पाशुपत सूत्र (भगवान् लकुलीश - कौण्डिन्य प्रणीत पञ्चार्थभाष्य सहित पाशुपत दर्शन मूल)

पञ्चमोऽध्यायः । १४७
“आदौ यद् भवति समासोक्तं मध्ये तस्य विस्तरतश्च
विभागतश्चोपनयनिगमनेन* सतामप्येष निश्चयः ”
इति । अत्र तावत् पतिरिति कारणपदार्थस्योपदेशः
समासेन । विस्तरस्तु—वामो देवो ज्येष्ठो रुद्रः कामी शङ्करः
कालः कलविकरणो बलविकरणोऽघोरो घोरतरः सर्वः शर्वः
तत्पुरुषो महादेव ओङ्कार ऋषिविंप्रो महानीश ईशान ईश्वरो-
ऽधिपतिर्ब्रह्मा शिव इत्येवमाद्यो विस्तरः । विभागोऽपि—अन्यत्
पतित्वम् अन्यदजातत्वम् अन्यद् भवोद्भवत्वमित्याद्यो विभागः ।
विशेषः—अन्येषां प्रधानादीनि, अस्माकं तद्व्यतिरिक्तो भगवानीश्वरः ।
कारणाधिकारे यस्मादाह—ईश्वरः सर्वभूतानामिति । एष उपसंहारः—
सार्वकामिक इत्याचक्षते । निगमनम्—ईश ईशान ईश्वरोऽधिपतिर्ब्रह्मा
शिव इति ।
तथा पशुरिति कार्यपदार्थस्योद्देशः । तस्य विस्तरो—विद्या
कला पशवः । उत्पाद्या अनुग्राह्यास्तिरोभाव्यकालप्यविकार्यमस्पदस्य
बोध्यधिष्ठेयत्वे चेत्येवमाद्यः सूत्रविद्याधर्मार्थकामैर्भेदैर्दुःखान्तः विद्या(?) ।
कला द्विविधाः । कार्याख्याः करणाख्याश्च । तत्र कार्याख्याः पृथिव्याद्याः ।
करणाख्या बुद्ध्याद्याः । पशवश्च त्रिविधाः । देवा मनुष्यास्तिर्यञ्चः ।
तत्र देवा अष्टविधा ब्रह्माद्याः । मानुष्यं चानेकविधं ब्राह्मणाद्यम् ।
तिर्यग्योनि च पञ्चविधं पशुमृगाद्यम् । पशवः साञ्जना निरञ्जनाश्च ।
एवमाद्यो विस्तरः । विभागोऽपि—अन्या विद्या अन्याः कलाः अन्ये च
पशव इत्येवमाद्यो विभागः । विशेषः—अन्येषां प्रधानादीनि कारणानि,
तानीह शास्त्रे कार्यत्वेन व्याख्यातानि । तत्र प्रधानं कारणमन्येषां,

• Seems few words are missing here.