कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

३० कृषिपरारशः
निर्योलःपाशिका चैव अङ्गचल्लस्तथैव च ।
द्वादशाङ्गुलमानौ तौ शौल्योऽरत्निप्रमाणकः ॥११४॥
सार्द्धं द्वादशमुष्टिर्वा कार्या वा नवमुष्टिका ।
दृढा पञ्चनिका ज्ञेया लोहाग्रा वंशसंभवा ॥११५॥
आबद्धो मण्डलाकारश्चतुःपञ्चाशदङ्ग लः । 5
योक्त्रं हस्तचतुष्कं स्यात् रज्जुः पञ्चकरात्मिका ॥११६॥
पञ्चाङ्गुल्यधिको हस्तो हस्तो वा फालकः स्मृतः ।
अर्कस्य पत्रसदृशी फालिका तु नवाङ्गुला ॥११७॥
एकविंशतिशल्यस्तु विद्धकः परिकीर्तितः ।
नवहस्ता तु मदिका प्रशस्ता सर्वकर्मसु ॥११८॥ 10
1 A अतिवन्ध for अङ्गचल्ल. C नियोग, चेति for चैव. A नियोनि पालिका
for नि...पाशिका. D निर्याणकालिका for निर्योलपाशिका ।
2 A तु for तौ, शलोकं हस्तमानकं for शौलो...माणकः . D reads the
line as—अङ्गुल्यो ( अङ्गुल्यो ? ) द्वादश एते सलिलोन्धुप्रमाणकः ।
4 A प्राजनिका ( C पाचनिका, D पाञ्चालिका ) for पञ्चनिका. C विज्ञैः
( D रिक्ता ) for ज्ञेया ।
5 B स्मृतः पञ्चदशाङ्गुलः for चतुः...अङ्गुलः. C, D कुण्डल for मण्डल.
D आबन्धः ( B आबन्धो ) for आबद्धः, दशपञ्चाङ्गुल ( लः ? ) स्मृतः ।
6 A अङ्कजं ( ? ) वान ( ण ? ) हस्तकम् for रज्जु...त्मिका, B च for स्यात्.
C कडकः पञ्चहस्तकः for रज्जुः...त्मिका. D reads या...( ? ) हस्तचतुष्टं
च स्फोटकः पञ्चकात्मकः ।
7 A पञ्चाङ्गुलेनैको हस्तो लोहस्य for पञ्चा...वा, B ॰लाधिको for ॰ल्यधिको.
D पञ्चमाङ्गुलिलो ( ? ) हस्तो लाङ्गलेलो for पञ्चा...वा ।
8 A अर्कपलस्य for अर्कस्य पत्र. B पाशिका for फालिका. D आबन्धः
सदृशः फालो मध्ये चैव for अर्कस्य...तु ।
9 A वैदिक ( D विन्धकः, C विद्रवः ) for विद्धकः. C ॰काङ्गुलि for
॰शल्यस्तु ।
10 B कृषि for सर्व. C मयिका for मदिका. D प्रशस्था for प्रशस्ता ।