मालविकाग्निमित्रम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

चतुर्थोऽङ्कः । ६७
विदूषकः—तहिं असोअथवअकारणादो पसारिदे दक्खि-
णहत्थे कोडरणिग्गदेण सप्परूवेण कालेण दट्टोम्हि । णं एदे
दुवे दंसणपदानि । (इति दंशं दर्शयति ।)
परिव्राजिका—तेन हि दंशच्छेदः पूर्वकर्मेति श्रूयते । स ता-
वदस्य क्रियताम् ।
छेदो दंशस्य दाहो वा क्षतेर्वा रक्तमोचनम् ।
एतानि दष्टमात्राणामायुष्याः प्रतिपत्तयः ॥ ४ ॥
राजा—संप्रति विषवैद्यानां कर्म । जयसेने, ध्रुवसिद्धिः क्षि-
प्रमानीयताम् ।
प्रतीहारी—²जं देवो आणवेदि । (इति निष्क्रान्ता ।)
विदूषकः—³अहो, पावेण मिच्छुणा गहीदोम्हि ।
राजा—मा कातरो भूः । अविषोऽपि कदाचिद्दंशो भवेत् ।
विदूषकः—⁴कँहं ण भाइस्सं । सिमसिमाअन्ति मे अङ्गाईं ।
(इति विषवेगं रूपयति ।)
देवी—⁵हाँ दंसिदं असुहं विआरेण । अवलम्बध बह्मणं ।
१. तस्मिन्नशोकस्तंबककारणात्प्रसारिते दक्षिणहस्ते कोटरनिर्गतेन स-
र्परूपेण कालेन दष्टोऽस्मि । नन्वेते द्वे दंशपदे ।
२. यद्देव आज्ञापयति ।
३. अहो, पापेन मृत्युना गृहीतोऽस्मि ।
४. कथं न भेष्यामि । सिमसिमायन्ति मेऽङ्गानि ।
५. हा, दर्शितमशुभं विकारेण । अवलम्बध्वं ब्राह्मणम् ।
तस्मिन्नशोकस्तबककारणात्प्रसारिते दक्षिणहस्ते कोटरनिर्गतेन सर्परूपेण कालेन
दष्टोऽस्मि । नन्वेते द्वे दंशपदे ॥ छेदो दंशस्येत्यादि । स्पष्टोऽर्थः ॥ ध्रुवसिद्धि-
रिति तस्य वैद्यस्य नाम ॥ यद्देव आज्ञापयति ॥ अहो, पापेन मृत्युना गृहीतोऽस्मि ॥
कथं न भेष्यामि । सिमसिमायन्ति मेऽङ्गानि । अनेन संतापः सूच्यते । विषवेगं विष-
प्राप्तिं रूपयति प्रकाशयति विषवेगास्तु कथिता 'वैवर्ण्यं वेपथुर्दाह-