करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

( २८ ) करणकुतूहलम् ।२
शनेः स्वभोग्यखण्डं खार्कमिते १२० भक्तं शनिगतिफलं
स्यात् एवं स्वस्वगतिफलं स्वस्वमध्यगतौ कर्कादिमंदकेन्द्रे
सति धनं कार्यम्, मकरादिकेन्द्रे त्वृणं कार्यम्, एवं कृते रवि-
चन्द्रयोः स्फुटा गतिर्भवति, भौमादिकानां तु मन्दस्फुटाख्या
स्यात् ॥ १२ ॥
अथ भौमादीनां शीघ्रफलानयनं शार्दूलविक्रीडिते-
नाह-
कोटिज्या चलकेन्द्रजा परगुणा द्विघ्नी तयोनान्विता '
केन्द्रे कर्कमृगादिके परकृतिः खाभ्राब्धिशक्रै १४
४००र्युता । तन्मूलं श्रवणः परेण गुणिता दो-
र्ज्याथ कर्णोद्धृता तच्चापं चपलं फलं धनमृणं
मन्दस्फुटे स्यात्स्फुटः ॥ १३ ॥
मन्दस्फुटं शीघ्रोच्चाद्विशोध्य यच्छेषं तच्छीघ्रकेन्द्रं भवति
तस्य कोटिः साध्या तस्याश्च ज्या साध्या सा स्वकीयेन
पराख्येन गुण्या सैव पुनर्द्वाभ्यां २ गुणिताधः स्थाप्या षष्टि-
भक्ता फलेनान्विता कार्या, अथ परस्य कृतिस्तेनैवाङ्केन तस्यै-
वांकस्य गुणनं कृतिः सा परस्य कृतिः खाभ्राब्धिशक्रैश्चतुः-
शताधिकचतुर्दशसहस्रै १४४०० र्युताः कार्या एतादृशा
परकृतिः कर्कादिशीघ्रकेन्द्रे सति परगुणा द्विस्था कोटिज्या
हीना कार्या तस्येदंन्मूलम् “त्यक्त्वांत्याद्विपमात्” इति
लीलावत्युक्तविधिना कृतश्रवणः कर्णसंज्ञकोंऽको बोद्धव्यः,
अथ शीघ्रकेन्द्रस्य दोर्ज्या पराख्येन गुणिता कर्णसंज्ञकेन