पाशुपत सूत्र (भगवान् लकुलीश - कौण्डिन्य प्रणीत पञ्चार्थभाष्य सहित पाशुपत दर्शन मूल)

आह—किं तत् ? । कीदृशं वा तदस्येति ? । उच्यते—//
कलितासनम् ॥ ५ ॥
अत्र त्रिविधेन कार्येण विद्याकलापशुसंज्ञकेन तत्रैव स्थित्यु-
त्पत्तिप्रलयान् प्राप्नुवता कलितं शोभितशब्दितं, नभस्ताराभि-
रिवेत्यर्थः । आह—यदेतत् पत्युः पतित्वं शक्तिः सामर्थ्यमैश्वर्यं
स्वगुणः सद्भावः सतत्त्वं तत्त्वधर्मः, तद् आसनम् । नतु पद्मासन-
वदुपवेशनलक्षणमित्यर्थः । आसनं कस्मात् ? । आस्तेऽस्मिन् आसनम् ।
कार्यमनेन वा अध्यास्त इत्यासनमित्यर्थः । अत आसनम् । अतो-
ऽव्ययोऽमृतो भगवान् कामतः स्वशक्तिस्थं कार्यं स्वशक्त्या अध्यास्ते।
तस्मादासनस्थं कार्यं कारणं चेति ।
आह—कार्यकारणयोर्वृत्तिसङ्करदोषो गोजाविमहिषीक्षीरवत् ।
तदुच्यते—न । अङ्गुल्यग्ररूपादिवदित्यसङ्करः । दीपादित्यप्रकाशनयन-
रश्मिवच्चासङ्करः। आह—सङ्करे अपरिच्छेददोषः ईश्वरपुरुषविद्याकलानां
माक्षिककोट्रद्रव्यवत् । तदुच्यते । एकोत्त्तरोत्कर्षेण व्याप्यव्यापकभावेना-
वस्थितानां तत्त्वादीनां नापरिच्छेददोषः । सूत्रत्वाद् व्यापकं महेश्वरतत्त्वं,
व्याप्यं पुरुषादिपञ्चविंशकम् । तथा आत्मत्वाद् व्यापकं पुरुषतत्त्वं,
व्याप्यं प्रधानादिचतुर्विंशकम् । तथा व्यापकं प्रधानं, व्याप्यं बुद्ध्यादि-
त्रयोविंशकम् । व्यापिका भवति बुद्धिः, व्याप्यमहङ्कारादिद्वाविंशकम्।
तथा व्यापको भवत्यहङ्कारः, व्याप्यान्येकादशेन्द्रियाणि, दशविधं च
कार्यम् । व्यापकान्येकादशेन्द्रियाणि, (व्याप्यानि पञ्चभूतसूक्ष्माणि
शब्दादीनि) । तथा व्यापकानि पञ्चभूतसूक्ष्माणि शब्दादीनि, व्याप्यानि
आकाशादीनि पञ्चमहाभूतानि । तथा व्यापकमाकाशं, व्याप्यं