मालविकाग्निमित्रम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

६६ मालविकाग्निमित्रे
देवी—¹अह्नो, भट्ठा । (इत्युत्थातुमिच्छति ।)
राजा—अलमलमुपचारयन्त्रणया ।
अनुचितनूपुरविरहं नार्हसि तपनीयपीठिकालम्बि ।
चरणं रुजा परीतं कलभाषिणि मां च पीडयितुम् ॥ ३ ॥
धारिणी—²जेदु अज्जउत्तो ।
परिव्राजिका—विजयतां देवः ।
राजा—(परिव्राजिकां प्रणम्योपविश्य ।) देवि, अपि सह्या वेदना ।
धारिणी—³अज्ज अत्थि मे विसेसो ।
(ततः प्रविशति यज्ञोपवीतबद्धाङ्गुष्ठः संभ्रान्तो विदूषकः ।)
विदूषकः—⁴परित्ताअदु परित्ताअदु भवं । सप्पेणह्मि दट्ठो ।
(सर्वे विषण्णाः ।)
राजा—कष्टं कष्टम् । क्व भवान्परिभ्रान्तः ।
विदूषकः—देविं⁵ देखिस्सं ति आआरपुप्फग्ग्रहणकारणादो
पमदवणं गदोह्मि ।
देवी—⁶हद्धि हद्धि । अहं एव बह्मणस्य जीविदसंसअनिमित्तं
जादह्मि ।
१. अहो, भर्ता ।
२. जयत्वार्यपुत्रः ।
३. अद्यास्ति मे विशेषः ।
४. परित्रायतां परित्रायतां भवान् । सर्पेणास्मि दष्टः ।
५. देवीं द्रक्ष्यामीत्याचारपुष्पग्रहणकारणात्प्रमदवनं गतोऽस्मि ।
६. हा धिक् हा धिक् । अहमेव ब्राह्मणस्य जीवितसंशयनिमित्तं
जातास्मि ।
रमणीयं कथावस्तु । ततस्ततः ॥ अहो, भर्ता ॥ अनुचितेनेति । स्पष्टोऽर्थः॥ जयत्वा-
र्यपुत्रः॥अद्यास्ति मे विशेषः ॥ तत इति । यज्ञोपवीतेन बद्धोऽङ्गुष्ठो यस्य स तथोक्तः।
अत्र कल्पनाया गम्यमानत्वाच्चलनं नाम संध्यङ्गमुक्तं भवति ॥ परित्रायतां परित्रा-
यतां भवान् । सर्पेणास्मि दष्टः ॥ देवीं द्रक्ष्यामीत्याचारपुष्पग्रहणकारणात्प्रमदवनं
गतोऽस्मि ॥ हा धिक् हा धिक् । अहमेव ब्राह्मणस्य जीवितसंशयनिमित्तं जातास्मि ॥