पाशुपत सूत्र (भगवान् लकुलीश - कौण्डिन्य प्रणीत पञ्चार्थभाष्य सहित पाशुपत दर्शन मूल)

११४ सभाष्ये पाशुपतसूत्रे
मूत्रपुरीषदर्शनप्रतिषेधात् (अ० १, सू० १२) कृतान्तादिवचनाच्च(अ० ४,
सू० ७) चक्षुः उच्चैरुभयथा प्रमुखे द्विरधिष्ठाने संनिविष्टं घटरूपादि-
व्यञ्जनसमर्थं सिद्धम् । तथा मांसलवणोपदेशात् (अ० ५, सू० १६)
जिह्वा तन्मुखे मांसपेश्यां संनिविष्टा रसज्ञानजननसमर्था सिद्धा ।
तथा प्राणायामोपदेशाद् (अ० १, सू० १६) घ्राणं प्रमुखे उच्चैरुभयथा
द्विरधिष्ठाने संनिविष्टं गन्धग्रहणसमर्थं सिद्धम् । एवमधिकारिवृत्तिभि-
र्बुद्ध्यन्तेभिः पुरुष इति बुद्धीन्द्रियाणि । तथा कर्मेन्द्रियाणि ।
मण्डनविहरणोपदेशात् (अ० ३, सू० १४; ४, ६) पादेन्द्रियमधस्ताद्
द्विरधिष्ठाने संनिविष्टं गमनक्रियासमर्थं सिद्धम् । तथा मूत्रपुरीष-
दर्शनप्रतिषेधात् (अ० १, सू० १२) पाय्विन्द्रियं गुह्यप्रदेशे संनिविष्टम्
उत्सर्गक्रियासमर्थं सिद्धम् । तथा स्त्रीप्रतिषेधाद् (अ० १, सू० १३)
उपस्थेन्द्रियं त्रिवलीगुह्यप्रदेशसंनिविष्टमानन्दक्रियासमर्थं सिद्धम् । तथा
अपितत्कर्मोपदेशात् (अ० ३, सू० १६) हस्तेन्द्रियमुच्चैरुभयथा
द्विरधिष्ठाने भुजान्तर्देशे संनिविष्टमादानक्रियासमर्थं सिद्धम् । तथा
अपितद्भाषणोपदेशाद् (अ० ३, सू० १७) वागिन्द्रियं वाक्ताल्लु-
जिह्वादिषु स्थानेषु संनिविष्टं वचनक्रियासमर्थं सिद्धम् । अत्र विकार-
तद्वृत्तिभिः कर्मोत्पत्तिः पुरुषे इति कर्मेन्द्रियाणि । एवमेतानि त्रयोदश
करणानीन्द्रियाणि सूत्रतो व्याख्यातानि । कस्मात् ? । इन्द्रियाणामिति
सामान्यग्रहणाद् विकरणवत् सामान्यप्रतिषेधाच्च । इन्द्रियाणाम् इति
षष्ठीबहुवचनम् । उक्तं हि—
“आदानाद् ग्रहणात् त्यागाद् रङ्गणाद् गमनात् तथा ।
इङ्गनाद्रवणाच्चैव तस्मादिन्द्रियमुच्यते ॥”
अभिजयाद् इति । अभिशब्दः अत्यन्तविजये वशीकरणे च ।
आक्रम्य वशीकर्त्तव्यानि । वायुकामक्रोधपाटलिपुत्रवत् । तस्मादकुशलेभ्यो