानुसारेण जन्म प्रा-
प्नुवन्ति ॥ ३-१-८.
(३१) प्र ॥ दुष्कर्मिणां अकर्मिणां च का गतिः ?
उ ॥ ते यमलोकं गच्छन्ति तत्र दुःखं अनुभूय इमं लोकं पु-
नः प्रविशन्ति ॥ ३-१-१३, १४.
(३२) प्र ॥ निर्गुणोपासकानां का गतिः ?
उ ॥ गम्याभावात् तेषां गतिः नास्ति । ज्ञानात् ब्रह्मत्वमेव
सिध्यति ॥ ४-३-१४.
(३३) प्र ॥ सगुणोपासकानां का गतिः ?
उ ॥ अर्चिरादिमार्गेण चतुर्मुखब्रह्म प्राप्नुवन्ति तल्लोकप्रळ

११२८ द्वितीयः परिशिष्टः ॥
यत्काले तत्रोत्पन्नसम्यग्ज्ञानवन्तः ब्रह्मणा सह विष्णुप
दं प्राप्नुवन्ति ॥ ४-३-१.
( ३४ ) प्र ॥ सगुणोपासकानां ब्रह्मलोकप्राप्त्यनन्तरं पुनरावृत्तिः अ-
स्ति वा ?
उ ॥ न, सगुणशरणानां अपि क्रमेण निर्वाणं अस्ति अतः
पुनरावृत्तिर्नास्ति ॥ ४-४-२२.
—:*:—
☞ ए, महादेवशास्त्री.

॥ तृतीयः परिशिष्टः ॥
——————✻——————
॥ भगवद्रामानुजभाष्यानुसारिसिद्धान्तसंग्रहः ॥
—————:✲:—————
( १ ) प्र ॥ जगत्कारणं किम् ?
उ ॥ यत् जगदिति व्यवह्रियते तत् स्थूलचिदचिद्विशिष्टं ब्र-
ह्म । तस्य कारणं सूक्ष्मचिदचिद्विशिष्टं ब्रह्म ॥ १-१-१०
( २ ) प्र ॥ विशेषणीभूतस्य चिदचिद्रूपजगतः कारणं किम् ?
उ ॥ ब्रह्मैव ॥
( ३ ) प्र ॥ ब्रह्म निमित्तकारणं वा उपादानकारणं वा ?
उ ॥ उभयं च ॥
( ४ ) प्र ॥ संकल्पद्वारा ब्रह्म निमित्तकारणं भवतु । उपादानकार-
णं कथं भवति ?
उ ॥ चिदचितोः अपृथक्सिद्धाधारत्वात् तादृशचिदचिद्वै-
शिष्ट्यरूपकार्यकारणावस्थायोगात् उपादानकारणं भ-
वति ॥ १-१-१०
( ५ ) प्र ॥ ब्रह्म किंलक्षणकम् ?
उ ॥ ब्रह्म निखिलजगज्जन्मादिकारणं निरस्तनिखिलदोषं
समस्तकल्याणगुणाकरं सत्यं ज्ञानमनन्तं सर्वात्मक-
मनवधिकातिशयानन्दं च ॥ १-१-१,२० ३-२-११.
( ६ ) प्र ॥ ब्रह्मणस्सर्वात्मकत्वे सर्वदोषास्पदत्वमपरित्याज्यमिति
कथं तस्य निरस्तनिखिलदोषता ?
उ ॥ सर्वात्मकत्वं हि न सर्वाभिन्नत्वं । किन्तु सर्वान्तर्यामि-
त्वं यदेवसर्वशरीरत्वमित्युच्यते । यथा च सर्वव्यापि-
नोऽपि वाय्वादेः न व्याप्यगतदोषास्पदता । यथा वा
शरीरगतैर्दोषैः शारीरश्चेतनो नस्पृश्यते तथा सर्वान्त-
र्याम्यपि ब्रह्म निरस्तनिखिलदोषमेव ॥ ३-२-११.
१४२

११३० तृतीयः परिशिष्टः ॥
( ७ ) प्र ॥ ब्रह्म चैतन्यस्वरूपं वा चैतन्यगुणकं वा ?
उ ॥ चैतन्यगुणकं चैतन्यस्वरूपं च ॥ ३-२-१६.
( ८ ) प्र ॥ ब्रह्म कथं ज्ञातव्यम् ?
उ ॥ शास्त्रात् ॥
( ९ ) प्र ॥ ब्रह्मणः सर्वचिदचित्कारणत्वे स्वप्नपदार्थानां अपि
ब्रह्मैव कारणं किम् ?
उ ॥ ब्रह्मैव ॥ ३-२-१.
( १० ) प्र ॥ स्वप्नपदार्थाः मिथ्या न किम् ?
उ ॥ न । किंतु तत्तत्कालावसायिनः तत्तत्पुरुषमात्रानुभा-
व्याः ईश्वरसृष्टाः सत्या एव ॥ १-१-१०.
( ११ ) प्र ॥ सृष्ट्या परमात्मनः प्रयोजनं किम् ?
उ ॥ लीलैव ॥ २-१-३३.
( १२ ) प्र ॥ जीवाः परमात्मनः भिन्ना वा अभिन्ना वा ?
उ ॥ भिन्ना एव ॥ २-१-२२.
( १३ ) प्र ॥ जीवः अणुर्वा व्यापको वा

तृतीयः परिशिष्टः ॥ ११३१
(१७) प्र ॥ जीवः परतन्त्रकर्ता चेत् विधिनिषेधशास्त्रस्य निष्प्र-
योजनत्वं नापतति किम् ?
उ ॥ शास्त्रं हि इदं कार्यं इति इदं अकार्यं इति ज्ञानाय प्र-
वृत्तम् । जीवः शास्त्रानुसारेण अनुष्ठाने अननुष्ठाने च
स्वतन्त्रः अतः विधिनिषेधशास्त्रं सप्रयोजनम् । शास्त्रा-
र्थोऽनुष्ठानप्रवृत्त्यनन्तरं भगवत्प्रेरणं विना कार्यं न निष्प-
द्यते । अतः जीवः परतन्त्रकर्ता ॥ २-३-४१.
(१८) प्र ॥ जीवानां भूतसम्बन्धः देहान्ते निवर्तते वा न वा ?
उ ॥ मुक्तिपर्यन्तं न निवर्तते । कर्मानुसारेण भूयोभूयः जन्मा-
न्तरं प्राप्नुवन्ति ॥ ३-१-१.
(१९) प्र ॥ जीवानां जन्मान्तरादिक्लेशात् कथं मुक्तिः ?
उ ॥ भगवदुपासनातः प्रीतः परमात्मा मुक्तिं ददाति ॥ ३-
४-१, १-१०.
(२०) प्र ॥ कर्मउपासकेनाप्यनुष्ठेयं किम् ?
उ ॥ कर्म उपासनायाः अङ्गम् । अतः अवश्यं अनुष्ठेयम् ॥
३-४-२६.
(२१) प्र ॥ उपासना का ?
उ ॥ उपासना अविच्छिन्नस्मृतिसन्ततिरूपा ध्यानवेदनभ-
क्तिज्ञानादिशब्दवाच्या संस्कारपरिपाकसमासादित
विशदत मप्रत्यक्षाकारा ॥ ३-४-२६.
(२२) प्र ॥ उपास्यं ब्रह्म उपासितुः अन्यत्वेन उपास्यं किं उत
आत्मत्वेन ?
उ ॥ जीवः शरीरस्य यथा आत्मा तथा स्वस्यापि परब्रह्म
आत्मेति उपासीत ॥ ४-१-३.

११३२ तृतीयः परिशिष्टः ॥
(२३) प्र ॥ ऐहिकमामुष्मिकं च फलं किं कर्मभिरेव तैरतैः साक्षात्
भवति ?
उ ॥ न। तेन तेन कर्मणा प्रीतः परमात्मा तत्तत्फलं ददा-
ति ॥३-२-३७.
(२४) प्र ॥ वेदोक्तकर्माधिकारिणः के ?
उ ॥ वेदोक्तानि कर्माणि द्विविधानि साधारणानि असाधा-
रणानि चेति। तत्र साधारणानि यानि अग्निविद्यानपे-
क्षाणि सत्यवदनाहिंसादीनि तेषु सर्वेषामेवाधिकारः।
यानि तु असाधारणानि अग्निविद्यासापेक्षाणि तेषु अ-
धिकारिणः ब्रह्मक्षत्रियवैश्या एव। शूद्राणां तु तत्राधि-
कारो नास्ति। अतः ब्रह्मविद्यायां अपि नाधिकारः ॥
१-३-३३.
(२५) प्र ॥ तर्हि त्रैवर्णिकेतरेषां मुक्तिनास्ति किम् ?
उ ॥ तेषामपि भागवतधर्मनिष्ठत्वे स्वानुरूपेण भगवत्ससा-
राधनेन भवति मुक्तिः ॥ २-२-४२.
(२६) प्र ॥ मुक्तिस्वरूपं किम् ?
उ ॥ सकलकर्मनिवृत्तिपूर्वकपरमात्मानुभवः मुक्तिः ॥ १-
२-१२.
(२७) प्र ॥ जीवः परमात्मानं पृथक्भूतं अनुभवति उत अपृथ-
क्भूतं अनुभवति ?
उ ॥ तच्छरीरतया अविभागेन अहं ब्रह्म अस्मि इत्यनुभव-
ति ॥ ४-४-४.
(२८) प्र ॥ मुक्तः सदेहस्सन् अनुभवति वा विदेहस्सन् अनुभव-
ति वा ?
उ ॥ यथेच्छं उभयविधस्सन् अनुभवति ॥ ४-४-१२.

(wait, is there a space between(and२९? It's ( २९ )or(२९)? Let's check spacing: ( २९ )has a slight space:( २९ )or(२९). In Devanagari it's usually written (२९)or( २९ ). Let's look: ( २९ )- there is space inside parentheses:( २९ )or(२९). In line 30: ( ३० ), line 31: ( ३१ ), line 32: ( ३२ ), line 33: ( ३३ )). Line 2 of page text: ( २९ ) प्र ॥ मुक्तस्य परब्रह्मणा परमसाम्यश्रवणात् सर्वप्रकारेणापि Line 3: साम्यं भवति किम्(wait, is that a question mark? It looks likeकिम्followed by a faint dot. But let's check: in all other questions there is?. In 29, it looks like either किम्orकिम् ?. Let's check the very right edge: there is a tiny speck, maybe किम्). Line 4: उ ॥ मुक्तस्य जगत्स्रष्टृत्वं विना ब्रह्म

॥ चतुर्थः परिशिष्टः ॥
——
॥ शाङ्कररामानुजयोः भाष्यप्रकारेण पूर्वपक्षसूत्राणि ॥
—:
:—
सूत्रसङ्ख्या.
अ. पा. †शं. §रा. ‡म. सूत्राणि.
१ ३ ३१ ३० ३१ मध्वादिष्वसम्भवादनाधिका } रामानुजीये पूर्वप-
रं जैमिनिः ॥ } क्षसूत्राणि शाङ्करे
३२ ३१ ३२ ज्योतिषि भावाच्च ॥ } सिद्धान्तसूत्राणि
२ १ ४ ४ ४ न विलक्षणत्वादस्य तथात्वं
च शब्दात् ॥
५ ५ ६ अभिमानिव्यपदेशस्तु विशे-
षानुगतिभ्याम् ॥
८ ८ ९ अपीतौ तद्वत्प्रसङ्गादसमञ्ज-
सम् ॥
२१ २१ २२ इतरव्यपदेशाद्धिताकरणादि-
दोषप्रसक्तिः ॥
२६ २६ २७ कृत्स्नप्रसक्तिर्निरवयवत्वश-
ब्दकोपो वा ॥
३२ ३२ ३३ न प्रयोजनवत्त्वात् ॥ ˙
२ २ ४२ ३९ ४२ उत्पत्त्यसम्भवात् ॥ } रामानुजीये पू०
४३ ४० ४३ न च कर्तुः करणम् ॥ } शाङ्करे सि०
२ ३ १ १ १ न वियदश्रुतेः ॥
२ २ २ अस्ति तु ॥ शां० पू० रा० सि०
३ ३ ३ गौण्यसम्भवात् ॥
४ ३ ४ शब्दाच्च ॥
गौण्यसम्भवाच्छब्दाच्च ॥ इ-
ति रामानुजः ।


† शङ्करभाष्यप्रकारेण ॥
§ रामानुजभाष्यप्रकारेण ॥
‡ मध्वभाष्यप्रकारेण ॥

पूर्वपक्षसूत्राणि ॥ ११३५
सूत्रसङ्ख्या.
अ. पा. †शं$रा‡ म. सूत्राणि.
२ ३ ५ ४ ५ स्याच्चैकस्य ब्रह्मशब्दवत् ॥
स्याच्चैकस्यापि ब्रह्मशब्दवत्॥
इति शङ्करः ।
१० १० १० तेजोऽतस्तथा ह्याह ॥ ┐
११ ११ ११ आपः ॥ │
१२ १२ १२ पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरा │
१३ दिभ्यः ॥ इति मध्वः । │ रामानुजीये पूर्वप-
पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरे ┤ क्षः शाङ्करे सि-
भ्यः ॥ इति शङ्करः । │ द्धान्तः
पृथिवी ॥ इति रामानुजः । │
अधिकाररूपशब्दान्तरेभ्यः॥ │
इति रामानुजः । ┘
१९ २० २० उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् ॥ ┐
२० २१ २१ स्वात्मना चोत्तरयोः ॥ │
२१ २२ २२ नाणुरतच्छ्रुतेरिति चेन्नेतरा │ शाङ्करे पूर्वपक्षः
धिकारात् ॥ ┤ रामानुजीये सि-
२२ २३ २३ स्वशब्दोन्मानाभ्यां च ॥ │ द्धान्तः
२३ २४ २४ अविरोधश्चन्दनवत् ॥ │
२४ २५ २५ अवस्थितिवैशेष्यादिति चेन्ना │
भ्युपगमाद्धृदि हि ॥ ┘
२५ २६ २६ गुणाद्वालोकवत् ॥ ┐
२६ २७ २७ व्यतिरेको गन्धवत् ॥ │ शाङ्करे पूर्वपक्षसू-
२७ तथा च दर्शयति ॥ │ त्राणि रामानुजीये
व्यतिरेकोगन्धवत्तथा च द- ┤ सिद्धान्तसूत्राणि
र्शयति॥ इति मध्वरामानुजौ │
२८ २८ २८ पृथगुपदेशात् ॥ ┘
२ ४ ५ ४ ६ सप्तगतेर्विशेषितत्वाच्च ॥

११३६ शङ्कररामानुजयोः भाष्यप्रकारेण ।
सूत्रसङ्ख्या.
अ. पा. †शं §रा ‡ म. सूत्राणि.
३ १ ९ ९ १० चरणादिति चेन्न तदुपलक्ष- ⎱
णार्थेति कार्ष्णाजिनिः ⎪
चरणादिति चेन्नोपलक्षणार्थे ⎬ रा० पू० शा० सि०
ति कार्ष्णाजिनिः ॥ इति श- ⎪
ङ्करः ॥ ⎭
३ १ १२ १२ १३ अनिष्टादिकारिणामपि च भु-
तम् ॥
३ १ १३ १३ १४ संयमने त्वनुभूयेतरेषामारोहा- ⎱
वरोहौ तद्गतिदर्शनात् ॥ ⎪
१४ १४ १५ स्मरन्ति च ॥ ⎪
१५ १५ १६ अपि सप्त ॥ ⎪ रामानुजीये पूर्वप
अपि च सप्त ॥ इति शङ्करः । ⎬ क्ष सूत्राणि शाङ्करे
१६ १६ १७ तत्रापि च तद्व्यापारादवि- ⎪ सिद्धान्तसूत्राणि
रोधः ॥ ⎪
तत्रापि तद्व्यापारादविरोधः । ⎪
इति रामानुजः ॥ ⎭
३ २ १ १ १ सन्ध्ये सृष्टिराह हि ॥
२ २ २ निर्मातारं चैके पुत्रादयश्च ॥
१९ १९ १९ अम्बुवदग्रहणात्तु न तथात्वम् ॥
२७ २६ २८ उभयव्यपदेशात्त्वहिकुण्डल
वत् ॥
२८ २७ २९ प्रकाशाश्रयवद्वा तेजस्त्वात् ॥
३१ ३० ३२ परमतस्सेतून्मानसम्बन्धभेद
व्यपदेशेभ्यः ॥
४० ३९ ४१ धर्मं जैमिनिरत एव ॥
३ ३ ६ ६ ७ अन्यथात्वं च शब्दादिति चे- ⎱
न्नाविशेषात् ॥ इति मध्वः ॥ ⎪
अन्यथात्वं शब्दादिति चेन्ना ⎬ रा० पू० शा० सि०
विशेषात् ॥ ⎭

पूर्वपक्षसूत्राणि ॥ ११३७
सूत्रसङ्ख्या.
अ. पा. †शं ⸸रा‡ म. सूत्राणि.
३ ३ २० २० २१ सम्बन्धादेवमन्यत्रापि ॥
२९ २९ ३० गतेरर्थवत्त्वमुभयथाऽन्यथा } रा० पू० शं० सि०
हि विरोधः ॥
४० ३९ ४१ आदरादलोपः ॥ शं० पू० रा० सि०
३ ३ ४५ ४४ ४६ पूर्वविकल्पः प्रकरणात्स्या-
त्क्रियामानसवत् ॥
४६ ४५ ४७ अतिदेशाच्च ॥
३ ३ ५३ ५१ ५५ एक आत्मनश्शरीरे भावात् ॥
६१ ५९ ६३ अङ्गेषु यथाऽऽश्रयभावः ॥
६२ ६० ६४ शिष्टेश्च ॥
६३ ६१ ६५ समाहारात् ॥
६४ ६२ ६६ गुणसाधारण्यश्रुतेश्च ॥
३ ४ २ २ २ शेषत्वात्पुरुषार्थवादो यथान्ये-
ष्विति जैमिनिः ॥
३ ३ ३ आचारदर्शनात् ॥
४ ४ ४ तच्छ्रुतेः ॥
५ ५ ५ समन्वारम्भणात् ॥
६ ६ ६ तद्वतो विधानात् ॥
७ ७ ७ नियमाच्च ॥
१८ १८ १८ परामर्शं जैमिनिरचोदना चा ┐
पवदति हि ॥ │
परामर्शं जैमिनिरचोदनाच्चा │
पवदति हि॥ इति रामानुजः ├ शं० पू० रा० सि०
४१ ४१ ४१ न चाधिकारिकमपि पतनानु- │
मानात्तदयोगात् ॥ ┘
४४ ४४ ४४ स्वामिनः फलश्रुतेरित्यात्रेयः
४ २ १२ १२ १२ प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरात्॥ शं०पू०रा० सि०
१४३

११३८ शंकररामानुजयोः भाष्यप्रकारेण ।
सूत्रसङ्ख्या.
अ. पा. †शं§रा‡ म. सूत्राणि.
प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरा-
त्स्पष्टो ह्येकेषाम् ॥ इति रा-
मानुजः ॥
४ ३ ७ ६ ७ कार्यं बादरिरस्य गत्युपपत्तेः॥ ┐
८ ७ ८ विशेषितत्वाच्च ॥ │
९ ८ ९ सामीप्यात्तुतद्व्यपदेशः॥ │ रा० पू० शं० सि०
१० ९ १० कार्यात्यये तदध्यक्षेण सहातः │
परमभिधानात् ॥ │
११ १० ११ स्मृतेश्च ॥ ┘
४ ३ १२ ११ १२ परं जैमिनिर्मुख्यत्वात् ॥
१३ १२ १३ दर्शनाच्च ॥ ┐
१४ १३ १४ न च कार्ये प्रतिपत्त्यभिसन्धिः ॥ │
न च कार्ये प्रत्यभिसन्धिः ॥ इ │ रा० पू० शं० सि०
ति रामानुजः ॥ ┘
४ ४ ५ ५ ५ ब्राह्मेण जैमिनिरुपन्यासादिभ्यः
६ ६ ६ चितिमात्रेण तदात्मकत्वादि ┐
त्यौडुलोमिः ॥ │
चितितन्मात्रेणतदात्मकत्वा │ शं० सि० रा० पू०
दित्यौडुलोमिः ॥ इति शंकर │
रामानुजौ ॥ ┘
१० १० १० अभावं बादरिराह ह्येवम् ॥
११ ११ ११ भावं जैमिनिर्विकल्पाङ्गानात् ॥
भावं जैमिनिर्विकल्पामननात् ॥
इति शंकररामानुजौ ॥
───※:※:※───

॥ पञ्चमपरिशिष्टः ॥
॥ अधिकरणविभागः ॥
:—*—:
सूत्रसङ्ख्य. | सूत्रसङ्ख्य.
अ.पा.अधि .मध्वः. शङ्करः. रामा० | अ.पा.अधि.मध्वः. शङ्करः रामा०
१ १ १ १ १ १ | १ ३ १२ ४१ ४०
२ २ २ २ | १३ ४२ ४१
३ ३ ३ ३ | १४ ४३ ४२-४३
४ ४ ४ ४ | १ ४ १ १-९ १-७ १-७
५ ५-११ ५-११ ५-१२ | २ १०-११ ८-१० ८-१०
६ १२-१९ १२-१९ १३-२० | ३ १२-१४ ११-१३ ११-१३
७ २०-२१ २०-२१ २१-२२ | ४ १५ १४-१५ १४-१५
८ २२ २२ २३ | ५ १६-२३ १६-१८ १६-१८
९ २३ २३ २४ | ६ २४-२८ १९-२२ १९-२२
१० २४ २४-२७ २५-२८ | ७ २९ २३-२७ २३-२८
११ २५-२७ २८-३१ २९-३२ | ८ २८ २९
१२ २८-३१ | २ १ १ १-३ १-२ १-२
१ २ १ १-८ १-८ १-८ | २ ४-५ ३ ३
२ ९-१० ९-१० ९-१२ | ३ ६-७ ४-११ ४-१२
३ ११-१२ ११-१२ १३-१८ | ४ ८-१३ १२ १३
४ १३-१७ १३-१७ १९-२१ | ५ १४ १३ १४
५ १८-२० १८-२० २२-२४ | ६ १५-२१ १४-२० १५-२०
६ २१-२३ २१-२३ २५-३३ | ७ २२-२७ २१-२३ २१-२३
७ २४-३२ २४-३२ | ८ २८-३२ २४-२५ २४-२५
१ ३ १ १-७ १-७ १-६ | ९ ३३-३४ २६-२९ २६-३१
२ ८-९ ८-९ ७-८ | १० ३५-३७ ३०-३१ ३२-३६
३ १०-१२ १०-१२ ९-११ | ११ ३८ ३२-३३
४ १३ १३ १२ | १२ ३४-३६
५ १४-२१ १४-२१ १३-२२ | १३ ३७
६ २२-२३ २२-२३ २३-२४ | २ २ १ १-४ १-१० १-९
७ २४-२५ २४-२५ २५-२९ | २ ५ ११ १०-१६
८ २६-३३ २६-३० ३०-३२ | ३ ६ १२-१७ १७-२६
९ ३४-३८ ३१-३३ ३३-४१ | ४ ७-८ १८-२७ २७-२९
१० ३९ ३४-३८ ४२-४४ | ५ ९-१० २८-३२ ३०
११ ४० ३९ . | ६ ११-१७ ३३-३६ ३१-३४

११४० पञ्चमपरिशिष्टः ॥
सूत्रसङ्ख्य. | सूत्रसङ्ख्य.
अ.पा.अधि. मध्वः. शङ्करः. रामा० | अ.पा.अधि. मध्वः. शङ्करः. रामा०
२ २ ७ १८-२५ ३७-४१ ३५-३८ | २ ४ ७ ११-१२ १४-१६ १५-१६
८ २६-२९ ४२-४५ ३९-४२ | ८ १३ १७-१९ १७-१९
९ ३०-३२ | ९ १४ २०-२२
१० ३३-३६ | १० १५-१७
११ ३७-४१ | ११ १८-२०
१२ ४२-४५ | १२ २१
२ ३ १ १-७ १-७ १-९ | १३ २२-२३
२ ८ ८ १०-१७ | ३ १ १ १ १-७ १-७
३ ९ ९ १८ | २ २ ८-११ ८-११
४ १० १० १९-३२ | ३ ३ १२-२१ १२-२१
५ ११ ११ ३३-३९ | ४ ४ २२ २२
६ १२ १२ ४०-४१ | ५ ५ २३ २३
७ १३ १३ ४२-५२ | ६ ६ २४-२७ २४-२७
८ १४ १४ | ७ ७
९ १५-१६ १५ | ८ ८
१० १७ १६ | ९ ९
११ १८-१९ १७ | १० १०-१२
१२ २०-२६ १८ | ११ १३-१५
१३ २७ १९-३२ | १२ १६
१४ २८-२९ ३३-३९ | १३ १७
१५ ३० ४० | १४ १८
१६ ३१-३२ ४१-४२ | १५ १९-२३
१७ ३३-४२ ४३-५७ | १६ २४
१८ ४३-५० | १७ २५
१९ ५१-५३ | १८ २६-२७
२ ४ १ १-३ १-४ १-३ | १९ २८
२ ४ ५-६ ४-५ | २० २९
३ ५ ७ ६-७ | ३ २ १ १-४ १-६ १-६
४ ६-७ ८ ८-११ | २ ५ ७-८ ७-८
५ ८ ९-१२ १२ | ३ ६ ९ ९
६ ९-१० १३ १३-१४ | ४ ७ १० १०

पञ्चमपरिशिष्टः ॥ ११४१
सूत्रसङ्ख्य. | सूत्रसङ्ख्य.
अ.पा.अधि. मध्वः. शङ्करः. रामा० | अ.पा.अधि. मध्वः. शङ्करः. रामा०
३ २ ५ ८ ११-२१ ११-२५ | ३ ३ १६ २६ २७-२८ ३८-४०
६ ९ २२-३० २६-२९ | १७ २७-२८ २९-३० ४१
७ १० ३१-३७ ३०-३६ | १८ २९-३१ ३१ ४२
८ ११-१३ ३८-४१ ३७-४० | १९ ३२ ३२ ४३
९ १४-१७ | २० ३३-३४ ३३ ४४-५०
१० १८ | २१ ३५-३७ ३४ ५१-५२
११ १९ | २२ ३८ ३५-३६ ५३-५४
१२ २०-२१ | २३ ३९ ३७ ५५
१३ २२ | २४ ४०-४२ ३८ ५६
१४ २३-२७ | २५ ४३ ३९ ५७-५८
१५ २८-३१ | २६ ४४ ४०-४१ ५९-६४
१६ ३२-३४ | २७ ४५ ४२
१७ ३५-३६ | २८ ४६-४७ ४३
१८ ३७ | २९ ४८-४९ ४४-५२
१९ ३८ | ३० ५० ५३-५४
२० ३९-४२ | ३१ ५१ ५५-५६
३ ३ १ १-५ १-४ १-५ | ३२ ५२ ५७
२ ६-९ ५ ६-९ | ३३ ५३ ५८
३ १० ६-८ १० | ३४ ५४ ५९
४ ११ ९ ११-१७ | ३५ ५५-५६ ६०
५ १२ १० १८ | ३६ ५७-५८ ६१-६६
६ १३ ११-१३ १९ | ३७ ५९
७ १४ १४-१५ २०-२२ | ३८ ६०
८ १५-१६ १६-१७ २३ | ३९ ६१
९ १७ १८ २४ | ४० ६२
१० १८ १९ २५ | ४१ ६३-६६
११ १९ २०-२२ २६ | ४२ ६७-६८
१२ २०-२१ २३ २७-३१ | ३ ४ १ १-९ १-१७ १-२०
१३ २२-२३ २४ ३२ | २ १०-१२ १८-२० २१-२२
१४ २४ २५ ३३-३४ | ३ १३ २१-२२ २३-२४
१५ २५ २६ ३५-३७ | ४ १४-३३ २३-२४ २५

११४२ पञ्चमपरिशिष्टः ॥
सूत्रसङ्ख्य. | सूत्रसङ्ख्य.
अ.पा.अधि. मध्वः. शङ्करः. रामा. | अ.पा.अधि. मध्वः. शङ्करः. रामा०
३ ४ ५ ३४-४० २५ २६ | ४ २ २ ३ ३ ३
६ ४१-४३ २६-२७ २७ | ३ ४ ४-६ ४
७ ४४-४६ २८-३१ २८-३१ | ४ ५ ७ ५-६
८ ४७-४८ ३२-३५ ३२-३५ | ५ ६ ८-११ ७-१३
९ ४९ ३६-३९ ३६-३९ | ६ ७-१४ १२-१४ १४
१० ५० ४० ४०-४३ | ७ १५ १५ १५
११ ५१ ४१-४२ ४४-४५ | ८ १६ १६ १६
१२ ४३ ४६-४८ | ९ १७-२१ १७ १७
१३ ४४-४६ ४९ | १० २२ १८-१९ १८
१४ ४७-४९ ५० | ११ २०-२१ १९-२०
१५ ५० ५१ | ४ ३ १ १ १ १
१६ ५१ | २ २ २ २
१७ ५२ | ३ ३ ३ ३
४ १ १ १-२ १-२ १-२ | ४ ४-५ ४-६ ४-५
२ ३ ३ ३ | ५ ६ ७-१४ ६-१५
३ ४ ४ ४-५ | ६ ७-१६ १५-१६
४ ५ ५ ६ | ४ ४ १ १ १-३ १-३
५ ६ ६ ७-११ | २ २ ४ ४
६ ७-११ ७-१० १२ | ३ ३ ५-७ ५-७
७ १२ ११ १३ | ४ ४ ८-९ ८-९
८ १३-१९ १२ १४ | ५ ५-७ १०-१४ १०-१६
९ १३ १५ | ६ ८ १५-१६ १७-२२
१० १४ १६-१८ | ७ ९ १७-२२
११ १५ १९ | ८ १०-१६
१२ १६-१७ | ९ १७-२०
१३ १८ | १० २१-२२
१४ १९ | ११ २३
४ २ १ १-२ १-२ १-२ |

॥ ग्रन्थोदाहृतप्रमाणाकराः ॥
—*—

[वामभागः / Left Column]

अग्निवेश्यश्रुतिः ।
अथकस्मा । ७०,६८०.
अंशोह्येष । ६१८.
नप्राणःकिश्चिदा । ६६१, १०२७.
नित्यानन्दो । ६०१,६०२.
नित्यःपरो । ५९६.
प्राणादिद । ६५७.
——
अथर्वशिरश्श्रुतिः ।
अथकस्मा । ५३३.
—
—
अध्वर्यूणांश्रुतिः ।
यज्ञोविष्णु । १३९.
——
अध्यात्मम् ।
ऋतेदेवान् । १०६३.
गत्यनुस्मरणात् । १०५२.
दर्शनेन । ८९७.
दृष्ट्वैव । ८९४.
देवानांभूति । ९६५.
सत्याद्या । ८६९.
हृदिस्थेनैव । १०४५.
ज्ञानंचोपासनं । ८५९.
—
—
आग्नेयपुराणम् ।
यथानदीनां । ८१९.
यथाश्लेषो । १०१४.
यस्यज्ञानंतस्य । ९५०.
विधिशेषाणि । ८२२.
—*—
१४४


[दक्षिणभागः / Right Column]

आदित्यपुराणम् ।
बहुनात्रकिमुक्तेन । २३६, १०९८.
——
आपस्तम्बश्रौतसूत्रम् ।
८-१-१. अक्षय्यंहवै । ७०२.
१०-२-१. ज्योतिष्टोमेन । ७२४.
१०-२-८. सोमेन । ८२२.
—
—
॥ इंद्रद्युम्नशाखा ॥
अथयथैर्ऋन् । ९६९.
एष उ३एव । १६४.
——
ईशावास्योपनिषत् ।
२. कुर्वन्नेवेह । ९२२.
८. कविर्मनीषी । ४४१.
१६. योसावसौ । १०६, १११०.
१६. सोहमस्मि । १११०.
—
—
उद्दालकश्रुतिः ।
सर्वैवाप्त । १०७९.
सवाएष । १०८५.
—*—
ऋक्संहिता ।
१-१-१. अग्निमीळे । ३८२.
१-२-१०. वायवायाहि । ३८२.
१-१७-७. इंद्रावरुणवा । ३८.
१-२२-२०. दिवीवचक्षुराततम् ।
६५२.
१-३५-१०. हयास्यमंघ्रि । १९५,
१०७५.

ऋ० ( ११४४ ) ऋ०
१-३५-२. हिरण्ययेन । १९५. | ७-९९-१. नतेमहित्व । ४२९.
१-१४१-१०. बळित्था । ११२१. | ७-९९-१. परोमात्रया । ५२, १२५,
१-१५४-१. विष्णोर्नुकं । १२५. | १३०.
१-१५४-४. यउत्रिधातु । ५१, २५१. | ७-९९-२. नतेविष्णो । २०१, ४२९,
१-१५४-४. एकोदाधार । ३३५. | १६०.
१-१५५-६. चतुर्भिस्साकं । ५१, | ७-१०४-१. इन्द्रासोमा । १८३.
२५३. | ७-१०४-५. इन्द्रासोमावतं । १८४.
१-१६४-१६. यस्ताविजानात् । | ८-१४-१४. मायाभि । ९६८.
६१५. | ८-४८-३. अपामसोम । ७०२.
१-१६४-१८. कवीयमानः । ६१४. | ८-६२-२. विंनिषञ्चि । ५८३.
१-१६४-१८. अवःपरेण । ६१५. | ८-६४-६. द्यावाविरूप । ३००,४०५.
१-१६४-३६. सप्तार्धगर्भा । २५३, | ८-६४-६. तस्यैगून । ३०२.
३४१, ३७९. | ९-९६-५. जनितोत । ४४, ४७५.
१-१६४-३९. यस्तन्नवेद । ३७९. | १०-३१-६. अस्येदंषा । ७८३.
१-१६४-४५. चत्वारिवाक् । ६५. | १०-३१-८. उक्षासचावा । ८४५.
२-२३-१६. मानस्तेनेभ्यो । ९८३. | १०-३१-८. नैतावदेना । ७८४.
२-२३-१६. आदेवांना । ९८४. | १०-३९-१२. आतेनयातं । ५८२.
२-२४-१२. विश्वंसत्यं । ४४१. | १०-५५-६. यश्चिकेत । ४४०.
३-५५-१०. महद्देवानां । ७८३. | १०-७१-७. आदघ्नास । १०९९.
४-२६-१. अहंमनु । १५०. | १०-७१-११. ऋचांत्वः । ८५१.
४-२६-१. अहंकक्षीवान् । १५०. | १०-७२-२. असतस्सद् । ५४३.
४-३०-१०. नकिरिंद्र । ४४, ४२४. | १०-७२-३. असतस्सद् । ४१२.
५-८२-१. तुरंगगस्य । ७५०. | १०-८१-२. किंस्विदासीद । ४३१,
६-७-१. वैश्वानर । २१७. | ५२३.
६-७-१. मूर्द्धानं । २१६. | १०-८१-३. द्यावाभूमी । ५३.
६-७-२. नाभियज्ञानां । २१६. | १०-८२-३. योदेवानां । ४०, ३५९.
६-९-६. विमेकर्णा । १२९. | १०-८२-३. योनःपिता । ५३.
६-४७-१६. शृण्वेवीर । ६३३,९६१. | १०-८२-५. परोदिवापर । ४२.
६-४७-१८. रूपंरूपं । ६३२, ६३५. | १०-८२-६. अजस्यनाभा । ४१०.
६-४७-१८. इन्द्रोमायाभिः । ७६३. | १०-८७-४. तामिर्विव्ध्य । ८४८.
७-४०-५. अस्यदेवस्य । ५१८. | १०-८७-५. प्रपर्वाणि । ८४८.
७-९१-१. कुविदङ्ग । २८७, ५४०. | १०-८७-११. त्रियातुधानः । १८४.

ऋ. ( ११९५ ) ऋ. ए. ऐ.
१०-८७-१५. वाचास्तेनं । १८४.
१०-९०-३. त्रिपादस्या । १८९,
८०१, २०८.
१०-९०-३. पादोस्यविश्वा । ६२०,
८०१.
१०-९०-१३. चक्षोस्सूर्यो । ९१३,
१००२.
१०-९७-२२. ओषधयः । ४०८.
१०-१०७-७. दक्षिणाभ्रं । ३६०.
१०-११३-९. निपुसीद । ४२४.
१०-११३-९. नऋतेत्वत् । ४७९,
९६०, ४८६, ५१३, ५२६.
१०-११४-१. घर्मासमन्ता । १७६.
१०-११४-४. एकस्सुपर्णः । १७७.
१०-११४-५. सुपर्णंविप्राः । १७७.
१०-११४-५. प्रहान्त्सोमस्य । ६४८.
१०-११४-९. कश्छंदसाम् । ३८२,
५७.
१०-१२१-१०. हिरण्यगर्भ । ९०४.
१०-१२५-२. अहंत्वष्टारं । २४८.
१०-१२५-२. अहंसोममाहनसं ।
२४९, २६०.
१०-१२५-५. यंकामये । ४३,५१८.
१०-१२५-६. अहँरुद्राय । ५१८.
१०-१२५-७. ममयोनि । ४३.
१०-१२९-१. नासदासी । ४३६.
१०-१२९-२. नमृत्युरासी । ४३६.
१०-१२९-३. तुच्छ्येना । ३४७,
५७२.
१०-१२९-३. तमआसीत् । ४३७.
१०-१४२-१. अयमग्ने । २९७, ३२३.
१०-१५९-१. उदसौसूर्यो । ३२२.


१०-१६६-१०. ऋषभंमा । ९७३.
१०-१७६-१. प्रवोश्राघाणः । ४०८.
खिलम् येषांनैत । ९८३.
,, अथोपशमेन । ९८४.
——
एकायनश्रुतिः ।
यदात्मकोभगवान् । ५२३.
—
—
ऐतरेयारण्यकम् ।
२-१-१-१०. एतद्ब्रह्म । १४५.
२-१-३-१०. ब्रह्मणोलोकः । १४५.
२-१-४-१०. तंप्रपदाभ्यां । १५२,६५१.
२-१-४-२. ब्रह्मोमंपुरुषं । १४५.
२-१-४-५. उदरं ब्रह्मेत्या । १४५.
२-१-४-७. तावाएता । १४२.
२-१-४-९. ताआहिंसन्त । १५०.
२-१-५-१०. तंदेवाः । १४३.
२-१-५-३. एतद्धस्मवै । १५२.
२-१-५-५. शुक्लंरूपं । ६२७.
२-१-५-५. त्रिषुदिवश्चै । ६२८.
२-१-६-१३. सर्वाणिभूता । १४३.
२-१-८-२. एतद्धस्म । १५२.
२-१-८-५. सएषोसुः । १४३.
२-१-८-६. संभूतिरिति । ९६४.
२-२-१-१०. प्राणोह्येवैष । १४३.
२-२-१-१०. तंशतंवर्षाणि । १५०.
२-२-१-१०. एषोहमं । ३६२.
२-२-१-१०. तंयच्छतं । ३६२.
२-२-२-११. प्राणऋच । १४३.
२-२-२-११. तावाएताः । ३६२.
२-२-३-४. प्राणोवाअहं । १४६.