दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

श्लोकाभ्यामुक्तम् । अङ्गादङ्गात्संभवसि हृदयादधिजीवसे आत्मा
वै पुत्रनामासि स जीव शरदः शतमिति । अविशेषेण पुत्राणां दायो
भवति धर्मतः । मिथुनानां विसर्गादौ मनुः स्वायम्भुवोऽब्रवी-
दित्यत्र पुत्रपदं मिथुनपरं दर्शितवान् । नचात्र मिथुनपदं पुत्र-
स्नुषापरमिति वाच्यम् । अङ्गादङ्गात् संभवसि इत्यस्यासङ्गतेः । न
दुहितर इत्येके पुमान् दायादोऽदायादा स्त्रीति विज्ञायत इत्ये-
कीयमते दुहितृनिराकरणासङ्गतेश्च । यच्च नापुत्रस्य लोकोऽस्ती-
त्यादौ पुत्रपदं तदप्युभयपरमेव । भ्रातृपुत्रौ स्वसृदुहितृभ्यामिति
पाणिनिना पुत्रदुहितृपदयोरेकशेषस्मरणात् । एतेन ह्यपुत्त्रेणैव
कर्त्तव्यः पुत्रप्रतिनिधिः सदेत्यादावपि पुत्रपदं व्याख्यातं तत्सा-
धनञ्च पुत्रिकाकरणलिङ्गमग्रे वक्ष्यते । अतएवोक्तं तत्समः
पुत्रिकासुत इति, अङ्गादङ्गात्संभवति पुत्रवद्दुहिता नृणामिति
च । यदि च अदृष्टवैकल्येन कन्यारुत्पादः तदा कृष्णप्रतिपच्छ्रा-
द्धादिना तत्संपादनं कार्यं, कृष्णचतुर्थ्याश्राद्धादिना पुत्रादृष्टमेव ।
यत्तुगमनकरणिकायामेव भावनायां एवं गच्छन् पुत्रं जनयेदिति

---

शेषः । सापाद अङ्गादित्यादि । अविशेषेण तुल्यतया इत्यर्थः । पुत्राणां
मिथुनानामित्यन्वयः । 'विसर्गादौ' दानविक्रयादौ इत्यर्थः । इत्यस्यासङ्ग-
तैरिति । -पुत्राणां अङ्गजत्वाभावादित्यभिप्रायः । पुत्रपदं व्याख्यात-
मिति । -कृष्णप्रतिपच्छाद्धेति । - प्रतिपदि कन्यां वरां द्वितीयायां
सर्व्वकामां तृतीयायां यशश्चतुर्थ्यां श्रियमित्यादि हेमाद्रिधृतवचनात् ।
कुर्व्वन् प्रतिपदि श्राद्धं सुन्दरीं लभते सुतामिति हेमाद्रिश्राद्ध-
चिन्तामण्यादिधृतवचनादिति शेषः । कृष्णचतुर्थ्यादेरिति । -ऋग-