काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

त्यायुरिति" or "द्व्यायु, त्र्यायुरिति"?
Look at L24:
"द्व्यायुषम् । त्र्यायुषम् । इह न भवति द्वयोरायुः, द्वयायु, त्र्यायुरिति । ततो"
Wait, in "द्वयायु": द् + व + या + यु.
In "त्र्यायुरिति": त् + र + या = त्र्या, then यु, then र् + इ = रि, then ति. Yes, "त्र्यायुरिति"!

All lines are clearly deciphered and verified against the grammar text.[अ]दर्शनादिति किम् । अक्षदर्शि । कथं कबराक्षं गवाक्षमिति । अश्वादीनां
मुखप्रच्छादनार्थं बहुच्छिद्रं कबराक्षं तेनापि हि दृश्यते गवाक्षेण च । नैष
दोषः । चक्षुःपर्यायवचनो दर्शनशब्दः, प्राय्यङ्गवचन इहाश्रीयते ॥
अचतुरविचतुरसुचतुरस्त्रीपुंसधेन्वनडुहृक्सामवा-
ङ्मनसाक्षिभ्रुवदारगवोर्वष्ठीवपदष्ठीवनक्तंदिव-
रात्रंदिवाऽहर्दिवसरजसनिश्श्रेयसपुरुषायु-
**षद्ध्या

४७४ काशिका ॥ ५ । ४ ॥
ब्रह्महस्तिभ्यां परो यो वर्चःशब्दस्तदन्तात्समासाट्टच्प्रत्ययो भवति ।
ब्रह्मवर्चसम् । हस्तिवर्चसम् ॥ पल्यराजाभ्यां चेति वक्तव्यम् ॥ * ॥ पल्य-
वर्चसम् । राजवर्चसम् ॥
अवसमन्धेभ्यस्तमसः ॥ ७९ ॥
अव सम् अन्ध इत्येतेभ्यो यः परस्तमःशब्दस्तदन्तात्समासाट्टच् प्रत्ययो
भवति । अवतमसम् । सन्तमसम् । अन्धतमसम् ॥
श्वसो वसीयःश्रेयसः ॥ ८० ॥
श्वसः परौ यौ वसीयःश्रेयःशब्दौ तदन्तात्समासाट्टच् प्रत्ययो भवति ।
श्वोवसीयसम् । श्वःश्रेयसम् । मयूरव्यंसकादित्वात्समासः । स्वभावाच्चेह
श्वःशब्द उत्तरपदार्थस्य प्रशंसामाशीर्विषयामाचष्टे । श्वःश्रेयसं ते भूयात् ।
शोभनं श्रेयस्ते भूयादित्यर्थः । श्वोवसीयसमित्यस्यैव पर्यायः ॥
अनुवतप्ताद्रहसः ॥ ८१ ॥
अनु अव तप्त इत्येतेभ्यः परो यो रहःशब्दस्तदन्तात्समासाट्टच् प्रत्ययो
भवति । अनूरहसम् । अवरहसम् । तप्तरहसम् ॥
प्रतेरुरसः सप्तमीस्थात् ॥ ८२ ॥
प्रतेः परो य उरःशब्दस्तदन्तात्समासाट्टच् प्रत्ययो भवति स चेदुरः-
शब्दः सप्तमीस्थो भवति । सप्तम्यर्थे वर्ततइत्यर्थः । उरसि वर्तते । विभक्त्यर्थे
यदव्ययमिति समासः, प्रत्युरसम् । सप्तमीस्थादिति किम् । प्रतिगतमुरः, प्रत्युरः ॥
अनुगवमायामे ॥ ८३ ॥
अनुगवमित्यच्प्रत्ययान्तं निपात्यते आयामे ऽभिधेये । अनुगवं यानम् ।
गव आयाम इति समासः । आयामति किम् । गवां पश्चादनुगु ॥
द्विस्तावा त्रिस्तावा वेदिः ॥ ८४ ॥
द्विस्तावा त्रिस्तावेति निपात्यते वेदिश्चेदभिधेया भवति । षाच्प्रत्यय-
ष्टिलोपः समासश्च निपात्यते । यावती प्रकृतौ वेदिस्ततो द्विगुणा वा त्रिगुणा
वा कस्याञ्चिद्विकृतौ तत्रेदं निपातनम् । द्विस्तावा वेदिः । त्रिस्तावा वेदिः ।
वेदिरिति किम् । द्विस्तावती त्रिस्तावती रज्जुः ॥
उपसर्गादध्वनः ॥ ८५ ॥
उपसर्गात्परो यो ऽध्वन्शब्दस्तदन्तात्समासाट् टच् प्रत्ययो भवति ।
प्रगतो ऽध्वानं, प्राध्वो रथः । प्राध्वं शकटम् । निरध्वम् । प्रत्यध्वम् । उपस-
र्गादिति किम् । परमाध्वा । उत्तमाध्वा ॥

॥ काशिका ॥ ५ ॥ ४ ॥ ४७५
तत्पुरुषस्याङ्गुलेः संख्याव्ययादेः ॥ ८६ ॥
अङ्गुलिशब्दान्तस्य तत्पुरुषस्य संख्यादेरव्ययादेश्वाच् प्रत्ययो भवति ।
द्वे अङ्गुली प्रमाणमस्य, द्व्यङ्गुलम् । त्र्यङ्गुलम् । तद्धितार्थ इति समासः । प्रमाणे
लो द्विगोर्नित्यमिति मात्रचो लोपः । अव्ययादेः । निर्गतमङ्गुलिभ्यो, निरङ्गु-
लम् । अत्यङ्गुलम् । तत्पुरुषस्येति किम् । पञ्चाङ्गुलिः । अत्यङ्गुलिः पुरुषः ।
तत्पुरुषाधिकारश्च द्वन्द्वान्चुदषहान्तादिति यावत् ॥
अहस्सर्वैकदेशसंख्यातपुण्याच्च रात्रेः ॥ ८७ ॥
अह्रादिभ्यः परो यो रात्रिशब्दस्तदन्तस्य तत्पुरुषस्याच् प्रत्ययो भवति
चकारात्संख्यादेरव्ययादेश्च । अहर्ग्रहणं द्वन्द्वार्थम् । अहश्च रात्रिश्च, अहो-
रात्रः । सर्वरात्रः । एकदेशे । पूर्वे रात्रे, पूर्वरात्रः । अपररात्रः । पूर्वपराधरेति
समासः । संख्याता रात्रिः, संख्यातरात्रः । विशेषणं विशेष्येणेति समासः ।
एवं पुण्या रात्रिः, पुण्यरात्रः । संख्याव्ययादेः खल्वपि । द्वे रात्री समाहृते,
द्विरात्रः । त्रिरात्रः । अतिक्रान्तो रात्रिमतिरात्रः । नीरात्रः ॥
अह्नोऽह्न एतेभ्यः ॥ ८८ ॥
राजाहःसखिभ्यष्टजिति वक्ष्यति । तस्मिन् परभूते अहन्नित्येतस्याह्न
इत्ययमादेशो भवति एतेभ्य उत्तरस्य । संख्याव्ययादयः प्रक्रान्ताः सर्वे चाद्या
अप्यवमृश्यन्ते । सामर्थ्याच्चाहःशब्दः पूर्वत्वेन नाश्रीयते । परिशिष्टानां ग्रह-
णम् । नह्यहः शब्दात्परोह्नः शब्दः संभवति । संख्यायास्तावत् । द्वयोरह्नोर्भवः,
द्व्यह्नः त्र्यह्नः । अव्ययात् । अहरतिक्रान्तः, अत्यह्नः । निरह्नः । सर्वाह्नः । पूर्वाह्नः ।
अपराह्नः । संख्याताह्नः । पुण्यशब्दात्प्रतिषेधं वक्ष्यति ॥
न संख्यादेः समाहारे ॥ ८९ ॥
संख्यादेस्तत्पुरुषस्य समाहारे वर्तमानस्याहःशब्दस्याह्नादेशो न भवति ।
पूर्वेण प्राप्तः प्रतिषिध्यते । द्वे अहनी समाहृते, द्व्यहः । त्र्यहः । समाहारइति
किम् । द्वयोरह्नोर्भवो, द्व्यह्नः । त्र्यह्नः । तद्धितार्थ इति समासे कृते ऽण आग-
तस्य द्विगोरिति लुक् ॥
उत्तमैकाभ्यां च ॥ ९० ॥
उत्तमैकशब्दाभ्यां च परस्याह्न इत्ययमादेशो न भवति । उत्तमशब्दोऽन्त्य-
वचनः पुण्यशब्दमाचष्टे, पुण्यग्रहणमेव न कृतं वैचित्र्यार्थम् । पुण्याहः । एका-
हः । के चित्तु उपोत्तमस्यापि प्रतिपत्त्यर्थं वर्णयन्ति । तेन संख्यातशब्दादपि
परस्य न भवति । संख्याताह इति ॥
राजाहस्सखिभ्यष्टच् ॥ ९१ ॥

४७६ ॥ काशिका ॥ ५ । ४ ॥
राजन् अहन् सखि इत्येवमन्तात्प्रातिपदिकात् टच् प्रत्ययो भवति ।
महाराजः । मद्रराजः । परमहः । उत्तमहः । राज्ञः सखा, राजसखः । ब्राह्म-
णसखः । इह कस्मान्न भवति मद्राणां राज्ञी, मद्रराज्ञी, लिङ्गविशिष्टपरिभाषया
प्राप्नोति । लघ्वक्षरस्य पूर्वनिपाते प्राप्ते राजशब्दस्य सवर्णदीर्घार्थं प्रथमं प्रयोगं
कुर्व्वन्नेतद् ज्ञापयति यस्याकारेण सवर्णदीर्घत्वं संभवति तस्येदं ग्रहणमिति ॥
गोरतद्धितलुकि ॥ ९२ ॥
गोशब्दान्तात्तत्पुरुषाट्टच् प्रत्ययो भवति स चेत्तत्पुरुषस्तद्धितलुग्विषयो न
भवति । परमगवः । उत्तमगवः । पञ्चगवम् । दशगवम् । अतद्धितलुकीति किम् ।
पञ्चभिर्गोभिः क्रीतः, पञ्चगुः । दशगुः । तेन क्रीतमित्यागतस्यार्हीयस्य ठको
ऽध्यर्द्धपूर्वद्विगोरिति लुक् । तद्धितग्रहणं किम् । सुब्लुकि प्रतिषेधो मा भूत ।
राजगवमिच्छति, राजगवयति । लुग्ग्रहणं किम् । तद्धितेएव मा भूत । पञ्चभ्यो
गोभ्य आगतं पञ्चगवरूप्यम् । पञ्चगवमयम् । दशगवरूप्यम् । दशगवमयम् ॥
अङ्गाख्यायामुरसः ॥ ९३ ॥
उरः शब्दान्तात्तत्पुरुषाट्टच् प्रत्ययो भवति स चेदुरःशब्दो ऽङ्गाख्यायां
भवति । अग्रं प्रधानमुच्यते । यथा शरीरावयवानामुच्यते उरः प्रधानम् । एव-
मन्यो ऽपि प्रधानभूत उरश्शब्देनोच्यते । अश्वानाहुरः, अश्वोरसम् । हस्त्युर-
सम् । अङ्गाख्यायामिति किम् । देवदत्तस्योरः, देवदत्तोरः ॥
अनोश्मायस्सरसां जातिसंज्ञयोः ॥ ९४ ॥
अनस् अश्मन् अयस् सरस् इत्येवमन्तात्तत्पुरुषाट्टच् प्रत्ययो भवति
जातौ संज्ञायां च विषये । उपानसमिति जातिः । महानसमिति संज्ञा । चामू-
ताश्म इति जातिः । पिण्डाश्म इति संज्ञा । कालायसमिति जातिः । लोहि-
तायसमिति संज्ञा । मण्डूकसरसमिति जातिः । जलसरसमिति संज्ञा । जाति-
संज्ञयोरिति किम् । सदनः । सदश्मा । सत्सरः ॥
ग्रामकौटाभ्यां च तक्ष्णः ॥ ९५ ॥
जातिसंज्ञयोरिति नानुवर्त्तते । ग्रामकौटाभ्यां परो यस्तक्षन्शब्दस्त-
दन्तात्तत्पुरुषाट्टच् प्रत्ययो भवति । ग्रामस्य तक्षा, ग्रामतक्षः । बहूनां साधारण
इत्यर्थः । कुट्यां भवः कौटः, तस्य तक्षा, कौटतक्षः । स्वतन्त्रः कर्मजीवी । न
कस्यचिन्प्रतिबद्ध इत्यर्थः । ग्रामकौटाभ्यामिति किम् । राजतक्षा ॥
अतेः शुनः ॥ ९६ ॥
अतिशब्दात्परो यः श्वन्शब्दस्तदन्तात्तत्पुरुषाट्टच् प्रत्ययो भवति ।

॥ काशिका ॥ ५ ॥ ४ ॥ ४७२
अतिक्रान्तः श्वान,मतिश्वो वराहः । जबवानिव्यर्थः । अतिश्वः सेवकः ।
सुष्ठु स्वामिभक्त इत्यर्थः । अतिश्वी सेवा । अतिनीचेत्यर्थः ॥
उपमानादप्राणिषु ॥ ९७ ॥
उपमानवाची यः श्वशब्दोऽप्राणिषु वर्तते तदन्तात्तत्पुरुषाट्टच् प्रत्ययो
भवति । आकर्षः श्वेव, आकर्षश्वः । फलकश्वः । उपमितं व्याघ्रादिभिरिति
समासः । उपमानादिति किम् । न श्वा, अश्वा लोष्टः । अप्राणिष्विति किम् ।
वानरः श्वेव, वानरश्वा ॥
उत्तरमृगपूर्वाच्च सक्थः ॥ ९८ ॥
उत्तर मृग पूर्व इत्येतेभ्यः परो यः सक्थिशब्दश्चकारादुपमानाच्च, तद-
न्तात्तत्पुरुषाट्टच् प्रत्ययो भवति समासान्तः । उत्तरसक्थम् । मृगसक्थम् । पूर्व-
सक्थम् । उपमानात्सत्स्वपि । फलकमिव सक्थि, फलकसक्थम् ॥
नावो द्विगोः ॥ ९९ ॥
नौशब्दान्ताद् द्विगोष्टच्प्रत्ययो भवति समासान्तः । द्वे नावौ समा-
हृते, द्विनावम् । त्रिनावम् । द्विनावधनः । पञ्चनावप्रियः । द्वाभ्यां नौभ्या-
मागतं, द्विनावशूप्यम् । द्विनावमयम् । द्विगोरिति किम् । राजनौः । अतद्धित-
लुकीत्येव । पञ्चभिर्नौभिः क्रीतः, पञ्चनौः । दशनौः ॥
अर्द्धाच्च ॥ १०० ॥
अर्द्धशब्दात्परो यो नौशब्दस्तदन्तात्तत्पुरुषाट्टच्प्रत्ययो भवति । अर्द्धं
नावः, अर्द्धनावम् । अर्द्धं नपुंसकमिति समासः । परवल्लिङ्गं न भवति लोका-
श्रयत्वाल्लिङ्गस्य ॥
खार्याः प्राचाम् ॥ १०१ ॥
द्विगोरर्द्धाच्चेति द्वयमप्यनुवर्त्तते । खारीशब्दान्ताद् द्विगोरर्द्धाच्च परो यः
खारीशब्दस्तदन्तात्तत्पुरुषाट्टच् प्रत्ययो भवति प्राचामाचार्याणां मतेन । द्वे
'खार्यौ समाहृते, द्विखारम् । द्विखारि । त्रिखारम् । त्रिखारि । अर्द्धं खार्या,
अर्द्धखारम् । अर्द्धखारी ॥
द्वित्रिभ्यामञ्जलेः ॥ १०२ ॥
द्वित्रिभ्यां परो यो ऽञ्जलिशब्दस्तदन्तात्तत्पुरुषाट्टच्प्रत्ययो भवति ।
द्वावञ्जली समाहृतौ, द्व्यञ्जलम् । त्र्यञ्जलम् । द्विगोरित्येव । द्वयोरञ्जलिः,
द्व्यञ्जलिः । अतद्धितलुकीत्येव । द्वाभ्यामञ्जलिभ्यां क्रीतो, द्व्यञ्जलिः । त्र्यञ्ज-
लिः । प्राचामित्येव । द्व्यञ्जलिप्रियः ॥
अनसन्तान्नपुंसकाच्छन्दसि ॥ १०३ ॥

? Wait, what is the sutra / vārtika? In Siddhanta Kaumudi / Kashika: "प्रतिपरसमनुभ्योऽक्ष्णः" Then: "प्रत्यक्षम् । परोक्षम् । समक्षम् । अन्वक्षम् ।" Why would there be a word between ॥andप्रत्यक्षम्? Wait! Look at the glyph: ॥followed by: A character with an 'i' matra?यक्षिन्? अक्षिन्? Wait, अक्षिन्! Let's look at it: अ+क्षि+न्=अक्षिन्! Wait, does it have an 'i' matra? YES! There is a top curve: अक्षिन्! Wait, अक्ष्णःcomes fromअक्षिन्! Wait, let's look at the letter: अorय? It looks like अorप? Wait, look at line 28: दिव्has an 'i' matra onद. Here, the top curve is over the consonant: अक्षिन्? Wait, no, look at line 29: ॥ अक्ष्नः ॥ अक्ष्णः ।`?
Wait, look at the ganasutra text in

॥ काशिका ॥ ५ ॥ ४ ॥ ४०९
अन्नन्तादव्ययीभावाट्टच् प्रत्ययो भवति समासान्तः। उपराजम्। अध्या-
त्मम्। प्रत्यात्मम् ॥
नपुंसकादन्यतरस्याम् ॥ १०९ ॥
अन इत्येव। नपुंसकग्रहणमुत्तरपदविशेषणम्। अनन्तं यन्नपुंसकं तद-
न्तादव्ययीभावादन्यतरस्यां टच् प्रत्ययो भवति समासान्तः। पूर्वेण नित्ये
प्राप्ते विकल्प्यते। प्रतिचर्मम्। प्रतिचर्म। उपचर्मम्। उपचर्म ॥
नदीपौर्णमास्याग्रहायणीभ्यः ॥ ११० ॥
नदी पौर्णमासी आग्रहायणी इत्येवमन्तादव्ययीभावादन्यतरस्यां टच्
प्रत्ययो भवति। नद्याः समीपम्, उपनदम्। उपनदि। उपपौर्णमासम्। उप-
पौर्णमासि। उपाग्रहायणम्। उपाग्रहायणि ॥
झयः ॥ १११ ॥
झय इति प्रत्याहारग्रहणम्। झयन्तादव्ययीभावादन्यतरस्यां टच्
प्रत्ययो भवति। उपसमिधम्। उपसमिंत्। उपदृषदम्। उपदृषत् ॥
गिरेरश्च सेनकस्य ॥ ११२ ॥
गिरिशब्दान्तादव्ययीभावाट्टच् प्रत्ययो भवति सेनकस्याचार्यस्य मतेन।
अन्तर्गिरम्। अन्तर्गिरि। उपगिरम्। उपगिरि। सेनकग्रहणं पूजार्थम्। वि-
कल्पो ऽनुवर्ततएव ॥
बहुव्रीहौ सक्थ्यक्ष्णोः स्वाङ्गात्षच् ॥ ११३ ॥
स्वाङ्गवाची यः सक्थिशब्दो ऽक्षिशब्दश्च तदन्ताद्बहुव्रीहेः षच् प्रत्ययो
भवति समासान्तः। अयमर्थोऽभिप्रेतः। सूत्रे तु दुःश्लिष्टविभक्तीनि पदानि।
दीर्घा सक्थि यस्य, दीर्घसक्थः। कल्याणाक्षः। लोहिताक्षः। विशालाक्षः।
बहुव्रीहाविति किम्। परमसक्थिः। परमाक्षिः। सक्थ्यक्ष्णोरिति किम्। दीर्घ-
जानुः। सुबाहुः। स्वाङ्गादिति किम्। दीर्घसक्थि शकटम्। स्थूलाक्षिरिक्षुः।
टचि प्रकृते षग्ग्रहणं स्वरार्थम्। चक्रसक्थी स्त्री। दीर्घसक्थी स्त्री। सक्थं
चान्तादिति विभाषयोत्तरपदस्यान्तोदात्तता विधीयते तत्र यस्मिन्पक्षे ना-
न्तोदात्तत्वं तत्र ङीपि सत्युदात्तन्निवृत्तिस्वरस्याभावादनुदात्तः श्रूयेत। ङीषि
तु षन्नेवोदात्तः सिद्धो भवति। बहुव्रीहिग्रहणमापादपरिसमाप्तेरनुवर्तते ॥
अङ्गुलेर्दारुणि ॥ ११४ ॥
अङ्गुलिशब्दान्ताद्बहुव्रीहेः षच्प्रत्ययो भवति समासान्तो दारुणि समा-
सार्थे। द्व्यङ्गुलं दारु। त्र्यङ्गुलं दारु। पञ्चाङ्गुलम्। अङ्गुलिसदृशावयवं धान्या-
दीनां विक्षेपणकाष्ठमुच्यते। यस्य तु द्वे अङ्गुली प्रमाणं दारुणस्तत्र तद्धितार्थे

')! Panini 5.4.116 vartikas:

1. "नेतुर्नक्षत्रेऽडुपसंख्यानम्" (प्रत्ययः 'अड्') -> मृगो नेता यासां रात्रीणां ताः मृगनेत्रा रात्रयः (नेता + अड् = नेत्रा).
2. "छन्दसि च नेतुर्दुपसंख्यानम्" (प्रत्ययः 'द्' or 'अड्'?) -> बृहस्पतिनेत्रा देवाः.
   So in L15 it is indeed: 'नेतुर्नक्षत्रेऽडुपसंख्यानम्'!
   And in L17: 'छन्दसि च नेतुदुपसंख्यानम्' or 'नेतुर्दुपसंख्यानम्'? There is a repha? Above 'द' there is no repha, it is 'नेतुदुपसंख्यानम्'.

Line 16:
रात्रीणां, मृगनेत्रा रात्रयः । पुष्यनेत्राः । नक्षत्रइति किम् । देवदत्तनेतुकाः ॥

Line 17:
छन्दसि च नेतुदुपसंख्यानम् ॥ * ॥ बृहस्पतिनेत्रा देवाः । सोमनेत्राः ॥ मासा-

Line 18:
द्वृतिप्रत्ययपूर्वपदाद्वृद्धिविधिः ॥ * ॥ पञ्चको मासो ऽस्य, पञ्चकमासिकः कर्म-

Line 19:
करः । दशक

॥ काशिका ॥ ५ ॥ ४ ॥ ४८१
उपसर्गात्परो यो नासिकाशब्दस्तदन्ताद्बहुव्रीहेरच् प्रत्ययो भवति ना-
सिकाशब्दश्च नसभावमापद्यते । असंज्ञार्थं वचनम् । उन्नता नासिका ऽस्य, उच्चसः ।
प्रखसः । उपसर्गाद्बहुलमिति णत्वम् ॥ वेर्णो वक्तव्यः ॥ * ॥ विगता नासिका
ऽस्य विग्रः ॥
सुप्रातसुश्वसुदिवशारिकुक्षचतुरश्रैणीपदाज-
पदप्रोष्ठपदाः ॥ १२० ॥
सुप्रातादयो बहुव्रीहिसमासा अचप्रत्ययान्ता निपात्यन्ते । अन्यदपि च
टिलोपादिकं निपातनादेव सिद्धम् । शोभनं प्रातरस्य सुप्रातः । शोभनं श्वो
ऽस्य, सुश्वः । शोभनं दिवा ऽस्य सुदिवः । शारेरिव कुक्षिरस्य, शारिकुक्षः ।
चतस्रो ऽश्रयो ऽस्य, चतुरश्रः । एण्याइव पादावस्य, एणीपदः । अजस्येव पादा-
वस्य, अजपदः । प्रोष्ठो गौस्तस्येव पादावस्य प्रोष्ठपदः ॥
नञ्दुःसुभ्यो हलिसक्थ्योरन्यतरस्याम् ॥ १२१ ॥
नञ् दुस् सु इत्येतेभ्यः परौ यौ हलिसक्थिशब्दौ तदन्ताद्बहुव्रीहेरन्य-
तरस्यामच् प्रत्ययो भवति समासान्तः । अविद्यमाना हलिरस्य, अहलः ।
अहलिः । दुर्हलः । दुर्हलिः । सुहलः । सुहलिः । अविद्यमानं सक्थ्यस्य, अस-
क्थः । असक्थिः । दुःसक्थः । दुःसक्थिः । सुसक्थः । सुसक्थिः । हलिश-
क्त्योरिति के चित्पठन्ति । अविद्यमाना शक्तिरस्य, अशक्तः । अशक्तिः । विरुपा-
शक्तिरस्य, दुःशक्तः । दुःशक्तिः । शोभना शक्तिरस्य, सुशक्तः । सुशक्तिः ॥
नित्यमसिच् प्रजामेधयोः ॥ १२२ ॥
नञ्दुस्सुभ्य इत्येव । नञ् दुस् सु इत्येतेभ्यः परौ यौ प्रजामेधाशब्दौ
तदन्ताद्बहुव्रीहेर्नित्यमसिच् प्रत्ययो भवति समासान्तः । अविद्यमाना प्रजा
ऽस्य, अप्रजाः । दुष्प्रजाः । सुप्रजाः । अविद्यमाना मेधा ऽस्य, अमेधाः । दुर्मे-
धाः । सुमेधाः । नित्यग्रहणं किम् । यावता पूर्वसूत्रे ऽन्यतरस्यांग्रहणं नैव
स्वर्यते । एवं तर्हि नित्यग्रहणादन्यत्रापि भवतीति सूच्यते ॥
श्रोत्रियस्येव ते राजन्मन्दकस्याल्पमेधसः ।
अनुवाकहता बुद्धिर्नैषा तत्त्वार्थदर्शिनी ॥
बहुप्रजाश्छन्दसि ॥ १२३ ॥
बहुप्रजा इति छन्दसि निपात्यते । बहुप्रजा निर्ऋतिमाविवेश । छन्द-
सीति किम् । बहुप्रजो ब्राह्मणः ॥
धर्मादनिच् केवलात् ॥ १२४ ॥
३१

केवलाद् यो धर्मशब्दस्तदन्ताद्बहुव्रीहेरनिच्प्रत्ययो भवति समासान्तः।
कल्याणो धर्मोऽस्य, कल्याणधर्मा। प्रियधर्मा। केवलादिति किम्। परमः स्वो धर्मो
ऽस्य परमस्वधर्मः। यद्येवं त्रिपदे बहुव्रीहौ प्राप्नोति, परमः स्वो धर्मोऽस्येति ।
एवं तर्हि केवलादिति पूर्वपदं निर्दिश्यते केवलतत्पदाद्यो धर्मशब्दो न पद-
समुदायात्, तदन्ताद्बहुव्रीहेः प्रत्ययः॥
जम्भा सुहरिततृणसोमेभ्यः ॥ १२५ ॥
बहुव्रीहौ समासे स्वादिभ्यः परं जम्भेति कृतसमासान्तमुत्तरपदं निपा-
त्यते। जम्भशब्दो ऽभ्यवहार्यवाची दन्तविशेषवाची च। शोभनो जम्भो ऽस्य,
सुजम्भा देवदत्तः। शोभनाभ्यवहार्यः शोभनदन्तो वा। एवं हरितजम्भा।
तृणजम्भा। सोमजम्भा। दन्तवचने तृणमिव जम्भो ऽस्य, सोमइव जम्भोऽस्येति
विग्रहीतव्यम्। सुहरिततृणसोमेभ्य इति किम् । पतितजम्भः॥
दक्षिणेर्मा लुब्धयोगे ॥ १२६ ॥
दक्षिणेर्मेति कृतसमासान्तो निपात्यते बहुव्रीहौ समासे लुब्धयोगे।
लुब्धो व्याधः। दक्षिणेर्ममस्य, दक्षिणेर्मा मृगः। ईर्मं व्रणमुच्यते। दक्षिण-
महं व्रणितमस्य व्याधेनेत्यर्थः। लुब्धयोगइति किम् । चित्तेर्मे शकटम् ॥
इच् कर्मव्यतिहारे ॥ १२७ ॥
कर्मव्यतिहारे यो बहुव्रीहिस्तस्मादिच् प्रत्ययो भवति। तत्र तेनेदमिति
सरूपदन्त्यं बहुव्रीहिर्दृश्यते। केशेषु केशेषु गृहीत्वा इदं युद्धं प्रवृत्तं, केशाकेशि।
कचाकचि। मुसलैश्च मुसलैश्च प्रहृत्य इदं युद्धं प्रवृत्तं, मुसलामुसलि। दण्डा-
दण्डि। तिष्ठद्गुप्रभृतिष्वयमिच्प्रत्ययः पठ्यते ॥
द्विदण्डादिभ्यश्च ॥ १२८ ॥
द्विदण्डादयः शब्दा इच्प्रत्ययान्ताः साधवो भवन्ति। द्विदण्डादिभ्य
इति तादर्थ्ये एषा चतुर्थी, न पञ्चमी। द्विदण्डार्थमिच् प्रत्ययो भवति। तथा
भवति यथा द्विदण्डादयः सिध्यन्तीत्यर्थः। समुदायनिपातनाच्चार्थविशेषे
ऽवधार्यन्ते। द्विदण्डि प्रहरति। द्विमुसलि प्रहरति। इह न भवति। द्विदण्डा
शालेति। बहुव्रीह्यधिकारेऽपि तत्पुरुषात् क्वचिद्विधानमिच्छन्ति। निकुच्य कर्णौ
धावति। निकुच्यकर्णि धावति। प्रोह्य पादौ हस्तिनं वाहयति। प्रोह्यपादि
हस्तिनं वाहयति। मयूरव्यंसकादित्वात्समासः। द्विदण्डि। द्विमुसलि।
उभाञ्जलि। उभयाञ्जलि। उभाकर्णि। उभयाकर्णि। उभादन्ति। उभया-
दन्ति। उभाहस्ति। उभयाहस्ति। उभापाणि। उभयापाणि। उभाबाहु।
उभयाबाहु। एकपादि। प्रोह्यपादि। प्रोष्ठपादि। संपादि। निकुच्यकर्णि।

॥ काशिका ५ । ४ ॥ ४८३
संहतपुच्छि। उभाबाहु उभयाबाहूरिति निपातनाद्विचप्रत्ययलोपः। प्रत्ययल-
क्षणेनाव्ययीभावसंज्ञा ॥
प्रसंभ्यां जानुनोर्जुः ॥ १२९ ॥
प्र सम् इत्येताभ्यामुत्तरस्य जानुशब्दस्य जुरादेशो भवति समासान्तो
बहुव्रीहौ। प्रकृष्टे जानुनी यस्य प्रज्ञुः। संज्ञुः ॥
ऊर्ध्वाद्विभाषा ॥ १३० ॥
ऊर्ध्वशब्दादुत्तरस्य जानुशब्दस्य विभाषा जुरित्ययमादेशो भवति ।
ऊर्ध्वे जानुनी यस्य, ऊर्ध्वजानुः। ऊर्ध्वज्ञुः ॥
ऊधसो ऽनङ् ॥ १३१ ॥
ऊधःशब्दान्तस्य बहुव्रीहेरनङादेशो भवति समासान्तः। कुण्डमिव
ऊधो ऽस्याः, सा कुण्डोध्नी। घटोध्नी ॥ ऊधसोऽनङि स्त्रीग्रहणं कर्तव्यम् ॥
इह मा भूत्। महोधाः पर्जन्यः। घटोधो धैनुकम् ॥
धनुषश्च ॥ १३२ ॥
धनुःशब्दान्तस्य बहुव्रीहेरनङादेशो भवति । शार्ङ्गं धनुरस्य, शार्ङ्ग-
धन्वा। गाण्डीवधन्वा। पुष्पधन्वा। अधिज्यधन्वा ॥
वा संज्ञायाम् ॥ १३३ ॥
धनुःशब्दान्ताद्बहुव्रीहेरनङादेशो वा भवति संज्ञायां विषये। पूर्वेण
नित्यः प्राप्तो विकल्प्यते। शतधनुः। शतधन्वा। दृढधनुः। दृढधन्वा ॥
जायाया निङ् ॥ १३४ ॥
जायाशब्दान्तस्य बहुव्रीहेर्निङादेशो भवति । युवतिर्जाया यस्य, युव-
जानिः। वृद्धजानिः ॥
गन्धस्येदुत्पूतिसुसुरभिभ्यः ॥ १३५ ॥
उत् पूति सु सुरभि इत्येतेभ्यः परस्य गन्धशब्दस्य इकारादेशो भवति समा-
सान्तो बहुव्रीहौ समासे । तकार उच्चारणार्थः। उद्गतो गन्धो ऽस्य, उद्गन्धिः।
पूतिगन्धिः। सुगन्धिः। सुरभिगन्धिः। एतेभ्य इति किम्। तीव्रगन्धो वातः ॥
गन्धस्येत्वे तदेकान्तग्रहणम् ॥ * ॥ तेन शोभनो गन्धो ऽस्य सुगन्ध आपणः ॥
अल्पाख्यायाम् ॥ १३६ ॥
अल्पाख्यायां यो गन्धशब्दस्तस्येकारादेशो भवति समासान्तो बहुव्रीहौ
समासे । सूपे ऽल्पो ऽस्मिन्सूपगन्धि भोजनम्। अल्पमस्मिन्भोजने घृतम्, घृत-
गन्धि। क्षीरगन्धि। अल्पपर्यायो गन्धशब्दः ॥

४८४ ॥ काशिका ॥ ५ ॥ ४ ॥
उपमानाच्च ॥ १३७ ॥
उपमानात्परो यो गन्धशब्दस्तस्येकारादेशो भवति समासान्तो बहु-
व्रीहौ समासे । पद्मस्येव गन्धो ऽस्य, पद्मगन्धिः । उत्पलगन्धिः । करीषगन्धिः ॥
पादस्य लोपो ऽहस्त्यादिभ्यः ॥ १३८ ॥
उपमानादित्येव । उपमानाद्धस्त्यादिवर्जितात्परस्य पादशब्दस्य लोपो
भवति समासान्तो बहुव्रीहौ समासे । स्थानिद्वारेण लोपस्य समासान्तता
विज्ञायते । व्याघ्रस्येव पादावस्य, व्याघ्रपात् । सिंहपात् । अहस्त्यादिभ्य इति
किम् । हस्तिपादः । कटोलपादः । हस्तिन् । कटोल । गण्डोल । गण्डोलक ।
महिला । दासी । गणिका । कुसूल ॥
कुम्भपदीषु च ॥ १३६ ॥
कुम्भपदीप्रभृतयः कृतपादलोपाः पठ्यन्ते समुदाया एव । तन्नेदं सूत्रं
[L1

॥ काशिका ॥ ५ ॥ ४ ॥ ४८५

छन्दसि च दन्तशब्दस्य दत् इत्ययमादेशो भवति समासान्तो बहु-
व्रीहौ समासे । पञ्चदन्तमालभेत । उभयदत आलभते ॥
स्त्रियां संज्ञायाम् ॥ १४३ ॥
स्त्रियामन्यपदार्थे संज्ञायां विषये दन्तशब्दस्य दत् इत्ययमादेशो भवति ।
आयोदती । फालदती । संज्ञायामिति किम् । समदन्ती । स्निग्धदन्ती ॥
विभाषा श्यावारोकाभ्याम् ॥ १४४ ॥
श्याव अरोक इत्येताभ्यां परस्य दन्तशब्दस्य दत् इत्ययमादेशो भवति
विभाषा समासान्तो बहुव्रीहौ । श्यावदन् । श्यावदन्तः । अरोकदन् । अरो-
कदन्तः । अरोको निर्दीप्तिः । संज्ञायामित्येव । श्यावदन्तः । अरोकदन्तः ॥
अग्रान्तशुद्धशुभ्रवृषवराहेभ्यश्च ॥ १४५ ॥
विभाषेत्येव । अग्रान्ताच्छब्दात् शुद्ध शुभ्र वृष वराह इत्येतेभ्यश्च परस्य
दन्तशब्दस्य विभाषा दत् इत्ययमादेशो भवति समासान्तो बहुव्रीहौ समासे । कुङ्कु-
लाग्रदन् । कुङ्कुलाग्रदन्तः । शुद्धदन् । शुद्धदन्तः । शुभ्रदन् । शुभ्रदन्तः । वृषदन् ।
वृषदन्तः । वराहदन् । वराहदन्तः । अनुक्तसमुच्चयार्थश्चकारः । अहिदन् । अहिद-
न्तः । मूषिकदन् । मूषिकदन्तः । गर्दभदन् । गर्दभदन्तः । शिखरदन् । शिखरदन्तः ॥
ककुदस्यावस्थायां लोपः ॥ १४६ ॥
ककुदशब्दान्तस्य बहुव्रीहेर्लोपो भवति समासान्तो ऽवस्थायां गम्यमा-
नायाम् । कालादिकृता वस्तुधर्मा वयःप्रभृतयो ऽवस्था इत्युच्यते । असञ्जातं
ककुदमस्य, असञ्जातककुत् । बाल इत्यर्थः । पूर्णककुत् । मध्यमवया इत्यर्थः ।
उत्कटककुत् । वृद्धवया इत्यर्थः । स्थूलककुत् । बलवानित्यर्थः । यष्टिककुत् ।
नातिस्थूलो नातिकृश इत्यर्थः । अवस्थायामिति किम्, श्वेतककुदः ॥
त्रिककुत्पर्वते ॥ १४७ ॥
त्रिककुदि बहुव्रीहौ ककुदशब्दस्य लोपः समासान्तो निपात्यते पर्वते
ऽभिधेये । त्रीणि ककुदान्यस्य, त्रिककुत्पर्वतः । ककुदाकारं पर्वतस्य शृङ्गं ककु-
दमित्युच्यते । न च सर्वस्त्रिशिखरः पर्वतस्त्रिककुत् । किं तर्हि संज्ञैषा पर्वत-
विशेषस्य । पर्वत इति किम् । त्रिककुदो ऽन्यः ॥
उद्विभ्यां काकुदस्य ॥ १४८ ॥
उत् वि इत्येताभ्यां परस्य काकुदशब्दस्य लोपो भवति बहुव्रीहौ
समासे । उद्गतं काकुदमस्य, उत्काकुत् । विकाकुत् । तालु काकुदमुच्यते ॥
पूर्णाद्विभाषा ॥ १४९ ॥

पूर्णोत्परस्य काकुदशब्दस्य विभाषा लोपो भवति बहुव्रीहौ समासे ।
पूर्णे काकुदमस्य, पूर्णकाकुत्। पूर्णकाकुदः ॥
सुहृद्दुर्हृदौ मित्रामित्रयोः ॥ १५० ॥
सुहृत् दुर्हृत् इति निपात्येते यथासंख्यं मित्रामित्रयोरभिधेययोः ।
सुशब्दात्परस्य हृदयशब्दस्य हृद्भावो निपात्यते बहुव्रीहौ, तथा दुःशब्दात्प-
रस्य। शोभनं हृदयमस्य, सुहृन्मित्रम् । दुष्टं हृदयमस्य दुर्हृदमित्रम् । मित्रा-
मित्रयोरिति किम् । सुहृदयः कारुकिकः । दुर्हृदयश्चोरः ॥
उरःप्रभृतिभ्यः कप् ॥ १५१ ॥
उरःप्रभृत्यन्ताद्बहुव्रीहेः कप् प्रत्ययो भवति । व्यूढमुरो ऽस्य व्यूढोरस्कः ।
प्रियसर्पिष्कः । अवमुक्तोपानत्कः । पुमान् अनड्वान् पयो नौर्लक्ष्मीरिति विभ-
क्त्यन्ताः पठ्यन्ते न प्रातिपदिकानि । तत्रेदं प्रयोजनम्, एकवचनान्तानामेव
ग्रह्णमिह विज्ञायेत द्विवचनबहुवचनान्तानां मा भूदिति । तत्र शेषाद्विभा-
षेति विकल्प एव भवतीति । द्विपुमान् । द्विपुंस्कः । बहुपुमान् । बहुपुंस्कः ।
उरस् । सर्पिस् । उपानह् । पुमान् । अनड्वान् । नौः । पयः । लक्ष्मीः । दधि ।
मधु । शालिः ॥ आर्थाश्चः ॥ चानर्थकः ॥
इनः स्त्रियाम् ॥ १५२ ॥
इनन्ताद्बहुव्रीहेः कप् प्रत्ययो भवति स्त्रियां विषये । बहवो दण्डिनो
ऽस्यां शालायां बहुदण्डिका शाला । बहुच्छत्रिका । बहुस्वामिका नगरी ।
बहुवाग्मिका सभा । स्त्रियामिति किम् । बहुदण्डी राजा । बहुदण्डिकः ।
शेषाद्विभावेत्येतद्भवति ।
नद्यृतश्च ॥ १५३ ॥
नद्यन्ताद्बहुव्रीहेर्ऋकारान्ताच्च कप् प्रत्ययो भवति । बह्व्यः कुमार्यो ऽस्मि-
न्देशे बहुकुमारीको देशः । बहुब्रह्मबन्धूकः । ऋतः खल्वपि । बहुकर्तृकः ।
तकारः सुखमुखोच्चारणार्थः ॥
शेषाद्विभाषा ॥ १५४ ॥
यस्माद्बहुव्रीहेः समासान्तो न विहितः स शेषस्तस्माद्विभाषा कप्प्रत्ययो
भवति । बह्व्यः खट्वा यस्मिन्बहुखट्कः । बहुमालकः । बहुवीणाकः । बहुखट्वाकः ।
बहुमालाकः । बहुवीणाकः । बहुखट्वः । बहुमालः । बहुवीणाः । कथमन्वृक्कं
साम बह्वृक्कं सूक्तमिति, यावता विहिते ऽत्र सामान्येन समासान्त ऋक्पूरिति ।
नैतदस्ति । विशेषे स इष्यते, ऋग्यथो माणवको ज्ञेयो बह्वृचश्चरणाख्यायामिति ।
शेषादिति किम् । प्रियपथः । प्रियधुरः ॥

॥ काशिका ॥ ५ ॥ ४ ॥ ४८०
न संज्ञायाम् ॥ १५५ ॥
संज्ञायां विषये बहुव्रीहौ समासे कप् प्रत्ययो न भवति । पूर्वेण प्राप्तः
प्रतिषिध्यते । विश्वे देवा अस्य, विश्वदेवः । विश्वयशाः ॥
ईयसश्च ॥ १५६ ॥
ईयसन्ताद्बहुव्रीहेः कप् प्रत्ययो न भवति । सर्वा प्राप्तिः प्रतिषिध्यते ।
बहवः श्रेयांसो ऽस्य बहुश्रेयान् । शेषाद्विभाषेत्यस्य प्रतिषेधः । बह्व्यः श्रेयस्यो
ऽस्य बहुश्रेयसी । नद्यृतश्चेत्यस्य प्रतिषेधः । ह्रस्वत्वमपि न भवति । ईयसो
बहुव्रीहौ पुंवदिति वचनात् ।
वन्दिते भ्रातुः ॥ १५७ ॥
वन्दितेऽर्थे यो भ्रातृशब्दो वर्तते तदन्ताद्बहुव्रीहेः कप् प्रत्ययो न भवति ।
वन्दितः स्तुतः पूजित इत्युच्यते । शोभनो भ्राता ऽस्य सुभ्राता । वन्दितइति
किम् । मूर्खभ्रातृकः । दुष्टभ्रातृकः ॥
ऋतश्छन्दसि ॥ १५८ ॥
ऋवर्णान्ताद् बहुव्रीहेरश्छन्दसि विषये कप् प्रत्ययो न भवति । हता
माता ऽस्य हतमाता । हतपिता । हतस्वसा । सुहोता ॥
नाडीतन्त्र्योः स्वाङ्गे ॥ १५९ ॥
स्वाङ्गे यौ नाडीतन्त्रीशब्दौ तदन्ताद्बहुव्रीहेः कप् प्रत्ययो न भवति ।
बह्व्यो नाड्यो ऽस्य बहुनाडिः कायः । बहुतन्त्रीर्ग्रीवा । धमनीवचनस्तन्त्री-
शब्दः । स्वाङ्गइति किम् । बहुनाडीकः स्तम्भः । बहुतन्त्रीका वीणा ॥
निष्प्रवाणिश्च ॥ १६० ॥
निष्प्रवाणिरिति नदीलक्षणस्य कपः प्रतिषेधो निपात्यते । प्रोयते ऽस्या-
मिति प्रवाणी । प्रवयन्ति तयेति वा प्रवाणी । करणसाधनो ऽयं ल्युट् । तन्तु-
वायशलाका भण्यते । निर्गता प्रवाणी अस्य, निष्प्रवाणिः पटः । निष्प्रवाणिः
कम्बलः । अपनीतशलाकः । समाप्तवानः प्रत्यग्रोनवक उच्यते ॥
इति श्रीवामनविरचितायां काशिकायां वृत्तौ
पञ्चमाध्यायस्य चतुर्थश्चरणः ॥
समाप्तः पञ्चमो ऽध्यायः ॥

४८८ ॥ काशिका ॥ ६ । १ ॥
॥ अथ षष्ठाध्यायस्य प्रथमः पादः ॥
एकाचो द्वे प्रथमस्य ॥ १ ॥
अधिकारो ऽयम् । एकाच इति च द्वे इति च प्रथमस्येति च त्रितय-
मधिकृतं वेदितव्यम् । इत उत्तरं यद्वक्ष्यामः प्राक्संप्रसारविधानात् तत्रैकाचः
प्रथमस्य द्वे भवत इत्येवं तद्वेदितव्यम् । वक्ष्यति लिटि धातोरनभ्यासस्येति ।
तत्र धातोरवयवस्थानभ्यासस्य प्रथमस्यैकाचो द्वे भवतः । जगागार । पपाच ।
इयाय । आर । एकाच इति बहुव्रीहिनिर्देशः । एको ऽच् यस्य सो ऽयमेकाच्
इत्यवयवेन विग्रहः, समुदायः । समासार्थः । आभ्यन्तरश्च समुदाये ऽवयवो
भवतीति साच्कस्यैव द्विर्वचनं भवति । पच् इत्यत्र येनैवाचा समुदाय एकाच्
तेनैव तदवयवो ऽच्छब्दः पशब्दश्च । तत्र पृथगवयवैकाचो न द्विर

पर्यायेण वा मा...
जक्षित्यादयः षट् ॥ ६ ॥
अभ्यस्तमिति वर्तते...
ऽभ्यस्तसंज्ञा भवन्ति...
हसनयोरित्यतः...
दरिद्रति। चकासति...
त्येष स्वरः...
च्छतुरिति नुमः प्रतिषेधः॥

Total lines: 33 lines including header.

Everything looks completely solid and faithful to the printed image. Ready to write the final transcription.॥ काशिका ॥ ६ । १ ॥ ४८९
रति किम्। ईचिचिषिषते। संयोगादय इति किम्। प्राशिशिषिषति। अनितेरुभौ
साभ्यासस्येति षात्वम्। अनादेरित्येव। दिद्भासति। के चिदजादेरित्यपि पञ्च-
म्यन्तं कर्मधारयमनुवर्त्तयन्ति। तस्य प्रयोजनम्। इन्द्रीयीषिषतीति। अजादे-
रनन्तरत्वाभावाद् दकारो द्विरुच्यतएव नकारो न द्विरुच्यते। इन्द्रमिच्छति।
क्यच्। तद

? No, wait! Is it भवादीनां`?

• Wait, in Kashika: "श्रवादीनां" does not make sense. What about "स्रवादीनां"?
• Let's search Kashika 6.1.11 text:
  • "अपीपचत्, अपीपठत्, आटिटत्, आशिशत्, अचर्कदत् ।"
  • Wait! In Kashika 6.1.11:
    "शवादीनां ण्यन्तानां..." wait, no! "अशिशदित्यत्र शावेर्द्विर्वचने कृते..."
    Wait! शावादीनां!
    Look at L27: आशिशत् or अशिशत्? आशिशत् is from शाव् / शौ? No, शाव् (णिच् of शो = शावयति -> अशिशवत् or अशिशावत्? No, शाति -> णिच् शावयति).
    Wait, look at L28 again:
    ...वादीनां -> शवादीनां or स्रवादीनां or भवादीनां?
    Wait, what if it's भवादीनां? No, let's look at the letter:
    It has a loop on the left. In Sanskrit grammar, could it be:
    `स

" - wait!
Let's check the exact text of Kashika:
"ष्यङ इति किम् ? दध्यापुत्रः। तित्तिरीपुत्रः।" - wait, does तित्तिरी have या?
Wait, why would "दध्यापुत्रः" have या? Because दधि + अण् -> दाधि, or दधि + ... fem. दध्या? No, दधि शब्दस्य 'दध्या' इति रूपम्? No, दधि + ...?
Wait! In traditional Kashika:
"ष्यङ इति किम्? दध्यापुत्रः। तित्तिरीपुत्रः।" - wait, if it's तित्तिरीपुत्रः, where is संप्रसारण possibility?
Wait, what if it is "तित्तिरीपुत्रः"? But L27 has "यापुत्रः।"!
Wait, is L27 "यापुत्रः"?
Look at L27: "यापुत्रः। पुत्रपत्योरिति किम्।"
Yes, the first word of L27 is definitely "यापुत्रः।"!
Then L26 ends with a hyphen! "तत्ति-" or "तित्ति-"!
Wait, what word ends in "-यापुत्रः"?
Could it be "तित्तिडी" -> "तित्तिड्या"?
Wait, look at L26:
Is it "तत्ति-"?
Wait, could it be "तित्ति-"? The first letter

४९२ ॥ काशिका ॥ ६ ॥ १ ॥
संप्रसारणं, तदादौ तदन्ते च न भवति कारीषगन्ध्यापुत्रकुलं कारीषगन्ध्यापर-
मपुत्र इति। ष्यङन्ते यद्यप्यन्ये यणः सन्ति तथापि ष्यङ एव संप्रसारणं निर्द्दि-
श्यमानस्यादेशा भवन्तीति। संप्रसारणमिति चाधिक्रियते विभाषा परेरिति
यावत् ॥
बन्धुनि बहुव्रीहौ ॥ १४ ॥
ष्यङः संप्रसारणमित्यनुवर्त्तते। बन्धुशब्दउत्तरपदे बहुव्रीहौ समासे ष्यङः
संप्रसारणं भवति। कारीषगन्ध्या बन्धुरस्य, कारीषगन्धीबन्धुः। कौमुदगन्धी-
बन्धुः। बहुव्रीहाविति किम्। कारीषगन्ध्याया बन्धुः। कारीषगन्ध्याबन्धुः।
अत्रापि पूर्ववदेव। परमकारीषगन्धीबन्धुरित्यत्र भवति। अतिकारीषगन्ध्याब-
न्धुरिति च न भवति, तथा कारीषगन्ध्याबन्धुधनः कारीषगन्ध्यापरमबन्धुरिति।
बन्धुनेति नपुंसकलिङ्गनिर्देशः शब्दरूपापेक्षया पुल्लिङ्गाभिधेयस्त्वयं बन्धु-
शब्दः॥ मातच्मातृकमातृषु ॥ * ॥ ष्यङः संप्रसारणं भवति विभाषया बहु-
व्रीहावेव। कारीषगन्ध्या माता ऽस्येत्येवं बहुव्रीहौ कृते एतस्मादेवोपसंख्यानात्
पक्षे मातृशब्दस्य मातजादेशः। तत्र चित्करणसामर्थ्याद्बहुव्रीहिस्वरमन्तोदात्तत्वं
बाधते। मातृमातृकशब्दयोश्च भेदेनोपादनाद् नद्यृतश्चेति कबपि विकल्प्यते।
कारीषगन्धीमातः। कारीषगन्ध्यामातः। कारीषगन्धीमातृकः। कारीषगन्ध्या-
मातृकः। कारीषगन्धीमाता। कारीषगन्ध्यामाता ॥
वचिस्वपियजादीनां किति ॥ १५ ॥
संप्रसारणमिति वर्त्तते। ष्यङ इति निवृत्तम्। वचि। वच परिभाषणे।
ब्रुवो वचिरिति च। स्वपि। णिष्वप् शये। यजादयो, यजदेवपूजासंगतिकर-
णादानेष्वित्यतः प्रभृति आ गणान्तात्। तेषां वचिस्वपियजादीनां किति
प्रत्यये परतः संप्रसारणं भवति। वचि। उक्तः। उक्तवान्। स्वपि। सुप्तः।
सुप्तवान्। यज। इष्टः। इष्टवान्। वप्। उप्तः। उप्तवान्। वह। ऊढः।
ऊढवान्। वस। उषितः। उषितवान्। वेञ्। उतः। उतवान्। व्येञ्। संवी-
तः। संवीतवान्। ह्वेञ्। हूतः। हूतवान्। वद। उदितः। उदितवान्।
टुओश्वि। शूनः। शूनवान्। धातोः स्वरूपग्रहणे तत्प्रत्यये कार्ये विज्ञायते।
तेनेह न भवति। वाचयति वाचिक इति ॥
ग्राहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचतिवृश्चतिपृच्छतिभृ-
ज्जतीनां ङिति च ॥ १६ ॥
ग्रह उपादाने, ज्या वयोहानौ, वेञो वयिः, व्यध ताडने, वश कान्तौ,
व्यच व्याजीकरणे, ओव्रश्चू छेदने, प्रच्छ ज्ञीप्सायां, भ्रस्ज पाके, इत्येतेषां