दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

आपें नसतां पृथ्वि नाहीं । तेज नसतां आप नाहीं । वायु नसतां तेज
नाहीं । ऐसें जाणावें ॥ १६ ॥ अंतरात्मा नसतां वायु कैंचा । विकार न-
सतां अंतरात्मा कैंचा । निर्विकारीं विकार कैंचा । बरें पाहा ॥ १७ ॥ पृथ्वी
नाहीं आप नाहीं । तेज नाहीं वायु नाहीं । अंतरात्मा विकार नाहीं । नि-
र्विकारीं ॥ १८ ॥ निर्विकार जें निर्गुण । तेचि शाश्वताची खूण । अष्टधा
प्रकृति संपूर्ण । नाशवंत ॥ १९ ॥ नाशवंत समजोन पाहिलें । तों तें
असतांच नसतें झालें । सारासारें कळों आलें । समाधान ॥ २० ॥ विवेकें
पाहिला विचार । मनास आलें सारासार । येणें करितां विचार । सढळ
जाहला ॥ २१ ॥ शाश्वत देव तो निर्गुण । ऐशी अंतरीं बाणली खूण । देव
कळला मी कोण । कळलें पाहिजे ॥ २२ मी कोण पाहिजे कळलें । देह-
तत्व तितुकें शोधिलें । मनोवृत्तीच्या ठायीं आलें । मीतूं पण ॥ २३ ॥ सकळ-
देहाचा शोध घेतां । मीपण दिसेना पाहतां । मीतूं पण हें तत्वतां । तत्त्वीं
मावळलें ॥ २४ ॥ दृश्य पदार्थाचे वोसरे । तत्त्वें तत्व तेव्हां सरे । मीतूं पण
कैंचें उरे । तत्वता वस्तु ॥ २५ ॥ पंचीकरण तत्वविवरण । महावाक्यें वस्तु
आपण । निःसंगपणें निवेदन । केलें पाहिजे ॥ २६ ॥ देवभक्तांचें मूळ ।
शोधून पाहतां सकळ । उपाधीवेगळा केवळ । निरुपाधि आत्मा ॥ २७ ॥
मीपण तत्त्वीं बुडालें । विवेकें वेगळेपण गेलें । निवृत्तिपैदास प्राप्त झालें ।
उन्मनीपद ॥ २८ ॥ विज्ञानीं राहिलें ज्ञान । ध्येयीं राहिलें ध्यान । सकळ
कांहीं कार्यकारण । पाहोनि सांडिलें ॥ २९ ॥ जन्ममरणाचें चुकलें । पाप
अवघेंचि बुडालें । यमयातनेचें झालें । निसंतान ॥ ३० ॥ निर्बंध अवघाच
तुटला । विचारें मोक्ष प्राप्त झाला । जन्म सार्थकचि वाटला । सकळही ॥
३१ ॥ नाना किंतु निवारिले । धोके अवघेच तुटले । ज्ञानविवेकें पावन
झाले । बहुत लोक ॥ ३२ ॥ पतितपावनाचे दास । तेहि पावन करिती
जगास । ऐशी हे प्रतीत मनास । बहुतांच्या आली ॥ ३३ ॥ इति श्री-
दासबोधे गुरुशिष्यसंवादे द्वादशदशके देवभक्तनिरूपणं नाम तृतीयः स-
मासः ॥ ३ ॥

---

१. पाणी. २. मोक्षास. ३. निर्विकल्प समाधि. ४. पतितोद्धारी श्रीहरीचे.