कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

कृषिपराशरः २६
रौद्रे संशोष्य तत् सर्व्वं कृत्वा गुण्डकरूपिणम्।
फाल्गुने प्रतिकेदारे सारं गर्ते निधापयेत् ॥११०॥
ततो वपनकाले तु कुर्यात् सारविमोचनम्।
विना सारेण यद्धान्यं वर्द्धते फलवर्जितम् ॥१११॥
5 अथ हलसामग्रीकथनम्—
ईषायुगहलस्थाणुर्निर्योलस्तस्य पाशिकाः।
अड्डचल्लश्च शौलश्च पच्चनी च हलाष्टकम् ॥११२॥
पञ्चहस्ता भवेदीषा स्थाणुः पञ्चवितस्तिकः।
सार्द्धहस्तस्तु निर्योलो युगं कर्णसमानकम् ॥११३॥
1 A रूपणं (?) (C रूपकं) for रूपिणम्. C सारं for सर्व्वं, गुण्डुक (D
गुरिडक) for गुण्डक।
2 B गर्तं कृत्वा for सारं गर्ते।
3 C अत्र परकाले for वपनकाले।
4 B, C, D न फलत्यपि for फलवर्जितम्.
C कुर्वते for वर्द्धते।
5 A omits कथनम्।
6 B ईशोयुगो हल (C ईशोयुगं हलं) for ईषा...हल. A निर्योनि (?)
(C निर्योगः) for निर्योल, A, C पालिका for पाशिकाः. D reads the
line thus—सायुग्मं हलस्थाणुनिर्याणस्तस्य पूलिका. For construction
of 'īṣā', see Bṛhat-saṃhitā 78.27 and comm. thereon.
7 A reads the line thus—अतोबन्धः शालीकं च प्राजनं चेति चाष्टकम्।
C ममीनश्च for शौलश्च, पाचनी fot पच्चनी, जोति (चेति ?) चाष्टकम्।
D...(?) सलिलप्राजनि तेजनी च (?)
8 B, C, D हस्तो for ०हस्ता. B, C ईशः for ईषा।
9 A सार्द्धहस्तं तुनिर्योनि.
B युगः कर्णसमानकः.
C च for तु, निर्योगो for निर्योल.
D reads सार्द्धहस्तरकनिर्याणं युग्मकर्णममात्मकम्।