कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

४६ कृषिपराशरः
हस्तान्तरं कर्कटे च सिंहे हस्तार्द्धमेव च ।
रोपणं सर्वशस्यानां कन्यायां चतुरङ्गुलम् ॥१८५॥
अथ धान्यकट्टनविधिः—
आषाढे श्रावणे मासि धान्यमाकट्टयेद्बुधः ।
अनाकट्टं तु यद्धान्यं यथा बीजं तथैव हि ॥१८६॥ 5
कर्कटे कट्टयेद्धान्यमवृष्टौ कृषितत्परः ।
भाद्रे चार्द्धफलप्राप्तिः फलाशा नैव चाश्विने ॥१८७॥
न निम्नभूमौ धान्यस्य कुर्यात् कट्टनरोपणे ।
न च सारप्रदानं तु तृणमात्रं तु शोधयेत् ॥१८८॥
1 A तस्यार्द्धं for हस्तार्द्धं. D हस्तात् त्रयं for हस्तान्तरं, च धनुभनयोः (?)
for हस्तार्द्धं...च.
2 B धान्यानां for शस्यानां. D च महत्फलं for चतुरङ्गुलम्.
3 B धान्यकट्टनम् ( C धान्यकचवालवपनम् ) for धान्य...विधिः. D reads the
line as—अथ धान्याकारः।
4 A प्रधानं कट्टनं स्मृतं for धान्य...बुधः. B चैव ( D वापि ) for मासि.
C कट्ट्वा वपेद्बुधः for आकट्टयेद्बुधः. D आवर्तयेद् for आकट्टयेत् ।
5 A, B अनाकृष्टं ( D अनाकारि ) for अनाकट्टं. A जाति for बीजं, च
( also D ) for हि.
6 B, C भाद्रे च for कर्कटे. C कट्टापयेत् for च कट्टयेत्. D omits the
line.
7 A फलशून्यमथाश्विने for फलाशा...चाश्विने. C कार्तिके for आश्विने,
D फलं प्रोक्तं for फलप्राप्तिः, कन्यके for चाश्विने. Before this line,
D reads—भाद्रे चावर्तितं धान्यं सम्पूर्णं फलवद्भवेत्। आश्विने कार्तिके
चैव तृणार्थं फलवर्जितम् ॥
8 B विह्व ( C अरिन्द ? ) for निम्न. B धान्यानां for धान्यस्य. D omits
the line.
9 C च for first तु, हि for last तु. D omits the line, and reads
instead वन्ध्यं फलं विजानीयाद्धान्यं चेत्तत्र रोपितं।