कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

कृषिपराशरः ४५
कृत्वा तु वपनं क्षेत्रे कृषकान् घृतपायसैः ।
भोजयित्वा सुभोज्येन निर्विघ्ना जायते कृषिः ॥१८१॥
अथ मयिकादानम्—
बीजस्य वपनं कृत्वा मयिकां तत्र दापयेत् ।
5 तद्भावेन बीजानां समजन्म न जायते ॥१८२॥
अथ रोपणविधिः—
वपनं रोपणं चैव बीजं स्यादुभयात्मकम् ।
वपनं रोगनिर्मुक्तं रोपणं सगदं सदा ॥१८३॥
न वृक्षरूपं धान्यानां बीजाकर्षणमाचरेत् ।
10 न फलन्ति दृढाः सर्वे बीजाः केदारसंस्थिताः ॥१८४॥
1 A रोपणं for वपनं. B इति प्रणम्य वसुधां for कृत्वा...क्षेत्रे.
D संयताः क्षीरभोजनम् for कृषकान्...पायसैः.
Note: Bet. 2 and 3, B adds—वासतो नित्यवर्षी स्यान्नित्यवर्षीस्तु तोयदाः ।
शस्यसम्पत्तयः सर्वाः सफलाः सन्तु नीरुजः ॥
2 B गृही भूरि निर्विघ्नां कुरुते कृषिम् for सुभोज्येन...कृषिः. C यदा देवि for
सुभोज्येन. D तस्माद्वदमुखी च स्यात् for भोजयित्वा सुभोज्येन.
3 B, D मदिका for मयिका.
Note: Bet 4 and 5, C adds—रक्तबीजं वपेत् क्षेत्रे सूर्ये भौमेऽथ भूपतौ ।
चन्द्रे शुक्रे शुक्लधान्यं पीतं सौम्ये गुरावपि ॥ कृष्णधान्यस्य यद्बीजं वपेत्तच्च शनौ
नृपे । एतद् व्यस्तं न कर्तव्यं फलहानिफलादिह ॥
4 B, D मदिकां for मयिकां. C, D धान्यस्य for बीजस्य.
5 B विनामदिप्रदानेन for तद्भावने बीजानां. C शस्य for सम.
D omits the line.
6 Omitted by A. B inserts धान्य bet. अथ and रोपण.
C विधानम् for विधिः.
8 A दोष ( B, C गद ) for रोग. B विदुः ( D स्मृतम् ) for सदा.
9 B रूप for रूपं. C बीजारोपणं for बीजाकर्षणं. D नो for न, बीज
for बीजा.
10 B drops सर्वे, and inserts वृद्धाः bet. बीजाः and केदार. C च सत्कार-
होनाः केदारभूमयः for दृढाः...संस्थिताः. D reads the line thus—
फलेच्छुकता (?) लब्धं केदारे वीजंमंस्थितम्.