दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

[Header]
४६ दत्तकमीमांसा ।

मानां तदभावबोधनार्थत्वात् तदेवाह सर्वेषामिति । वर्णपदोपादा-
नसामर्थ्यात् वर्णानामेव सजातिनियमः स्यात् नानुलोमजानामिति
तत्प्राप्त्यर्थं सर्व्वपदोपादानं, प्राप्तिश्च वर्णसमानधर्मत्वात् नच वर्ण-
विशेषणं तत् चकारानुपपत्तेः ततश्च वर्णानामनुलोमजानाञ्च जाति-
ष्वेवेति नियमो नान्यतो नान्येषु प्रतिलोमेष्वित्यर्थः ।
नन्विदं पूर्व्ववाक्यप्राप्तप्रत्यासत्त्यपवादकतयैव कुतो नेष्यते अदूर-
बान्धवमिति वसिष्ठवाक्यविरोधादिति चेन्न, तस्य ब्राह्मणवाक्यैक-
वाक्यतयोपसंहारादिति चेत्, मैवं अपवादलौकिकवैदिकप्रत्यासत्ति-

वर्णानामनुलोमजानाञ्च सजातिनियमे सिद्धे सर्वेषामेव वर्णानामिति
कथनेन ‘सिद्धे सत्यारम्भो नियमायेति’ न्यायात् वर्णानामनुलोमजाता-
नाञ्च सजातिनियममनूद्य प्रतिलोमजानाञ्च सजातिनियमो नास्तीति
विधानार्थं तदारम्भः सकारणानुवादो नैव दोषायश्च इति भावः ।
तदिति सर्वेषामिति पदं चकारानुपपत्तेः सर्वेषामित्येवेति चकारा-
नुपपत्तेः ।
नन्विदमिति।—ब्राह्मणानां सपिण्डेष्विति पूर्व्ववाक्ये सापिण्ड्यादि—
प्रत्यासत्त्यपवादकतयेत्यर्थः । तथाच विशेषवचनात् ब्राह्मणानां तथास्तु
क्षत्रियाणां सजातौ वा इति सामान्यवचनेन जातिमात्रे पुत्रेयग्रहणं
स्यान् न सापिण्ड्यादिप्रत्यासत्तिरादरणीया इति पूर्वपक्षयितुराशयः ।
यदूरबान्धवमिति ।—तथा च ब्राह्मणानां सपिण्डेष्वित्यादिविशेषवचने-
नैकवाक्यत्वात् अदूरबान्धवमितिवचनं ब्राह्मणमात्रविषयमेव नान्य-
विषयं, स्पष्टस्य तु विधेर्नान्यै रुपसंहार इष्यते इति न्यायविरोधा-
दित्यर्थः । अपवादेति ।—भ्रातृभ्रातृपुत्रादिषु पित्राद्यवयवसम्बन्धेन या
प्रत्यासत्तिः सा लौकिकी, लोके प्रत्यक्षसिद्धत्वात् भार्य्यादिषु च यस्मिन्नि-