कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

४४. कृषिपराशरः
हिमवारिनिषिक्तस्य बीजस्य तन्मनाः शुचिः ।
इन्द्रं चित्ते समाधाय स्वयं मुष्टित्रयं वपेत् ॥ १७७॥
कृत्वा धान्यस्य पुण्याहं कृषको हृष्टमानसः ।
प्राङ्मुखः कलसं धृत्वा पठेन्मन्त्रमनुत्तमम् ॥ १७८॥
वसुन्धरे महाभागे बहुशस्यफलप्रदे । 5
देवराज्ञि नमोऽस्तु ते शुभगे शस्यकारिणि ॥ १७९॥
रोहन्तु सर्वशस्यानि काले देवः प्रवर्षतु ।
सुस्था भवन्तु कृषका धनधान्यसमृद्धिभिः ॥ १८०॥
1 A हेम for हिम. B reads the line thus—हिमेन वारिणा सिक्तं बीजं
शान्तमनाः शुचिः. D reads it with variations at a different place
(See footnote 7 under v. 169)
2 D वपनं तु समाचरेत् for स्वयं...वपेत्.
1-2 Appear to have been attributed by Raghunandana, in
Jyotistattva (Smṛti-tattva, I. p. 688), to Devala with विलिप्तस्य
for निषिक्तस्य, बीजस्योन्नयतः for बीजं तन्मनाः
3 B, C कृषका हृष्टमानसाः for कृषको...मानसः. C कृपका वपेच्च (?) for
पुण्याहं कृषका. D reads the line thus—ततः क्षेत्रं समासाद्य कृषकाधिष्ट
( ०हृष्ट ? ) मानसः ।
4 B, C ०मुखाः for ०मुखः. B पठेयुर्मन्त्रमुत्तमम् for पठेन्मन्त्रमनुत्तमम्.
C कृत्वा ( D स्थाप्य ) for धृत्वा. D पठित्वा मन्त्रमुत्तमम् for पठे...मम्.
5 A ओं वसुधे शिवदे भद्रे ( B वसुधे हेमगर्भासि ) for वसु...भागे. D शिवे
मातः for महाभागे.
4-5 Attributed by Raghunandana, in the above work, p. 688,
to Devala, with गृह्य for धृत्वा, इमं मन्त्रमुदीरयेत् for पठे...मम् and
त्वं वै वसुन्धरे सीते बहुपुष्पफलप्रदे for line 5.
6 B reads—वसुपूज्ये नमस्तुभ्यं वसुपूर्णास्तु मे कृषिः. C तुभ्यं for अस्तुते
D देवाराध्य ( ध्ये ? ) for देवराज्ञि, तेऽस्तु for अस्तु ते, शुभदे for शुभगे.
7 In place of this line, B reads—रोपयिष्यामि धान्यानां वृष्टबीजानि
प्रावृषि. D reads the line thus—रोपिणो (?) सर्वसस्यानां कालोदरः
प्रसीदतु. This line is attributed to Devala in the Jyotistattva,
p. 688.
8 D समन्विताः for समृद्धिभिः.