हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

तेजोवतीं त्रिकटुकं हरिद्रे लशुनं वचा।
क्षुण्णाः सक्षौद्रकवला देया स्थैर्याग्निवर्धनाः।
तैलपानप्रयोगाद्वा गजः प्रकृतिमाप्नुयात् ॥
इति स्थूलशारदः।
अतः परं प्रवक्ष्यामि पैत्तिकं कृशशारदम्।
यस्य संवत्सरोत्सृष्टकर्मणः पित्तवर्धनेः ॥
बलक्षयकृताहारैर्विषमै रूक्षसेवितैः।
शालीभूतस्य चाभाव्यदाहार (?) वातवस्तुषु ॥
एभिः प्रकुपितं पित्तं जनयेत्कृशशारदम्।
ततः कृशोऽलसश्छायाकाङ्क्षी प्रद्वेष्टि चाऽऽतपम्।
इच्छेच्च स्निग्धमधुरमनुपानं तृणाशनम् ॥
पूर्ववत्कर्म चास्यापि कार्यं व्यायामजं शनैः।
भोजनं चैव शालीनां प्रातः सघृतशर्करम् ॥
तस्यानुपाने(नं) मृद्वीकाशर्करामधुकैः स्मृतम्।
सर्पिः क्षीरं प्रयुञ्जीत पानं चाप्यथ शक्तितः ॥
पित्तघ्ना बृंहणीयास्तु क्रियाः सर्वाश्च कारयेत्।
इति कृशशारदः ॥
वक्ष्यते² वातिकस्त्वेकः प्राकृतो नाम शारदः।
अव्यायामस्य षण्मासान्विधास्नेहविवर्जितम् ॥
तृणमेवाश्रतः शुद्धं विरोधाच्चापि सात्म्यतः।
कुर्याद्विप्रतिपन्नः सन्वायुः प्राकृतशारदम् ॥
ततस्तु कृच्छ्रविण्मूत्रो मन्दग्रासोऽलसो गजः।
अवसीदन्ति वीर्येण क्रिया तस्यापि पूर्ववत् ॥
भोजनं स्निग्धमधुरमम्लं सलवणं हितम्।
सुरां सपञ्चलवणां षडङ्गं चापि पाययेत्³ ॥
तैलमांससमायुक्तैर्लशुनैर्बृंहयेच्च तम्।
यद्येवं सुस्थिरो न स्याद्धस्तिकर्म च संस्मृतम् ॥
( इति ) प्राकृतशारदः।
चतुर्थोऽतः परं राजञ्ज्ञेयो लोहितशारदः।
आहाराचारमुक्तिनः षण्मासोत्सृष्टकर्मणः ॥
१ क. ०प्यथ श०। २ क. ०ते प्राकृतस्त्वेको वातिको ना०। ३ ख. पाचयेत्।