करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

गणककुमुदकौमुदीटीकासमेतम् । १८ (१२१)
क्स्थं खचरविवरं सिद्धभक्तं कराः स्युः ॥ ४ ॥
ज्ञेयौ खेटौ निजशरदिशावेकदिक्त्वेऽल्पबाणो
न्यस्ताशः स्यादितरखचरादन्तरं स्यात्स्फुटेपुः ।
मानैक्यार्द्धाद्युचरविवरेऽल्पे भवेद्भेद्ययोगः कार्यं
सूर्यग्रहवदखिलं कर्म यल्लम्बनाद्यम् ॥ ५ ॥
मन्दाक्रान्तोऽनृजुरपि रविः शीघ्र इन्दुर्विकल्प्यो
ऋज्वोर्व्यस्तं भवति च युतोऽर्काद्विधुः साशराशा ।
लग्नादल्ये निशि दिविचरे भार्द्धयुक्तादनल्पे दृश्यो
योगो निजदिनगते लग्नमार्कान्न खेटात् ॥ ६ ॥
इतीह भास्करोदिते ग्रहागमे कुतूहले । विदग्धबु-
द्विवल्लभे ग्रहोत्थयोगसाधनम् ॥ ८ ॥
एवं प्राग्वत्तैर्ग्रहयुतिदिनादिभिश्चालितौ यातैष्यनाडी-
त्यादिना गतायां युतौ हीनौ युतौ वक्रिणि ग्रहे व्यस्तमुभयोर्व-
क्रिणोरपि व्यस्तं गतायां युतौ युतं गम्यायां हीनं कार्यमिति
कृते समौ राश्यादिसदृशौ स्तस्ततस्तयोः प्राग्वद्वाणौ शरौ
कार्यौ तयोर्मध्ये वक्ष्यमाणकल्पनया चन्द्रस्य वक्ष्यमाणप्रकारे-
णानीतया नत्या चन्द्रशरः भिन्नैकदिक्त्व ऊनयुतः कार्य
इति संस्कार्य तौ तयोर्ग्रहयोः शरौ यद्येकदिक्कौ स्तस्तदा
तयोरन्तरं कार्यं भिन्नदिक्कौ चेत्तदा तयोः शरयोर्योगः कार्य-
स्तदेव याम्योदक्स्थं दक्षिणोत्तरं खचरविवरं ग्रहान्तरं ज्ञेयं