करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

( २६ ) करणकुतूहलम् । २
वसुनेत्रनेत्रैः ॥९॥ युगाष्टशैलैर्मुनिपञ्चचन्द्रैः फलं
लवाः केन्द्रवशाद्धनर्णम्। कार्यं ग्रहे सूर्यविधू स्फुटौ
स्तो मन्दस्फुटाख्या इतरे स्युरेवम् ॥ १० ॥
सूर्येति । सूर्यादीनां मन्दकेन्द्रस्य भुजः कार्यः स्वत्र्यंशाग्नि-
तेर्दशाममित्यनेन ज्या कार्या सा दिग्घ्नी दशगुणा सा सूर्यस्य
सम्बन्धिनी चेत्तदा खपञ्चबाणैः ५५० सार्धपञ्चशतैर्भाज्या
लब्धमंशादिफलम् १।३४।३२ अनेन संस्कृतो मध्यमोर्कः
१।१।३३।२६ जातो मन्दफलसंस्कृतः सूर्यः १।३।७।५८
अस्माज्जातं चरमृणम् ८६ अनेन संस्कृतः स्पष्टोर्कः-
१।३।६।३२ सा ज्या चेच्चन्द्रस्य तर्हि नागाग्निदस्रैरष्टात्रिंशदु-
त्तरद्विशत्या २३८ भाज्या लब्धमंशादिफलं स्यात्, भौमस्य
गिरिपूर्णचन्द्रैः सप्तोत्तरशतेन १०७ भाज्या, बुधस्य वस्वङ्क-
भूमिर्यूनद्विशत्या १९८, गुरोर्वसुनेत्रनेत्रैरष्टाविंशत्युत्तरद्विशत्या
२२८, शुक्रस्य युगाष्टशैलैश्चतुरशीत्युत्तरसप्तशत्या ७८४,
शनेर्मुनिपञ्चचन्द्रैः सप्तपञ्चाशदुत्तरशतेन १५७, एतदंशादि-
फलं केन्द्रवशाद्धनर्णं कार्यं मेषतुलादिकेन्द्रे क्रमाद्धनर्णं मध्य-
ग्रहे कार्यम्, एवं कृते रविचन्द्रौ स्फुटौ भवतः, इतरे भौमादयो
मन्दस्फुटा भवन्तीत्यर्थः। अथैषां परमं मन्दफलं कलादि रखेः
१३०।५०, चन्द्रस्य ३०२।३१, भौमस्य ६७२।५४, बुधस्य
३६२।१०, गुरोः ३१५।४३, शुक्रस्य ११०।०, शनेः
४५८।३३ इति ॥ १० ॥