करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

गणककुमुदकौमुदीटीकासमेतम् । १७ (२५.)
निघ्नो नख २० हृतदूनं युक्तं गतैष्यैक्यदलं स्फुटं स्यात्क्रमो-
त्क्रमज्याकरणेऽत्र भोग्यम्” ॥ यथा चतुर्विंशत्यंशानां २४
ज्यायां साध्यमानायां दशाप्ता लब्धं २ शेषं ४ गतखण्डं २०
भोग्यखण्डं १९ अनयोरैक्यत्वं ३९ अर्द्धं १९ । ३०-१२
क्रमज्यात्वांदूनितं १९ । १८ स्फुटं भोग्यखण्डं जातं
ततो भोग्यनिघ्नाः शेषांशा इत्यादि कर्म स्फुटे भोग्य-
खण्डेन कार्यमिति कृते जाता ज्या ४८ । ४३ इयं
परमक्रान्तिज्या ज्ञेया, अथ धनुःकरणे भोग्यखण्डस्फुटी-
करणं सिद्धान्ताद्यथा—“विशोध्य खण्डान्यथ शेषकार्द्धनिघ्नं
तिष्यान्तरेणेष्यहृतम्फलोनयुग्भोग्यगतैष्यखण्डं चापार्थमेवं
स्फुटभोग्यखण्डम् ” इत्यादिना गतैष्ययोरन्तरम् १ शेषांशैः ४
गुणितम् ४ नखैः २० भक्तम् ०।१२ अनेन युक्तं 'फलोनयु-
ग्भोग्यगतैष्यखण्डं चापार्थमेवं स्फुटभोग्यखण्डम्’॥यथा जिनां
शाज्यायां ४८।४३ धनुःकरणे विशोध्य खण्डानि २१।२०
शेषम् ७।४३ अस्यार्द्धेन ३।५२ गतैष्यान्तरम् १ गुणितम्
३।५२ गम्येन १९ भाजितम् ०।१२ लब्धेन गतैष्यार्द्धम्
९।३० क्रमधनुःकरणत्वादूनम् १९।१८ स्फुटभोग्यखण्डं
जातम्, अशुद्धलब्धमित्ययं विधिरनेन कार्यः जातं धनुः २४
एतच्च सूक्ष्मामिच्छता विधेयम् ॥ ८ ॥
अथ सूर्यादीनां मन्दफलानयनमिन्द्रवज्रोपजा-
तिभ्यामाह-
सूर्यादिकानां मृदुकैन्द्रदोर्ज्यां दिग्घ्रीं विभाज्याथ
खपञ्चबाणैः। नागाग्निदन्तैर्गिरिपूर्णचन्द्रैर्वस्वङ्कभूमि-