दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

अथेदं चिन्त्यते योऽयं प्रतिनिधिविधीयते स किं पुत्रोत्पादन-
विधावुत पिण्डोदकादिविधाविति,उभयथाश्रवणात् । यथा अपुत्रे-
णैव कर्त्तव्य इत्यनेन पुत्रोत्पादनविधौ पिण्डोदकक्रियाहेतोरित्य-
नेन च पिण्डोदकादिविधाविति । तत्र नाद्यः पुत्रोत्पादनविधौ
पुत्रस्य भाव्यत्वेनानङ्गतया प्रतिनिध्ययोग्यत्वात् । न द्वितीयः विरो-
धात् । अपुत्रं प्रति पुत्रप्रतिनिधिः श्रूयते न तत्कृता पिण्डोदक-
क्रिया, पुत्रकर्त्तृका च पिण्डोदकादिक्रिया, न तं प्रति प्रतिनिधि-

---

इति न कश्चिद्विरोध इति प्राञ्चः । प्रमाणान्तरं दर्शयति पितापुत्रीय
इति । पितापुत्रीये पितापुत्रनामघटिते अमुकस्य पिता यजते इत्येतत्-
स्वरूपे सामनि गौनेषु सामाङ्गेति श्रुतेः । तथाच प्रवचनविधिस्तु
पुत्रवतै नापुत्रस्य, तन्निष्पत्त्यर्थं अपुत्रेण पुत्रप्रतिनिधिर्नैव कर्त्तव्य
इति भावः ।
अथेदमिति । अपुत्रेणैव कर्त्तव्य इत्यनेन औरसपुत्रोत्पादनाभावे
तदर्थं किं दत्तकादिः प्रतिनिधीयत पिण्डोदकाद्यपचारे तदर्थं दत्तकादिः,
क्रमेण पक्षद्वयं दूषयति तत्र नाद्य इति । पुत्रोत्पादेति—ऋतुगमनेन
पुत्रमुत्पादयेदितिविधावित्यर्थः । तथाचात्र पुत्रस्य भाव्यत्वेन विधेय-
त्वेन प्राधान्यादङ्गत्वाभावेन व्यङ्गापचारे प्रतिनिधिरिति प्रतिनिधिन्या-
यविरोधादितिभावः । न द्वितीय इति विरोधादिति—विरोधमुप-
पादयति अपुत्रमिति । न तत्कृतेति ।—पिण्डोदकक्रिया तत्कृता
अपुत्रकर्तृका न, पुत्रकर्त्तृकैव पिण्डोदकक्रिया इत्यन्वयः । न तं
प्रति प्रतिनिधिरिति ।—तं प्रति पुत्रं प्रति न प्रतिनिधिः श्रूयत
इति पूर्वेणान्वयः । तथाच पुत्रकर्त्तृके कर्मण्येव तं प्रति प्रतिनिधि-
विधानं सम्भवति न स्वान्यकर्त्तृके । एवञ्च पुत्रकर्त्तव्येऽपि पिण्डो-
३