कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

The provided image appears to be entirely blank/white with no visible text, diagrams, or content to transcribe. Please verify and re-upload the intended page or document.

कृषिशास्त्रम्¹ ।
कृषिसमयनिर्णयः
अथातः संप्रवक्ष्यामि सङ्कीर्णविषये नृणाम् ।
क्रियाणामपि सत्कालमुहूर्त्तश्चविशेषतः ॥
प्रथमं संप्रवक्ष्यामि समयं कृषिकर्मणः ।
शुभं वज्रिनृणाञ्चैव देवानाञ्चविशेषतः ॥
कृषिमूलंहि सर्वेषां प्राणिनां सम्पदस्सदा ।
कृष्यभावेनसम्पत्स्यात्ततस्मारभेतकृषिम् ॥
पूर्वं शुभप्रवेशःस्यान्निमित्तान्यवलोकयेत् ।
मैत्रार्यमाशिरोहिएयां साहिर्बुध्न्योङ्कुजाहनि ॥
स्वान्युत्तरेषुपुष्येच रौद्रे याम्येच चित्तभे ।
कुर्यात्प्रवेशनं भूमेः प्रथमं ··· ··· ॥
वारेषुकौजः श्रेष्ठोऽत्र मध्यमौबुधजीवयोः ।
शेषावाराविवर्ज्याःस्युः सोमवारः कदाचन ॥
··· ··· ··· ··· ··· ··· ।
प्रवेशोगो...नान्तु गवां संपदमिच्छतः ॥
एवं प्रवेशनंकृत्वा वनच्छेदनमेवच ।
दहनादिकमप्येवं कृत्वा कृषिमथारभेत् ॥
रोहिएयादित्य पौष्णाक्षमूलहस्तोत्तराः क्रमात् ।
पुष्यस्तथानुराधाच कृषिकर्मणिपूजिताः ॥
वारनक्षत्रयोगेषु ··· ··· भुवम् ।
एष्वेवशुभयोगेषुकृषिमप्यारभेत्सुधीः ॥
पञ्चच्छिद्रेतरास्सर्वैतिथयः कृषिकर्मणि ।
पूजिताश्चेष्टवर्येथ···स्युः शुभावहाः ॥
1 For an account of this work, see Preface. The copy of the
Ms., used by us, is hopelessly corrupt. Instead of hazarding emenda-
tions, we have reproduced the text unaltered. The portions of the
text, which are absolutely unintelligible, have been indicated by
dotted lines.

?
Wait, there's दृ then ... then ष्ट!
Wait, look at: च then ... then दृष्ट्याश्रमतः?
Look closely at line 17:
अन्येषामाश्रमाणांचदृ...ष्टस्थाश्रमतः फलम् ।
Actually: अन्येषामाश्रमाणांच...दृष्ट्याश्रमतः?
Look at च: after च are dots: ...
Then हृष्ट? Or दृष्ट?
Wait, it looks like ...दृष्ट्याश्रमतः or ...हृष्टाश्रमतः.
Wait, look at the letter before ...:
Is there a letter between च and ...? No, it's च... then दृष्ट्याश्रमतः or दृष्टाश्रमतः!
Wait, look at line 17 again:
अन्येषामाश्रमाणांच...हृष्ट्याश्रमतः फलम् । - wait, the letter after ... is हृ or दृ? It has a vertical top and rounded curve with a bottom hook: दृ or हृ.
Then ष्ट with या? No, स्था? It's दृष्ट्याश्रमतः or हृष्टाश्रमतः.

Line 18:
`तस्मात्कृषिप्रधानेन बीज

अन्या नवतु ताराः स्युर्वर्ज्याः स्युर्बीजवापने ।
वर्ज्येष्वपिचयो...च्छुभंस्याद्बीजवापनम् ॥
...तिथयः श्रेष्ठाः पक्षयोरुभयोरपि ।
...नवमीयुक्तममावास्यां च वर्जयेत् ॥
... ... ... गोगर्दभाह्वयाम् ।
गजकोलाहलाश्चैव वर्ज्याः स्युर्बीजवापने ॥
द्वितीयादशमीषष्ठी मध्यमास्तिथयः परे ।
वर्ज्याः स्युस्तिथयोयुग्माबीजनिर्वापणेबुधैः ॥
परेषुकरणेष्वेवविष्टिंवर्ज्येषु षट्सुच ।
कदाचिद्बीजवैशिष्ट्यं शुभंबीजनिवापनम् ॥
मृगगोकर्कि सिंहाः स्यु र्मीनश्चशुभदाः सदा ।
तुलामिथुनकुम्भाःस्यु र्मध्यमावर्जिताः परे ॥
चन्द्रज्ञजीवशुक्राणां वारवर्गादयः शुभाः ।
... ... वर्ज्येष्वपिशोभनाः ॥
... ... ... ... ।
... ... ... ... ॥
सहजारि भवेत्क्रूरः शुभाः सौम्या न शोभनाः ।
विभवे चानयोः सौम्यखवर्गाश्चहृयाह्वते ॥
... ... ... ... ।
अष्टमस्थाप्रहास्सर्वे नेष्टाः शुक्रस्तु कामगः ।
कदाचित्षट् भवज्येषु ग्रहेषुशुभदाः शुभाः ।
अष्टमोदयवर्ज्येषु पापराशिषु शोभनाः ॥
सप्तमेदिवसे ... ... ... ... ।
शेषापद्मशुभाः प्रोक्ता दिवसाबीजवापने ॥
सर्वदोषेषुवर्ज्याः स्युः बीजनिर्वापनाबुधैः ।
अपवादादिभिः कालेनिर्देषे निवपेद्बुधः ॥
देवप्रतिष्ठाः चौरंचबीजनिर्वापणं तथा ।
राजाभिषेकं ... ... मुपनीतिंनकारयेत् ॥
बीजनिर्वापणं कुर्यान्नक्षत्रे प्रोक्तदिङ्मुखे ।
सप्तसप्त ... ... प्राच्यादिषुचवापयेत् ॥

[ vi ]

प्राच्यांतु कृत्तिकाथास्तुमखायाद्दक्षिणामुखाः ।
मैत्राद्याः पश्चिमायांस्तुः श्रविष्ठाद्युत्तरामुखाः ॥
कोणेषु भचतुष्केषु ताराखष्टसुवर्जयेत् ।
परिखाध्यातशून्यत्वात् बीजनिर्वापणेबुधैः ॥
परिखादिङ्मुखाबीजान् गृहीत्वान्नब्रजेत्सुधीः ।
प्रागदिङ्मुखनक्षत्रे बीजंतद्दिच्छुवापयेत् ॥
सप्तमे दिवसेपूर्वंपञ्चमे बीजवापनात् ।
बीजाञ्जलाशयेसिञ्चेत्साङ्कुरांस्तानथावपेत् ॥
... ... बीजानिर्वपेदन्यसस्यकान् ।
... ... ... ... ... ॥
सर्वान्दोषगुणानत्र निरपेक्षं प्रवक्ष्यते ।
बीजनिर्वापणे योगान् चतुर्मुखमुखोदितान् ॥
आर्किवारे खमध्यर्के बीजान् ...... वापयेत् ।
मन्दवारे रवौ लग्ने बीजानुक्तानथावपेत् ॥
भौमवारे कुजे लग्ने निर्वपेत्कोद्रवान् बुधः ।
भृगुवारे भृगोर्लग्ने कौसुमं तहमावपेत् ॥
गुरोर्वारेगुरोर्लग्ने स्थापयेत्फलिनस्तरून् ।
अन्यान्फलसमायुक्तान्स्थापयेदथवापयेत् ॥
गुरोर्वारेगुरौर्लग्ने सर्वबीजानिवापयेत् ।
गुरौचतुर्थगेकुर्यात्प्लवनंसर्वसस्यके ॥
गुरावस्तमये धान्यान्संगृह्णीयात्सदाबुधः ।
गुरौ दशमगे सर्वान्वपेद्भूक्तिशुभावहः ॥
सूर्यवारेरवेलग्ने रक्तबीजान्प्रवापयेत् ।
सोमवारेचतल्लग्ने जलपुष्पाङ्कुराम्रयसेत् ॥
बुधवारेबुधेलग्ने निवपेत्कुमुदान् बुधः ।
सुगन्धसुमनोबीजान् शुक्लग्नेतु विन्यसेत् ॥
एवंवारोदये योगेग्रहाणां बीजवापनम् ।
शुभावहं प्रतिष्ठानां सद्यस्कालीने वापने ॥
वृक्षाणां रोहिणी पूज्याशीतगोरुदयेबुधः ।
भरणीबृहतीनांतु मेषलग्ने निवापनम् ॥

[ vii ]
आदित्येऽनुदये श्रेष्ठमिच्छूनांतुनिवापनम् ।
स्वातीचसर्वसस्यानां श्रेष्ठ'चन्द्रोदयं सदा ॥
त्वष्ट्रभंपूगसस्यानां जीव लग्नेशुभावहम् ।
अनुराधातु कङ्गूनां चन्द्रलग्नेशुभावहा ॥
शततारासुतल्लग्ने कृष्याधान्याभिवापयेत् ।
ताम्बूलवल्लि भेदानांनैर्ऋतेनैऋतोदये ॥
मूलंतु कन्दजातीनां जीव लग्नेशुभावहम् ।
इन्दुभेशा लिजातीनां जीवे लग्नेशुभावहम् ॥
अश्विन्यां पूगजातीनां शुभलग्नेशुभावहम् ।
कूश्माएडादिपुवल्लीषु रोहिणीषुशुभावहा ॥
हस्त पौष्णा शिवसौम्याक्षपुष्यमैत्रानिलोऽनलः ।
रोहिणो च प्रशस्ताः स्युः सर्वबीजनिवापने ॥
एवमेवेषु कालेषु दैवात्फलपरिग्रहे ।
एषां फलाशने चैव कालस्सम्प्युदाहृतः ॥
रोहिण्यार्द्रमघा हस्तभरणीश्रवणेषु च ।
मन्ददृष्टस्थिरेलग्ने धान्यसंग्रहमिष्यते ।
याम्यवैष्णव वैश।खे बाल्येकर्कटवृश्चिके ॥
प्रथमंलवनंकुर्यात्ससमृद्धिः शत्रुनाशनम् ।
कृत्तिकारौद्रसर्पेषु स्वात्यामर्यमभेतथा ॥
विश्वमेशततारासु रेवत्यङ्गारवारगाम् ।
विष्टिरिक्ताविवर्ज्येषु तिथिषूक्तां... ।
शुभवारेशुभेलग्नेलवनं प्रथमंहितम् ॥
......तौतु पुरैव कथितं मया ।
भोक्तृ भुक्तिविशेषञ्चतत्कालश्याशनंशभम् ॥
प्राजापत्यमघशततारासु युक्तयोः ।
अर्केन्द्वोश्चतयोर्लग्ने धान्यप्रच्छादनंशभम् ॥
मुञ्चापय मेशुक्त जीवसौम्याय भोदतः ।
कन्याकासम्भृतं धान्यं गर्भिणीसन्निवेशयेत् ॥
बारनक्षत्रयोगैंगेशुभेगुरु ... ... ।
स्थिरोदयेचगृह्णीयाद्वृद्धिः कन्याकृतान्निधिः ॥

[ viii ]
बीजवापविधिः
रक्ताब्जपुष्पं सहपञ्चगव्यैः तत्पद्ममध्येग्रहयोरवेस्तु ।
श्वेतस्ममध्येत्ववटेशमेवेत्युक्तान्यसेत्स्वाभ्यवहारभूः स्यात् ॥
इक्षुशालियवमुद्गमाषकैः पत्रबीजतिलपञ्चगव्यकैः ।
पद्मपत्रनिहितामृतायुतं नागयोगखनितंश्रियावहम् ॥
सार्पेमुहूर्तं सार्पर्चेकरणे सार्प ... ... ।
संयोगनागयोगोऽयमथवाकरणर्चयोः ॥
मृत्पञ्चकं बैल्वमथाब्जमूलं समस्तधान्यैः सहपञ्चगव्यैः ।
मृद्भाण्डमालं नरसिंहबीजं जलान्यसेत्सम्पदिनागयोगे ॥
सिताज्यवर्त्या कपिला घृतेन प्रज्वाल्यनिक्षिप्यचतुश्शरावे ।
निधाय भाण्डे निखनेन्निशासु विवादभूमौचगृहे समृद्धैय !
सपञ्चगव्ये सितपद्मपुष्पे स्यात्पद्मपत्रे फणियोगकाले ।
[L

-> wait, count dots:... ... ... ... ... ... ... ॥`

L9:
गोधूममाषयवशालि···घं रक्षाञ्जपतनिक्षितं सहपञ्चगव्यैः ।
Wait, look at रक्षाञ्जपतनिक्षितं:
Is it रक्षाञ्जपतनिक्षितं or रक्षाञ्जपतं निक्षितं?
Wait, रक्षाञ्जप -> र, क्षा, ञ्ज (ञ + ज = ञ्ज), प, त, नि, क्षि, तं.
Wait, look at निक्षितं: is there a 'प'?
Look below क्षि: there is nothing, just तं. So निक्षितं.

L10:
वेलामपेक्ष्य दिनकृद्ग्रहणस्य भूमा वन्तर्गतंकुरुविवादविनाशकामी ।।
Wait, भूमा वन्तर्गतंकुरुविवादविनाशकामी ।। or भूमावन्तर्गतं कुरु विवादविनाशकामी ।।?
In the image:
भूमा वन्तर्गतंकुरुविवादविनाशकामी ।।
There is a space between भूमा and वन्तर्गतंकुरुविवादविनाशकामी.

L11:
`अष्टम्यांशुक्लपक्षेमृगपतिअनुषी मेषमाश्र

[ x ]
हस्तेचन्द्रोदये हृत्वा मृदंतत्प्रतिरूपकम् ।
कृत्वावटेखनेत्तत् ... ... ... ॥
सोमेतुषष्ठगेचापे लग्नेचैवेष्टकोपरि ।
खकीये लिखित्त्वेतन्न्यसेद्द्भू मौखभूस्तुसा ॥
पैलेतुरीयपादस्थेचन्द्रलग्नेमृदंहरेत् ।
अधश्चोलूखलेतुल्याविन्यसेदविवाद ... ॥
अजैक...रोहिण्यां तुरीयांशेविधूदये ।
व्यवहार...तु मृतसंगृह्यस्वकामयेत् ॥
रोहिण्याजैकपद्भूयां तुयद्यर्कस्योपरागतः ।
तदामृदंगृहीत्वैव व्यवहारधराविशेत् ॥
यस्यां दिश्युदयादिष्टस्तस्यां प्रतिकृतीर्न्यसेत् ।
क्लान्कारस्करानष्टौ न्यसेद्दिङ्गुविवेच्यतः ॥
पैतृभे शशिनिकटे भोदये प्रारभेत्कृषिम् ।
अथापिलवनं व्यवहारिकभुवः ... ... ॥
... ... यमधरासुतौ यदा षष्ठगोदिनकरोबुधोदये ।
व्यवहारिकधरामुवादयेन्निर्विशङ्कमरिणा। जयंव्रजेत् ॥
परिवेषरवौदृष्टेकीलं लोहमयंन्यसेत् ।
खसीमान्तेगृहारामा ... ... भयम् ॥
परिवेषेतु चन्द्रस्यशिलाःस्थाप्य खसीमनि ।
गृहादीनां वराहाक्षश्वाद्यै... भयंगवाम् ॥
... ... पैलशकटेषु शुभांशकेषु कृत्वाकृषिस्थिरसमाह्वयभेविलग्ने ।
ततेष्टका सुलिखिता खमरातिपूर्वैयाम्यान्तदिक्षुनिहितास्वगृहादिरक्षा ॥
भ्रामयेतुराही सहजेतुमन्दे
मृल्लक्षणा ... ... खम् ।
... ... ...
उत्तरे भाद्रपादादीन्गुर्वोः शुक्रकुजोदयेकृत्वा
प्रदक्षिणमन्त्रंजपेत् मृल्लक्षणाद ... ...
मुच्यतेवह्निन् ... ... पुनः पुनः ॥
हाकारेणसंयुक्तं हुत्वाचाग्नी ... ... ।
अहर्न्निशसहितेभौमेबुधे बालप्रमागते ॥

[ xi ]
प्रत्यर्थिनासुसंभाव्य संगृहीयान्नुवंबुधः ।
युद्धयोगः—
वर्गोत्तमांशगो जीवशुक्रौ सद्विलग्नगो ॥
शत्रुभिःसहसंभाषा...कुर्यात्परस्परम् ।
जीवेविलग्नगेतेचन्द्रशुकौहिबुकमागतौ ॥
यदातदामित्रयोगः शत्रुसंभा...मित्रकृत् ।
चन्द्रजीवसिताः कर्म लग्नवेश्मनिमित्रकृत् ॥
चन्द्रजीवसितावेश्मकर्मलग्नेषु मित्रकृत् ।
स्वगृहस्थे सितेतोये स्वगृहस्थविधूदये ॥
मित्रर्क्षस्थ गुरौदृष्टे दृष्टोमित्रं भविष्यति ।
गुरुल्लग्नेचमन्देस्ते भार्गवोदयेरिपौ ॥
मन्देसितेलग्ने त्रयोयोगाः सुमितदाः ।
योगेष्वन्त्ये भविष्यन्तितेपुराजानोद्रष्टव्या मैत
मिच्छता भृत्येन वारिणा......संशयम् ॥
मित्रयोगः—
मित्रस्थो... भौमे धर्मकर्मगयोः क्रमात् ।
सितज्ञयोर्ध्वजंकुर्याच्छत्रुनाशायचाहवे ॥
योगोस्मिंश्चरिपोः कुर्याद्विद्वेषोच्चाटनादिकम् ।
द्विष्टशस्त्रादिकंवापि रक्षाचान्यामरेशवराः ॥
अर्कर्तु राहुकेतूनांबलेष्वन्यतरोदये ।
गुरौविक्रमगेकुर्याच्छत्रुनाशायचकमात् ॥
आदि...सौम्ये विलग्नेविवदेत्स्वयम् ।
अरिणासहयुद्धेवा विजयीस्यात्तपोबलात् ॥
ग्रहेणपरिवेषेवा लोष्टोसंगृह्यतावुभौ ।
द्वयोःकलहकालेतुवृष्टेयुद्धं सदाभवेत् ॥
परिवेषेतुचन्द्रस्यग्रहणे ... ... ।
संगृह्यपूर्ववद्घृष्टकलहेकलहंमहत् ॥
कलहकुयोगः—
गुरुदयेरवौ खस्थेचन्द्रतोयेऽथवास्मरे ।
द्रव्यस्थग्रहणं श्रेष्ठं प्रारब्धंनहिसिध्यति ॥

[ xii ]
... ... भानुशुक्रेन्दुसूरयः ।
वित्तसंग्रहणोयस्य तस्यस्याद्वित्तसंचयम् ॥
कयठगेबुधशुक्रो द्व्यंशांशक्रस्थगुरुदये ।
हैमानाभरणा नृबिभ्रन्नूनर...वाधनीभवेत् ॥
सौम्यर्त्नांशोक्रियेचन्द्रे मेषलग्नेप्रपूरयेत् ।
......बान्यैः पूरयेद्विनाशकृत् ॥
अश्विन्यास्तुतुरीयांशेबुधेमेषोदयैबुधः ।
... ... प्रदानाद्विजयी भवेत् ॥
अदितेस्तुतुर्थांशो जीवचन्द्रोदयं यदि ।
धान्यसंग्रहणं कुर्याद्धान्यंस्यात्पर्वतोपमम् ॥
भानुवारेचमैलर्त्तःस्थिरराशौचधान्यदः ॥
धनधान्यसङ्ग्रह्णयोगाः—
उत्तरत्रयरोहिण्योः द्रव्याण्येतेषुकारयेत् ।
शान्तिकर्माभिषेकाद्यान् धर्मान्मामद्रव्यानपि ॥
... ... भूमूलानि तीक्ष्णान्येतेषुकारयेत् ।
वधबन्धाभिचारादि मन्त ... भेदकान् ॥
पूर्वत्रयम ... ... ध्वशुभानिच ।
उत्सानसाध्यनाशादि विषशस्त्राग्निनाव्यथाः ॥
हस्ताश्विपुष्यानिल ... ...
कुर्यादितिक्षानविभूषणानि । ... ...
... ... कलाविलासिन्यपि सौम्यवारे ।
त्वाष्ट्रं...शशिभंचपौष्णः
मृदून्ययैतेषुमृदुनिकुर्या
द्विभूष्यान्मङ्गलगीतवाद्यान्
...भोगान्सुरतादिभोगान् ॥
विशाखाकृतिकातारे मृदुतीक्षणेच... ।
पापवारयुतेपापे शुभबारेशुभावहम् ॥
वारुणांवैष्णवलासी श्रविष्ठाचपुनर्वसू ।
चरायेतानिपञ्चैव चराण्यैतेषुकारयेत् ॥

[ xiii ]
क्षिप्रमुप'चरंचेवद्रवंसाधारणीमृदु ।
अष्टधैवोचिरे तारास्तीक्ष्णान्यपिलघून्यपि ॥
क्षिप्राण्येतानि तैस्सार्ध' साधारणगतान्यपि ।
भविष्यन्ति लयंयान्तिशिंशुमारेण कोपिना ॥
अन्येष्वषड्विधेष्वेव कलौकर्माणिचोदना ।
गजाश्वपशुपक्षिणांनृपै... नृणाम् ॥
दत्तानां प्रतिपत्तीनां ग्रहण... शुभम् ।
चरवर्गगवाश्वानां दमनंवाहनेषु च ॥
सेतुबन्धंतटाकानामारामोद्यानकर्मणाम् ।
क्षिप्रं तानिचकर्मणिचरेत्कुर्याद्विचक्षणः ॥
काञ्चने राजतै स्सीसे स्ताम्रभाण्डादिभेदनेः ।
शृणांदक्षात्तदादद्यात्क्षिप्रे मन्दवारगे ॥
गोष्ठागाराद्धनं दद्यान्मन्दवारेरवीरवि ।
साधारणगतेवापिस्वातीक्षातीक्षणसाधये ॥
मुक्तंयत्तन्नलभ्येततसा ...... ।
एषु भेषु तथाभुक्तंनिक्षिप्तंनष्टमेवच ॥
भुक्तंवाप्रयुक्तंवानायातिपुनरञ्जसा ।
एवंनक्षत्रसंज्ञार्थैः समूहसकलाः क्रियाः ॥
कर्तव्यास्स्थानुरूपेणमहताकथितार्थतः ।
धुर्वांदिविनियोगः—
द्विदैवत्यमथाश्वेता भरण्यार्द्रानुनेर्ऋते ॥
बहुकायाविषैर्दष्टोनप्राणीकुजवारतः ।
ऐन्द्राऽर्वावरुणस्वातीतिपूर्वामियमोहिषु ॥
पापवारमृतीरोगीषष्ठीद्वादशीरिक्कयोः ।
कदर्घाकश्चिंपोष्योमैत्रपापदिनेर्युते ॥
हित्वाद्वादशीषष्ठ्योस्तुजीवेद्रोगीकथंचन ।
सौम्येरैवरेगुमेवारेरिक्ताविद्धिविवर्जिते ॥
तियोरोगी षण्मासाञ्जीवेदितिनसंशयः ।

• मघायाविंशतेरर्वादिनेजीवेश्चनेदिने ॥

[ xiv ]
ज्येष्ठाविशाखाहस्तेषुरोगीमासार्धतः सुखी ।
चित्रायांवैष्णवेयाम्ये बारुणोसौम्यवारगे ॥
रोगीसैकादशाहेन सुखीस्याथमसार्दपि ।
उरगावरुणाद्द्रावासवेन्द्रेति पूर्वया
......ताराः पापवारेणयुक्ताः ।
तिथिषुनवमीषष्ठीद्वादशीभिश्चतुर्थी
सहितमरणयोगेरोगिणांमृत्युरेवम् ॥
इतिनिगदित......रोगध्यशान्त्यै
कथयतिचतुरास्याः कालमिन्द्रौषधीनाम् ।
... ... ... ... ... ॥
... ... ... ... ... ।
विशल्यकरणादीनामृतसंजीवनादिषु ।
सन्धानकरणादीनामपि ... ... ॥
रोगारम्भकयोगः :—
रौद्रेन्द्रसर्प ... ... याम्ये
स्वातौत्रिपूर्वासु सरोहिणीषु ।
तिष्याशिवपौष्णा...हस्तमैत्रे
षूक्तंचारांशेशुभमोषधीनाम् ॥
वारेतिशीघ्रगृहसंहितस्य
रिक्तासुनन्दासुजयासुयोगे ।
लग्नेचरेचन्द्रनिरीक्षणेन
क्रियांविदध्यादपिचौषधोनाम् ॥
गुर्वक्यं'शक्रनक्षत्रे गुरोर्वाऽर्केदिनेयुते ।
तद्दिने...रिक्ते ... ... प्रतिक्रिया ॥
दशेचाति शुभंविद्यादाशुरोगप्रशान्तये ।
क्षिप्रोप्रचरनक्षत्रेमेषकर्कटकोदये ॥
चरग्रहदिनस्यांशेचित्ता ... ... तिथौ ।
मन्दार्योश्चिरलग्नेवाकटकके शुभसंयुते ॥
सर्वव्याधिविनाशायविदध्यादौषधंपुनः ।
शुभशरतितिथिष्वेषुशुभांशेकर्कटोदये ॥

[ xv ]

मैत्रेमित्रश्रविष्ठायां अश्विन्यां पुष्यचित्रयोः ।
औषधंव्याधिनाशायकुर्या...कुलीरयोः ॥
क्षिप्रोग्रचरभैवारेसौम्येरक्षासुमेहिनाम् ।
अष्टादशसु मेहेषुकर्तव्याप्यौषधक्रिया ॥
पापवारोडु तिध्यंशे पापराश्युदयेनृणाम् ।
पापदृष्टे क्रियांकुर्यादौषधीः कुप्ररोगिषु ॥
शुभग्रहयुतेलग्नेषष्ठेशेशुभसंयुते
चन्द्रे शुभक्रियायुक्ते कुर्यादोषधमुत्तमम् ॥
शुक्तर्क्षे शुभवारेषुशुभनक्षत्रसंयुते ।
अरोगिणःतुपुष्ट्यर्थं कुर्यात्तत्तौषधान्बुधः ॥
शुभयोगेषुवारेषु शुभतिथ्यंशकेशुभे ।
लग्नेशुभग्रहे ...रसायनमुदाहरेत ॥
मन्दांशेमन्दलग्नेचमन्ददृष्टियुतोदये ।
मन्दराशौ क्रियाः कुर्याच्छिरसः कण्ठउत्तमाः ॥
साधारर्णाह्यनक्षत्रेलग्नप्रहनिरीक्षणे ।
विष्टिवर्ज्येतिथौकुर्यात्सत्क्रियाराजयह्मणः ॥
अपस्मारादि ... ... ...।
कर्तव्याः प्रोक्तकालेषुमन्तौषधिविशारदैः ॥
विपरीताह्यविष्ठ्यान्तुकर्तव्यं शुभमिच्छताम् ।
औषधनाडिकाकाले अमृताख्येविषा... ॥
मूलश्चिकृत्तिकापुष्यापुनर्वसुसुवारगाः ।
यदिरोगी ... ... ... सुरखीभवेत् ॥
रोहिण्युत्तरफल्गुन्योः आहिबुध्य्वेतथामर्या ।
सप्ताहाद्वा ...... सुखीभवतितृतहन् ॥
रोगचिकित्सायोग :-
सोमवारयुतेमूले चापलग्नेमहारु मान् ।
स्थापये जीवलग्नेबारेबल्यां गुरुवारगे ॥
सार्पमेसौरिबारेण सहिते कर्कटोदये ।
स्थापयेदिक्षुवर्गान्=कदलीक्रमुकानपि ॥

[ xvi ]
सोमेसोमवारेचसहिते कर्कटोदये ।
भेदारकलमजान्सर्वाम्निर्वपेत्सद्विवर्धये ।।
माहेयवारे सौम्यर्क्षेत्क्रियलग्नेप्रियङ्गवः ।
निर्व्वाप्यविष्टिरिक्ताभिः वर्जितेस्तितिथिभिर्युते ॥
आहिबुध्न्यौगुरौवारेशुक्रांशेकर्कटोदये ।
निर्वपेज्जलपुष्पाणांबीजंतद्वद्वृद्धयेबुधैः ॥
कोद्रवान्निर्वपेद्वृद्धयेकुजवारेयमोदये ।
अश्विनीरोहिणीमैत्रान्नक्षत्रसहितेयदि ॥
सितवारायुतेशूर्पे आरयांशकृषीन् न्यसेत्
... ... ... ...
... ...चन्द्रेशशिवारैविधूदये ।
रक्षार्थसस्यवर्गाणाध्वजः कार्योविचक्षणैः ॥
मघा...श्चतुर्थांशे चाहिवुध्न्यस्यमध्यमे ।
ऐन्द्रस्यप्रथमेकुर्यात्सिहंपापोदयेध्वजम् ।।
चाप

[ xvii ]
... ... चन्द्रेविलग्ने भौमवारगे ।
निखनेत्कूपवाप्यादींस्तटाकपरिखादिकान् ॥
मन्दवारे ... वृषलग्नेशुभे... ।
सेतूनांबन्धनंकुर्यात्तट(का भेदमागते ॥
मन्दवार...वृषलग्नेचबन्धनम् ।
सेतूनाम...कुर्याच्छिलाबन्धादिबन्धम् ॥
स्थिरास्यन्त्यानिसंशाद्रव्यभेजीवमन्दयोः ।
पाठेदृष्टेगृहेचाभ्यां स्थिरेसेतुंनिबन्धयेत् ॥
पूर्वाषाढेरवेर्वारेवारुणेचंमृगोगृहे ।
... ... कुर्यात्कीलद्वारेतटाकतः ॥
रोहियामैत्रभेऽथवा
... ... ... सिंहलग्नेशुभे... ॥
पूर्वाषाढेचवारुण्यांकुजवारेयमोदये ।
प्राकाराणां ... ... ... ॥
... ... ... ...
सस्यरक्षादिविधि :-
... ... निशानायेशशिवारे स्थिरांशके ।
निलयाग्रगरान्वापि सिंहलग्नेतथारभेत् ॥
जीवशुक्रयुतेचन्द्रे खराशी लग्नगेतदा ।
गृहारम्भः शुभः प्रोक्तो... ... ... ॥
कृष्णापक्षेचतुर्दश्यांरेवतीरोहिणीयुते ।
यदातदा गुरौ लग्ने गृहार्थंसंहरेद्द्रुमान् ॥
वारनक्षत्रयोगेषुशुभालख्येष्वाखलेष्वपि ।
जीवलग्ने गुरौवारेगृहारम्भः शुभावहः ॥
ध्रुवेभेशुभवारुषु स्थिरलग्नेशुभेतिथौ ।
द्वारिस्थाप्योऽ मश्चिप्रः सर्वसंपद्विवर्धनम् ॥
चरस्थिरेऽधनक्षत्रे बुधशुक्रदिनेतिथौ ।
शुभेकवाटयोगः स्या ... ... गृहे ॥
चन्द्रलग्नेस्थिरांशेचबुधलग्नेशुभेक्षरो ।
मन्दिरादौगृहान्तेषुस्तम्भः स्थाप्यस्त्वोदितम् ॥

[ xviii ]
जीवलग्ने भृगोकेन्द्रे शुभतारासुमूर्धनि ।
इष्टकामन्दिरेकार्यं सुरराजगृहादिषु ॥
शुक्लग्रनेगुरौकेन्द्रे खगेराशौ गृहोपरि ।
तृणादिभिः समाच्छाद्य ... ... गृहे ॥
रौद्रे न्द्रसार्पयाम्यनित्रिपूवान्शुभावहाः ।
शेषास्ताराः शुभाह्यासुशुभकर्मणिशोभनाः ॥
... तिथयस्सर्वेकुहू'चनवमीविना ।
द्वितीयादशमोयुक्ताविष्टिवर्ज्याः शुभावहाः ॥
शुभतारासुसर्वासुसर्वसुशुभवारे शुभांशके ।
शुभलग्नेशुभे दृष्टेशुभाह्यैस्तिथिभिर्युते ॥
एषुयोगेषुकृत्यानिशुभान्याखएडलभृणु ।
गजाश्वपशुभृत्यानांसंग्रहं ... ... ॥
एषामारोहणं चैवकमै ... ... ।
राज्ञामास्थानपूर्वाणामण्डपानां प्रवेशने ॥
गार्हस्थ्यवेशनेचैवनराणांबन्धुदर्शने ।
निर्गत्यानुप्रवेशादि ... ... संभवान् ॥
चिह्नान्वाहनपूर्वांश्चप्रतिपत्युदितांस्तथा ।
पुष्यस्थे ... ... शुभैः ॥
दृष्टेकुर्याद्गवागारंगवांचकरिणांतथा ।
अस्मिन्योगेगृहारम्भगोष्ठागारादीनामपि ॥
गृहेऽस्मिंश्चोरमाराद्या ... ... ... ।
त्वाष्ट्रमैत्रान्त्यपादस्थेशीतगौमिथुनोदये ॥
... विषमैर्दोषैर्विदध्यादमुनाबुधः ।
शुभतारासुसद्लग्नेशुभांशेशोभनेतिथौ ॥
अङ्कुशं ...योज्यः शनिलग्ने शनेर्दिने ।
शुभवारेशुभेलग्ने शुभेमासिशुभेतिथौ ॥
शुभेदिने शुभेलग्ने खलीनादिहयादिना ।
सन्नाहादिनियोजयेत्
शूर्पभेसोमवारस्थेयुद्धोयात्प्रथमंघृतम् ।
... ... सोमवारेविधूदये ॥

खताराराशियुतेचन्द्रे लग्नस्थे...शुभम् ।
अस्मिन्योगेगवां दोहः शुभक्षीर... ॥
सूर्यवारेरवौ लग्नेकुजमन्दांशसंयुते ।
पौष्णेजीवांशके कुर्यात्कस्यचिन्मन्थनं बुधः ॥
गृहारम्भस्तम्भकवाटाद्यश्वादीनांगवाञ्च
...स्तम्भादिविधि :-
... ... जोवलनेस्मरेन्भुगे ।
... विनाविघ्नैः प्रारब्धानि प्रसिद्ध्यन्ति ॥
शुक्लपक्षस्यखातोयोगेविधूदये... ।
विक्रयेसिद्धियात्रायातिशुभप्रदाः ॥
सर्वतजीवसग्नेन्दोः ... ... ।
खस्थेऽर्केऽर्थानुगृह्णीयात्प्रारब्धंच ... ॥
विष्णुशूर्पयमान्त्यांशेष्वलीक ... वदेत् ।
व्यावहारिकवाक्यानि...स्यादात्मनोधनम् ॥
रोहिणीशूर्पयाम्यानां अन्त्योरिवृषिकोदये ।
व्यवहारो जयायस्यादाहवेवचनेषुभिः ॥
[

The provided image is completely blank (solid white with no visible or decipherable text or content). Consequently, there is no text to transcribe.

If you intended to upload a document or photograph, please re-upload the correct image file.

GLOSSARY OF IMPORTANT TECHNICAL TERMS USED
IN THE KṚṢI-PARĀŚARA
[ English Alphabetical order ]
Term      No. of verse      Meaning
Aḍḍacalla    112, 114.       Pin of yoke where bull is tied.
Āḍhaka     26, 28, 238.      A measure of grain and of space,
                 the latter being used in
                 Astronomy.
Āvarta     24, 25.        A kind of cloud.
Droṇa     ”          ”
Hala-prasāraṇa   121-155.      Ceremonial commencement of
                 ploughing.
Īṣā       112, 146.       Pole of the plough.
Madikā     118, 182.      Probably same as Mai, a Bengali
(also Mayikā)           word meaning a ladder-shaped
                 contrivance used for levelling
                 rice-fields.
Medhi      214, 215.      Pillar in the middle of a threshing
        218-20.       floor, to which oxen are bound.
Niryola     112-114.      “The rod of the plough exclusive
[Also निर्याण            of the pole and the share”
in one Ms., and          —Agriculture and Agriculturists
निर्योग in another]          etc., p. 64.
Paccanikā    112, 115.      Goad for driving bulls.
[Also spelt as
Prājana, Prājani-
kā. Paccani.]