सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
दशरूपक (आचार्य धनञ्जय - धनिक प्रणीत अवलोक टीका एवं सविस्तार हिन्दी व्याख्या सटीक)

दशरूपक (आचार्य धनञ्जय - धनिक प्रणीत अवलोक टीका एवं सविस्तार हिन्दी व्याख्या सटीक)

Dasarupaka of Dhananjaya with Avaloka Commentary

आचार्य धनञ्जय (टीकाकार: धनिक / डॉ. भोलाशंकर व्यास) द्वारा

DevanagariHindipublished168 पृष्ठ

पृष्ठ 79, कुल 168 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 79

६८ दशरूपकं [ प्रकाशः ३
अथावस्यन्दितम्—
रसोक्तस्यान्यथा व्याख्या यत्रावस्यन्दितं हि तत्।
यथा छलतरामे—‘सीता—जाद, कलं क्खु तुम्हेहिं अजुज्झाए गंतव्वं।
तहिं सो राजा विणएण णमिव्वो। लवः—अम्ब, किमावाभ्यां राजोपजी-
विभ्यां भवितव्यम् ? सीता—जाद, सो क्खु तुम्हाणं पिदा। लवः—किमा-
वयो रघुपतिः पिता ? सीता—(साशङ्कम्।) जाद, ण क्खु परं तुम्हाणं।
सअलाए जेव्व पुहवीए।' इति।
अथ नालिका—
सोपहासा निगूढार्था नालिकैव प्रहेलिका ॥ १९ ॥
यथा मुद्राराक्षसे—(पृ० ७२) 'चरः—४हंहो बम्हण, मा कुप्प। किं पि
तुह उअज्झाओ जाणादि। किं पि अम्हारिसा जणा जाणंति। शिष्यः—
किमस्मदुपाध्यायस्य सर्वज्ञत्वमपहर्तुमिच्छसि ? चरः—५यदि दे उवज्झाओ सव्वं
जाणादि ता जाणादु दाव कस्स चंदो अणभिप्पेदो त्ति। शिष्यः—किमनेन
ज्ञातेन भवति ?' इत्युपक्रमे 'चाणक्यः—चन्द्रगुप्तादपरक्तान् पुरुषाञ्जानामि।'
इत्युक्तं भवति।
अथासत्प्रलापः—
असंबद्धकथाप्रायोऽसत्प्रलापो ६यथोत्तरः।
ननु चासंबद्धार्थत्वेऽसंगतिर्नाम वाक्यदोष उक्तः। तन्न। उत्स्वप्रायितम-
दोन्मादशैशवादीनामसंबद्धप्रलापितैव विभावः। यथा—
'अर्चिष्मन्ति विदार्य वक्त्रकुहराण्यासूक्ततो वासुके-
रङ्गुल्या विपकर्बुरान् गणयतः संस्पृश्य दन्ताङ्कुरान्।
एकं त्रीणि नवाष्ट सप्त षडिति प्रध्वस्तसंख्याक्रमा
वाचः कौञ्चरिपोः शिशुत्वविकलाः श्रेयांसि पुष्णन्तु वः ॥'
यथा च—
'हंस प्रयच्छ मे कान्तां गतिस्तस्यास्त्वया हृता।
विभावितैकदेशेन देयं यदभियुज्यते ॥'
यथा वा—
'भुक्ता हि मया गिरयः स्नातोऽहं वह्निना पिबामि वियत्।
हरिहरहिरण्यगर्भा मत्पुत्रास्तेन नृत्यामि ॥'
१ 'जात, कल्यं खलु युवाभ्यामयोध्यायां गन्तव्यम्। तर्हि स राजा विनयेन
नमितव्यः।' इति च्छाया। २ 'जात, स खलु युवयोः पिता।' इति च्छाया।
३ 'जात, न खलु परं युवयोः। सकलाया एव पृथिव्याः।' इति च्छाया। ४ 'हंहो
ब्राह्मण, मा कुप्य। किमपि तवोपाध्यायो जानाति। किमप्यस्मादृशा जना जान-
न्ति।' इति च्छाया। ५ 'यदि त उपाध्यायः सर्वं जानाति तज्जानातु तावत्कस्य
चन्द्रोऽभिप्रेत इति।' इति च्छाया। ६ 'यथोत्तरम्' इति पाठः।