बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

६३८ बृहत्संहिता
वज्रपरीक्षा, मुक्तालक्षण, पद्मरागपरीक्षा, मरकतपरीक्षा, दीपलक्षण, दन्तकाष्ठलक्षण,
शाकुनमिश्रफल।।१०।।
गतार्थेयमार्याः।।१०।।
अन्यदप्याह—
अन्तरचक्रं विरुतं श्वचेष्टितं विरुतमथ शिवायाश्च।
चरितं मृगाश्वकरिणां वायसविद्योत्तरं च ततः ।।११।।
अन्तरचक्र, विरुत, श्वचक्र, शिवारुत, मृगचेष्टा, अश्वचेष्टा, वायसविद्या। यहाँ पर
शिवारुताध्याय के अन्तर्गत श्वचेष्टित और गोचेष्टिताध्याय के अन्तर्गत उष्ट्री, व्याघ्री, सिंही
आदि प्रधान सभी जीवों का लक्षण कहा गया है तथा मृग जातियों के मध्य में मार्जार,
व्याघ्र, सूकर, ऊँट आदि जीवों का शृगाल की तरह लक्षण कहा गया है।।११।।
श्वचेष्टितं शिवारुते चान्तर्लीनम्। तथा गोचेष्टितमध्ये उष्ट्रीव्याघ्रीसिंहीप्रधानप्राणिनां
सर्वमेवान्तर्लीनम्। तथा मृगजातीनां मध्ये विडालव्याघ्रवराहसूकरोष्ट्रादीनां शृगालवच्चेष्टित-
लक्षणं कथितम्। अन्तर्लीनं सर्वत्र परिज्ञेयम्। एषां श्ववल्लक्षणं चेष्टितं च सर्वं परि-
ज्ञेयम्।।११।।
अथान्यदप्यध्यायसंग्रहविधिमाह—
पाको नक्षत्रगुणास्तिथिकरणगुणाः सधिष्ण्यजन्मगुणाः।
गोचरमथ ग्रहाणां कथितो नक्षत्रपुरुषश्च ।।१२।।
पाकाध्याय, नक्षत्रगुण, तिथिगुण, करणगुण, नक्षत्रजातक, ग्रहगोचराध्याय, नक्षत्रपुरुष,
रूपसत्र—ये अध्याय इस ग्रन्थ के अन्तर्गत हैं।।१२।।
पाकाध्यायः। नक्षत्रगुणाः। तिथिगुणाः। करणगुणाः। अत्रैव मध्ये राशिगुणाः। पुंसां
क्षुरकर्मकर्णवेधनविवाहादिकं रक्षोपतापशान्तिकर्म च तत्रैवोक्तम्। सह नक्षत्रजन्मगुणश्च
ग्रहगोचराध्यायः। नक्षत्रपुरुषो रूपसत्रं चोक्तं कथितम्।।१२।।
अन्यदप्याह—
शतमिदमध्यायानामनुपरिपाटिक्रमादनुक्रान्तम् ।
अत्र श्लोकसहस्राण्याबद्धान्यूनचत्वारि ।।१३।।
यहाँ पर जिस क्रम से पठित किये गये हैं, उसी क्रम से इस ग्रन्थ में एक सौ
अध्याय बनाये गये हैं। इसमें एक सौ कम चार हजार श्लोक दिये गये हैं। वातचक्र,
अङ्गविद्या, पिटकलक्षण, अश्वलक्षण, गजलक्षण—ये पाँच अध्याय इस प्रमाण से अलग
हैं। इन अध्यायों की पद्यसंख्या मिलाकर कुल चार हजार श्लोक होते हैं।।१३।।
इदं शतमध्यायानामनुपरिपाटिक्रमादनुक्रान्तं रचितम्। येनैव प्रकारेण परिपठितं तेनैव
रचितम्। अत्रास्यां संहितायां श्लोकानामनुष्टुप्छन्दसामूनचत्वारि सहस्राणि। एकोनचत्वारिंश-
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

शास्त्रानुक्रमण्यध्यायः ६३९
च्छतानि। आबद्धानि रचितानि। वातचक्राङ्गविद्यापिटकाश्वगजलक्षणरहितमेतत्प्रमाणम्।
तैश्च सह परिपूर्णानि चत्वारि सहस्राणि भवन्तीति।।१३।।
अन्यदप्याह—
अत्रैवान्तर्भूतं परिशेषं निगदितं च यात्रायाम्।
बह्वाश्चर्यं जातकमयुक्तं करणं च बहुचोद्यम्॥१४॥
इति श्रीवराहमिहिरकृतौ बृहत्संहितायां शास्त्रानुक्रमणी
नामाष्टाधिकशततमोऽध्यायः॥१०८॥
इसी के अन्तर्भूत परिशेष समस्त विषय 'यात्रा' नामक पुस्तक में कहे गये हैं तथा
मैंने बहुत आश्चर्य करने वाला जातक और बहुत प्रशस्त करण ( पञ्चसिद्धान्तिका )
कहा है॥१४॥
इति 'विमला'हिन्दीटीकायां शास्त्रानुक्रमण्यध्यायोऽष्टाधिकशततमः ॥१०८॥
अत्रैवान्तर्भूतं जातकं यात्राविधानकरणं सर्वमन्तर्लीनं परिशेषं प्रकाशीकरणाय यात्रायां
सर्वं निगदितम्। तथैव प्रकाशीकरणाय बह्वाश्चर्यं प्रभूतविस्मयजननं जातकमयुक्तं विस्तृतम्।
तथा बहुचोद्यं करणं पञ्चसिद्धान्तिकायां शिष्यहितार्थं प्रकाशितम्॥१४॥
आचार्यप्रवरस्य बोधजलधेः पारं तितीर्षुर्जने
व्यामुह्यन्नभिधेयरत्ननिचयैः कांक्षंस्तरीं भ्राम्यति।
इत्येवंविधमाकलय्य करुणामलम्ब्य भट्टोत्पल-
श्चक्रे तत्कृतिसंहिताविवरणं स्थैर्यं प्लवं कीर्तये॥
यदत्राधिकमूनं वा भ्रान्त्या त्वज्ञानतोऽपि वा।
विपर्ययेण वा यत्तत्सर्वं संशोध्यतां बुधाः॥
इति श्रीभट्टोत्पलविरचितायां संहिताविवृतौ शास्त्रानुक्रमणी
नामाष्टाधिकशततमोऽध्यायः॥१०८॥
समाप्तेयं बृहत्संहिता
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

(The body of this page is blank / unprinted, showing only faint, illegible show-through from another page)
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

श्लोकानुक्रमणी
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
अकारणे क्रोशति छेदनर्थः ४५८ अथ पारशवादीनां ९
अक्रियमाणककरणं ५२५ अथवा कृशमपि सुजनः ६३३
अक्षोभः श्रवणं चेष्टम् ४५२ अथ विषतरुकण्टकीकाष्ठ ४४०
अग्निप्रकृत्या चपलोऽति २४३ अथाप्रशस्ताः खरतुल्यनादाः १८४
अग्निभयं च चतुर्थे ४२० अध्यक्षाधिकृतानां ५
अङ्गारे स्तेनभयं ४० अध्यर्धहस्तप्रमितोऽस्य दण्डः २८४
अङ्गुलानि नवतिश्च षडूना २५४ अनिमित्तसंहतैरग्रिमं ४७५
अङ्गुष्ठकेन कुर्यान् ५८ अनलभयं स्त्रीजननं ४३
अङ्गुष्ठनखः कथितः १४२ अन्तःपुरं नाशमुपैति मेढे ४६०
अङ्गुष्ठमूले प्रसवस्य रेखाः २७१ अन्तरचक्रं विरुतं श्वचेष्टितं ६३८
अङ्गुष्ठयवैराढ्याः २१७ अन्तरमणिसंयुक्ता ३६५
अजातशाखान् शिशिरे १११ अन्ते गुरुर्धनवतीं ५७१
अज्ञातपूर्वाणि न दन्तकाष्ठा ३७४ अन्धत्वमूर्ध्वदृष्ट्या १५२
अञ्जनभृङ्गश्यामतनुर्वा १८० अन्नैः क्षीरघृतोत्कटैः सह ६२७
अञ्जनमुस्तोशीरैः १०८ अन्यजन्मान्तरकृतं ३७८
अण्डीरकष्टीति रुतेन पूर्णः ४३२ अन्यप्रतिरुता याम्या ४५२
अतः परं लोकनिरूपितानि ५०१ अन्येन समायुक्ता ३४२
अतसीकुसुमश्यामः १४७ अन्येषां तु नराणां २८८
अतसीकुसुमश्यामं ३५८ अन्येषामुष्णघ्नं २८८
अतिकृशदीर्घैश्चिबुकैः २२१ अन्योऽन्यभक्षसंक्रा ४८७
अतीव हेषन्ति किरन्ति ४६४ अपरस्यां दिशि योऽरः ४१७
अतृणे सतृणा यस्मिन् ८६ अपरे तु कर्मिणां भय ४२३
अत्यन्तविरुद्धानां ५२७ अपरोऽन्तगतोऽलिन्दः १९
अत्यम्लतिक्तलवणानि ३०७ अपसव्यास्तु शकुनाः ३९९
अत्युल्बणगन्धत्वात् ३१६ अपहरति विषमलक्ष्मीं ३६३
अत्र सहस्रचतुष्टय ३१६ अपि कालमपेक्ष्य च पात्रं ६०४
अत्रैवान्तर्भूतं ६३९ अप्रतिषिद्धालिन्दं १६
अथ च चतुर्भुजमिच्छति १४७ अप्रसिद्धं भयं वापि ४००
अथ पञ्चमे नृपभयं ४२० अब्जेषु मूर्धसु च वाजिगजो ४३०
बृ० भ० द्वि०-४१
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

६४२ बृहत्संहिता
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
अभयाश्च तुण्डपक्ष ४७५ असनस्पन्दनचन्दन ३३८
अभिमुखपतितं प्रशान्तदिक्स्थं ३७६ असिद्धिसिद्धिदौ ज्ञेयौ ४००
अभ्यन्तरे तु नाभ्यां ४१९ अस्फुटिताग्रं स्निग्धं २२३
अभ्यर्च्य कुसुमवस्त्रा १६५ अस्वेदनपीनोन्नत २१५
अभ्यासजातास्तरवः ११३ अस्वेदनौ मृदुतलौ कमलो २०२
अभ्युन्नताभिरल्पा २२७ अहिराजः पुरुषेऽस्मिन् ८२
अम्बस्पन्दनचन्दन ३४२ अहुताशप्रज्ज्वलनं ५२७
अरिष्टाशोकपुन्नाग ११० अहो धाष्टर्यमसाधूनां २९५
अर्चार्थममुकस्य त्वं १५९ आकारं विनिगूहतां २९०
अर्द्धनिचितं कृतं वा ५९ आकारमाद्येऽम्बुगते घकार ५१०
अर्धपलस्य द्वादश ३६९ आकाररावी समृगः कुरङ्गः ४३४
अर्धपुरुषे च मत्स्यः ७५ आगच्छन्त्यो वेश्मबम्भारवेण ४५८
अर्धमतोऽष्टांशोनं ३४० आग्नेयदिग्लग्नमुहूर्तदेशे ४९७
अर्धाङ्गुला तु गोच्छा १३९ आग्नेये कौलिकतक्ष ४१७
अल्पसुतत्वं प्रैष्यं ४३ आग्नेये यदि कोणे ९९
अवाकप्रदानेऽपि हितार्थ ४३८ आग्नेय्यामनलाजी ४८०
अविकलपार्श्वा धनिनो २०९ आजानुलम्बबाहुः १५०
अविकाजशकृच्चूर्णं ११५ आज्ञार्थमानास्पदभूतिवस्त्र ५९७
अशनिजलानिलहस्ति ३३८ आताम्रसंहतखुराः १७१
अशुभनिरीक्षतः शुभफलो ६०९ आत्मायमात्मनि गतो २९९
अश्मन्तकस्य वामे ८४ आत्मा सहैति मनसा २९९
अश्रुपातहनुगण्डहृद्गल १९० आदिशेदुभयभङ्गदर्शनात् ४७०
अश्विनीपित्र्यमूलाद्या ५६६ आदौ नेच्छति नोज्झति स्मर ३३०
अश्विन्योऽथ भरण्यो ५६४ आदौ यादृक् सौम्यः ६०७
अश्वियमदहनकमलज ५३१ आधूम्रं व्रणबहुलम् ३६९
अष्टशतं षण्णवतिः २४२ आपस्तथापवत्सः २८
अष्टांशाष्टांशोनाः १४२ आपाण्डुपीतिका ७८
अष्टाङ्गुलं ललाटं १३८ आपाण्डुरस्य वर्षात् ४२८
अष्टावंसौ द्वादश १४४ आपृच्छेऽद्य गमिष्यामि ४३७
अष्टाष्टकपदमथवा ३० आपो नामैशाने २७
अष्टौ च बहिष्कोणे ३० आप्योदयर्क्षक्षणदिग्जलेषु ४९७
अष्टौ तु जानुमध्ये १४३ आब्रह्मकीटान्तमिदं निबद्धम् २९६
अष्टौ सीसकभागाः १३६ आमं तिन्दुकमामं १३४
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

श्लोकानुक्रमणी ६४३
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
आमे वा मृत्पात्रे ५५ उच्छ्रायात् सप्तगुणा १४
आयुःश्रीबलजयदा १६१ उत्तमं विंशतिर्हस्ता ११३
आये रविर्बहुसुतां सधनां ५७१ उत्तममष्टाभ्यधिकं २
आरोग्यमायुर्बदरीबृहत्योः ३७५ उत्तरतश्च करीर ९१
आरोहणमन्यवाजिनाम् ४६२ उत्तरतश्च मधूका ८२
आरोहति क्षितिपतौ विनयो ४६५ उत्तरशालाहीनं २०
अर्कं पयो हुडुविषाणमषी १०६ उत्सर्गान्न शुभद ४६०
आर्याणामपि कुरुते ६०८ उदकार्गलमारामिक ६३७
आसन्नाः कण्टकिनो ५२ उदगयने सितपक्षे १६६
आसन्नो वल्मीको ७९ उदगर्जुनस्य दृश्यो ७५
आस्यं सकेशनिचयं १४१ उदगर्थविप्रपीडा ४३४
इच्छेद्यदि गृहवृद्धिं ६६ उदगादिप्लवमिष्टं ५४
इतीदमुक्तं शुभमङ्गनानाम् २७२ उदङ्मुखः प्राङ्मुख एव ३७६
इत्येते विंशतिः प्रोक्ताः १२७ उदङ्मुखश्चापि निशार्ध ४४३
इत्येवमुक्ते तरुमूर्धगायाः ४३८ उदरं कथयन्ति पञ्चमम् २७६
इन्द्रतरोर्वल्मीकः ९१ उद्बद्धसंग्रहणभोजनचौरवह्नि ४९६
इन्द्रध्वजनीराजन ६३७ उद्बद्धाभ्यां पिण्डिकाभ्यां शिराले २७२
इमां च विन्द्यादनुरक्तचेष्टाम् ३२७ उन्नतकुक्षाः क्षितिपाः २१०
इशिविरुतं गमनप्रतिषेधि ४३६ उन्नतविपुलैः शङ्खैः २२८
इष्टानन्दकलत्रो वीरो ५६० उन्मादः स्वयमुद्घाटिते ४९
इष्टापूर्तेन लभ्यन्ते १२१ उन्मानमानगतिसंहतिसारवर्ण २००
ईर्षुर्लुब्धो द्युतिमान् ५५९ उपचयभवनोपयातस्य ६१६
ईषत्ताम्रं हिमवति ३५१ उपचितदेहो विद्वान् २४०
ईषदन्तुरकस्तनुद्विजनखः २५५ उपचितसमवृत्तलम्बबाहुः २५२
ईषायोगे दारु ३४५ उपान्त्यगो भृगोः सुतः ५९९
उकारवर्णे विरुतेऽर्थसिद्धिः ४४७ उप्तं च बीजं चतुरङ्गुलाधो ११७
उक्तमिदं हयचेष्टितम् ४६६ उभयोरपि जिघ्रणे हि बाह्यो ४४६
उग्राणि पूर्वभरणी ५३२ उष्णा शीता च मही ९८
उच्चैः ष्ठीवनमुत्कटप्रहसितम् ३२७ उस्त्राक्रीडककापालि ४१७
उच्चैः स्वराः स्युस्तृणकूट ४४४ ऊकारमाहुर्वृषभे जले ५१४
उच्चैर्घोरं वर्णमुच्चार्य पूर्वम् ४५४ ऊरू चाङ्गुलमानैः १४२
उच्छ्रायहस्तसंख्या १३ ऊरू घनौ करिकरप्रतिमा २६४
उच्छ्रायात् पादविस्तीर्णा १२४ ऊर्ध्वं सिद्धिः कैवर्त ४१३
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammnu. Digitized by S3 Foundation USA

६४४ बृहत्संहिता
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
ऊर्ध्वमुखाश्चपलपक्षाः ४७६ ऐन्द्रयां दिशीन्द्रलिङ्गा १६३
ऋष्यशिरोरुहपादो १८४ ऐन्द्र्यादिदिगवलोकी ४७९
एकद्रुमेण धन्यम् ३४८ ऐरावतकुलजानाम् ३६२
एकनिभा यत्र मही ९७ ऐशानस्यासन्ने ४२२
एकस्थाः पञ्च यदा ९५ ऐशाने व्रतयुक्ता ४१८
एकस्थाने रुवन् दीप्तः ४०१ ऐशान्यां देवगृहं ६७
एकादशभागयुतः १२ ऐशान्यां देवलकोप ४१५
एकानंशा कार्या १४८ ऐशान्यां सम्प्राप्तिः ४८१
एकावली नाम यथेष्टसङ्ख्या ३६५ ऐशान्यादिषु कोणेषु ५१
एकाशीतिविभागे २६ ऐश्वर्यं गम्भीरैः २२६
एकेन वर्णेन रसेन चाम्भः ७२ ओजाः प्रदक्षिणं शस्ता ३९४
एकेनाक्ष्णा साश्रुणा दीनदृष्टिः ४४५ ओष्ठैः स्फुटितविखण्डित २२१
एकेनावाक्शिरसा ३४६ ककुभकरीरावेकत्र ९३
एकैकभवैः स्निग्धैः २३२ ककुभवटाम्रप्लक्ष १०७
एकैकमेकभागम् ३१७ कङ्कप्लवोलूककपोतकाक २८१
एकैव मूत्रधारा २०६ कच्छपकः पुरुषाद्धें ८२
एको निशीथेऽनलदिक्स्थितश्च ४३७ कटिरपि च कृतिका ६२६
एतदनूपे वाच्यम् ९७ कटिरष्टादश विपुला १४३
एतद्गुणयुक्तानाम् ३६१ कडिति फलाप्तिः फलदा ४९०
एतानि सर्वाणि महागुणानि ३६४ कण्टकिनो ये च स्युः ३३९
एता ह्यभेद्याश्च शिलाः शिवाश्च १०४ कण्टकिमिश्रे सौम्ये ४८५
एते दक्षिणपार्श्वे २९ कण्टक्यकण्टकानां ८७
एते द्रुमाः काण्डरोप्या १११ कण्ठाद् द्वादश हृदयं १४१
एते यदि सुस्निग्धा ८६ कण्डूयते यदङ्गं ३९
एतैः सलिलद्रोणः १३४ कदलीकाण्डनिभोरुः ६२८
एलात्वक्पत्राञ्जन ३२३ कनिष्ठिकामूलभवा गता या २७१
एवं देशे देशे तद्विद्द्भ्यः ४२७ कनिष्ठिका वा तदनन्तरा वा २७२
एवं रवेः क्षेत्रनवांशलगने ४९९ कपित्थवल्लीकरणाय मूला ११७
एवं विकल्पोऽक्षरसंग्रहोऽयं ५१८ कपोतकी च श्यामा ४२६
एवं विरक्ता जनयन्ति दोषान् ३२६ कमलजविधातृहरियमशशाङ्क ५४०
ऐन्द्रं षडश्रि शुक्लम् ३५२ कमलोदरद्युतिमुखः १५१
ऐन्द्रानलदिशोर्मध्ये ३८९ कम्बुग्रीवो राजा २१४
ऐन्द्रयां दिशि शान्तायाम् ४११ करगौ विरुते वर्षं ४९०
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

श्लोकानुक्रमणी ६४५
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
करेण कर्मसिद्धयः २७८ कार्या चतुर्भुजा या १४८
करिकरसदृशौ वृत्ता २१५ कार्या तु केशरेखा १४०
करिवृथरथौघभेरी २३८ कार्योंऽष्टभुजो भगवान् १५०
करोति कलहं कुरु कुरु च ४८९ कालकधुन्थुकसंज्ञम् ३४८
कर्णयुग्ममपि युक्तमांसलं २६८ कालकसंज्ञं कृष्णम् ३४७
कर्णोपान्तः कार्यो १३९ किमपि किल भूतमभवत् १
कर्तुरनुकूलदिवसे १५६ किलिकिल्किलि तित्तिरस्वनः ४३०
कर्पूरचोलमलयैः ३१५ किलिकिलिविरुतं कपेः प्रदीप्तं ४३१
कर्पूरस्फटिकनिभं ३६४ किष्किषिशब्दः पूर्णः ४२९
कर्बुरकोऽहिः पुरुषे ८४ कीटाखुमक्षिकोरग ५२६
कर्मप्राप्तिर्दशमेऽर्थक्षयश्च ६०३ कुक्कुटस्वृजुतनूरुहाङ्गुलिः १७८
कर्मसङ्गमयुद्धेषु ३९६ कुक्कुटी च मृदुचारुभाषिणी १७९
कर्माङ्गुलं यवाष्टक ३४० कुक्कुटेभपरिलित्यश्च ३८६
कलत्रकलहाक्षिरुग् ५८६ कुजेऽभिघातः प्रथमे द्वितीये ५८३
कलशमृणालपताका २१८ कुञ्जर इति गजपृष्ठः १२९
कलहः स्वरदीप्तेषु ४०१ कुट्टकः कुटिलश्चैव १८५
कलहो नैर्ऋतभागे ४२१ कुड्यमुत्किरति वेश्मनो यदा ४४५
कलास्वभिज्ञः कलहप्रियश्च २६१ कुब्जानुजातवल्ली १५६
कलुषं कटुकं लवणं विरसं १०८ कुब्जो नाम्ना यः स शुद्धो २६१
कलुषा मन्दद्युतयो ३६८ कुम्भाधस्ताज्जङ्घा ३४६
कवर्गपूर्वान् कुजशुक्रचान्द्र ५०१ कुम्भोऽन्त्यधनिष्ठार्थं ५६५
का इति काकस्य रुतम् ४८९ कुरुविन्दभवाः शबलाः ३६७
काकद्वयस्यापि समानमेतत् ४९१ कुर्याद् ववे शुभचरस्थिर ५४८
काकपदमक्षिकाकेश ३५४ कुर्वन्ति भास्करशनैश्चर ५६७
काकेति विघातः का ४९० कुलजनविनाशहेतु ३२९
काकोदुम्बरिकायां ७८ कुशयुक्ताशरबहुला ५६
काणेनाक्ष्णा दक्षिणेनैति सूर्ये ४९९ कूपेनापस्मारो ४८
काद्यास्तु वर्गाः कुजशुक्रसौम्य ५२१ कूर्मः प्रथमे पुरुषे ८४
कामं प्रदीपयति रूपमभिव्यनक्ति ३२४ कृकलासकपिभुजङ्गेषु ४६८
कामिनीं प्रथमयौवनान्विताम् २९६ कृकलासकपिभुजङ्गेषु ३४४
कार्यं तु मूलशकुनेऽन्तरजे ४९२ कृकलासकपिभुजङ्गेषु ४६८
कार्यं पौष्टिकमौषधादि शकुनौ ५४८ कृत्वा प्रभूतं सलिलं १२१
कार्यस्य व्याघात ४८४ कृत्वा बलिं प्रभूतं १६५
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammnu. Digitized by S3 Foundation USA

६४६ बृहत्संहिता
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
कृत्वा वरुणस्य बलिं १०९ क्षीरेण बस्ताण्डयुजा शृतेन ३०५
कृशदीर्घं देशघ्नं १५३ क्षीरेण वा गोक्षुरकोपयोगं ३०६
कृषिबीजगृहाश्रयजानि गरे ५४८ क्षीरे शृते चाप्यनया सुशीते ११७
कृष्टां प्ररूढबीजां ५७ क्षेत्रेश्वरे क्षीणबलेऽशके च ५०७
कृष्णचतुर्दश्यर्धाद् ५४७ क्ष्वेदास्फोटितपुण्याह ३९३
कृष्णश्वेतकपीतक ३६१ खंखेति चोच्चैश्च मुहुर्मुहुर्ये ४४७
कृष्णाः श्वेताः पीताः ३५७ खगनिलयभग्नसंशुष्क ६८
केकेति पूर्णकुटवद्यदि वाम ४३२ खट्वाङ्गवीणावृषचापवज्र २५९
केचित्तु शकुनद्वारम् ३९८ खड्गगदाशरपाणिः १४७
केन्द्रत्रिकोणेषु शुभस्थितेषु ३३६ खप्रकृतिर्निपुणो विवृतास्यः २४४
केन्द्राणि वा केन्द्रगतांशकैः ५१८ खरे खरे पथिकागममाह ४८९
केन्द्रे यथास्थानबलप्रकर्षं ५०७ खर्जूरजम्ब्वर्जुनवेतसाः स्युः १००
केवलचन्दनरचितम् ३४१ खर्जूरी द्विशिरस्का ८८
कोटुकलीति क्षेम्यः ४२९ खुरदेशे यो ग्रन्थिः ३४६
कोणाच्चतुर्थखण्डे ४१२ गच्छतस्तिष्ठतो वापि ३९१
कोशनिगूढैर्भूपाः २०५ गच्छत्यध्वानं सप्तमे चाष्टमे ६०३
कौबेरी चात्र शिरा ८३ गजदन्तः सर्वेषाम् ३४३
कौबेर्यां दिशि योऽरः ४१८ गन्धर्वपुरं मासाद् ५२७
क्रक्रेति च सारिका ४३३ गमनमुखमुपानहम् ४४१
क्रव्यादरूपैर्वृककाककङ्क २७५ गमने कर्णसमश्रेत् ४८१
क्रूरः षष्ठे क्रूरदृष्टो ४९९ गरुडाकृतिश्च गरुडो १२९
क्रूरोप्रदोषदुष्टैश्च ४०३ गर्ताकुक्कुटकस्य प्रथितम् ४२६
क्रूरो धनी स्थूलमतिः २६० गावो दीनाः पार्थिवस्याशिवाय ४५८
क्रोशादूर्ध्वं शकुनिविरुतं ४९३ गुग्गुलुबालकलाक्षा ३१३
क्रोष्टुकोलूकहारीत ३८६ गुञ्जात्रयस्य मूल्यम् ३५९
क्रौञ्चाङ्गीकलापाश्च १२२ गुहराजो वृषो हंसः १२७
क्रौञ्चवद्रिपुवधाय हेषितम् ४६३ गृहनगरामेषु च ४२
क्षणतिथ्युडुवाताकैः ३८३ गृहमध्ये हस्तमितं ५४
क्षारं पयोऽत्र नकुलो ९२ गोपुच्छस्थे वल्मी ४८४
क्षारे कदल्या मथितेन युक्ते १०६ गोपैर्यष्ट्याहतानां ५२७
क्षितितनयदिने प्रसिद्ध्यन्ति ६१८ गोमहिषाजविषाणैः १३५
क्षीरं शृतं यः कपिकच्छुमूलैः ३०४ गोमायुगृध्रसङ्घा ५२६
क्षीरमृष्टफलपुष्पपादपे ४७१ गोशशक्रौञ्चलोमाश ३८६
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

18. चण्डाधृष्या पद्महेमाग्निवर्णा २३६ | छत्रचितियूपहुतवह ५२७
    19. चतुःषष्टिपदं कार्यं १२४ | छत्रध्वजस्वस्तिकवर्धमान २८१
    20. चतुरङ्गुलं वसिष्ठः १३९ | छत्रस्रगम्बरयुतः ६२
    21. चतुरस्रं धूर्तानां २२३ | छागशुभाशुभलक्षणं १८२
    22. चतुरस्रमवनिखाते १५२ | छायाः क्रमेण कुजलाग्न्यनिला २३७
    23. चतुर्थं ग्रहं सूर्यपुत्रेऽभ्युपेते ६०२ | छायाशुभाशुभफलानि २३५
    24. चतुर्थगे स्वजनकुटुम्बवृद्धयो ५८९ | छिक्करः कूटपूरी च ३९५
    25. चत्वारिंशद्द्वियुता १४३ | छिन्द्याद्यदि न तरूंस्तान् ५२
    26. चत्वारिंशद्धीना ६ | छिन्नाग्रेऽङ्गच्छेदः ४८५
    27. चन्दनतुरुष्कभागौ ३२२ | छिन्नानुरूपयागम्य २२५
    28. चन्द्रातपस्फटिकमौक्तिक १०४ | छेदो यद्यविकारी ६८
    29. चपलश्चतुरो भीरुः ५

६४८ बृहत्संहिता
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः | श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
जम्बूवेतसवानीर ११३ | तदनन्तरे परिव्राट् ४२१
जम्बूस्त्रिवृता मौर्वी ९६ | तद्धातुमहाभूत २४७
जम्ब्वाश्रोदग्घस्तै ७४ | तनुभूस्पृग्वालधयो १७१
जये धरित्र्याः पुरमेव सारम् २९० | तनूरस्कशिरोग्रीवाः ३८०
जलपरहीने देशे ७८ | तन्मित्रपूजा तदरिद्विषत्वम् ३२७
जलपरहीने देशे ८५ | तमोऽधिको वञ्चयिता परेषाम् २५०
जलमृत्युरेकवृषणः २०६ | तरवो वर्जयितव्याः १५६
जवजातिबलस्थान ३८५ | तरुतालीविदलाम्बर ४०६
जातीफलपत्रैला ३२३ | तस्यैव पश्चिमायां ७९
जातीफलमृगकर्पूर ३२१ | तानि दृष्ट्वा चकारेमं ३७८
जात्यं मनोभवसुखं सुभगस्य २९८ | तान्यशुचिभाण्डकील ३९
जामयो यानि गेहानि २९३ | ताम्रैः समेता पृषतैर्विचित्रैः १०३
जाया वा स्याज्जनित्री वा २९३ | ताम्रोष्ठतालुवदनाः कलविङ्क १९७
जालगवाक्षकयुक्तो १२८ | ताराग्रहर्बलयुतैः २४७
जालश्वचरणौ नेष्टौ ३९५ | ताल्वोष्ठदन्तपाली २३९
जालान्तरगे भानौ १३७ | तावेव तु यथाभागम् ३९७
जाहकाहिशशक्रोड ३९४ | तिथिवाय्वर्कभस्थान ३९९
जिह्वा रक्ता दीर्घा श्लक्ष्णा २२२ | तिन्तिडीत्यपि करोति वल्लरीं ११६
जीमूतध्वनिदीप्तेषु ४०० | तिलकाम्रातकवरुणक ८६
जीवे जन्मन्यपगतधनधीः ५९२ | तिलाश्वगन्धाकपिकच्छूमूलैः ३०६
जीवेन भवति हंसः २४७ | तिस्रो रेखाः शतजीविनां २३०
ज्येष्ठासु न बहुमित्रः ५५९ | तिस्रो रेखा मणिबन्ध २१८
ज्योतिःशास्त्रसमुद्रं ६३३ | तीक्ष्णप्रकोपः खलचेष्टितश्च २४४
ज्योतिष्मत्यः शुभ्राः ३५७ | तुल्यैः पत्रतुरुष्कबालतगरैः ३१२
तक्रकाञ्जिकसुराः सकुलत्थाः १०५ | तुषसदृशनखाः क्लीबाः २१७
तक्षकवासुकिकुलजाः ३६३ | तृणैरिवानिः सुतरां विवृद्धिम् ३०२
तत्पञ्चमदिशां तुल्यम् ३८२ | तृतीयगश्चौरकुमारकेभ्यो ५८३
तत्र देवमुनिसिद्धचारणैः २९६ | ते ग्राम्यसत्त्वैरनुवाश्यमानाः ४५६
तत्र षडश्रिर्मेरु १२७ | तेजो न तद्यत् प्रियसहसत्वम् ३०१
तत्रादिराश्यादिचतुर्विलग्न ५०८ | तेषां किल जायन्ते ३६२
तत्सम्पाता नव ये ४० | तेषां प्रपाण एकः १९२
तदनन्तरदिशि कनका ४११ | तोयं शृतं मोक्षकभस्मना वा १०५
तदनन्तरदिशि नाशः ४१९ | तौलिनि चित्रान्त्यर्धं स्वातिः ५६५
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammu. Digitized by S3 Foundation USA

श्लोकानुक्रमणी ६४९
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
त्रिंशत्सप्ततिमूल्यम् ३६० दान्तः सुखी सुशीलो ५५६
त्रिंशद्धस्तायामो दशभौमो १२८ दारुणनादस्तरुकोटोपगः ४७८
त्रित्रिद्विसमाः क्षयक्रमाद १० दिक्पतिसंज्ञा च शिरा ७३
त्रिदशगुरुः शयनं रतिभोगं ५९४ दिग्देशचेष्टास्वरवासरक्षं ४९५
त्रिपञ्चसप्तनवभिः १२४ दिङ्मण्डलेऽभ्यन्तरबाह्यभागे ४३८
त्रिभिरेव धूमकेतोर्मासैः ५२४ दिनकरमुनिगुरुचरणप्रणिपात ६३४
त्रिषु विपुलो गम्भीरः २३३ दिनान्तसन्ध्यासमये निवासम् ४३६
त्रीण्युत्तराणि तेभ्यो रोहिण्यश्च ५३१ दिवा प्रस्थानवद्ग्राह्याः ३९६
त्वक्कुष्ठरेणुनलिका ३११ दिव्यो धन्वन उक्तः ४२६
त्वक्शुक्रसारः पृथूपीनवक्षाः २५२ दिशि याम्यायां कुर्यात् १६१
त्वगुशीरपत्रभागैः ३१४ दिशि शान्तायां शकुनिः ६१
दंष्ट्रामूले शशिकान्तिसमप्रभम् ३६२ दीपः संहतमूर्तिरायततनुः ३७२
दक्षिणपार्श्वे पुरुषः ३३६ दीप्तोद्विग्नो विटपे ४७९
दक्षिणपार्श्वे मण्डलमसितम् १८२ दीर्घग्रीवाक्षिकूटत्रिकहृदयपृथुः १८८
दक्षिणपूर्वे कोणे कृत्वा ६२ दीर्घाङ्गुलिरक्तपुष्कराः १९८
दक्षिणभुजेन हीने ४१ दीर्घासंसक्ताभिर्धनिनः २२८
दक्षिणविरुतं कृत्वा वामे ४८२ दीर्घोऽङ्गुलानां शतमष्टहीनम् २५५
दण्डवधो दण्डाख्ये २१ दुर्जनहुताशतप्तं काव्यसुवर्णं ६३४
दण्डार्धविस्तृतं तत् २८७ दुर्बलिको भाण्डीकः ४२६
दण्डी यमो महिषगो १५४ दुर्बलेरपि चिरिल्विरिल्वति ४३३
दद्याद् व्रते समाप्ते घृतपूर्णं ६२७ दुष्टवाक्यपिशुनाहितभेदैर्बन्धनैः ५८८
दधितण्डुललाजानाम् ४१५ दुष्टस्वभावाः परिवर्जनीया ३३३
दन्तभङ्गफलमत्र दक्षिणे ४७० दृष्ट्वार्कमेकपादस्तुण्डेन ४८३
दन्तस्य मूलपरिधिम् ३४३ देवागारद्वारस्याष्टांशोनस्य १३७
दन्तस्य मूलपरिधिम् ४६७ देवैश्चमर्यः किल वालहेतोः २८४
दम्पत्योर्द्विनवाष्टराशिरहिते ५५१ देशानुरूपभूषणवेषा १८४
दम्पत्योर्व्युत्क्रमे दोषः २९४ दैन्यं व्याधिं शुचमपि शशी ५८१
दशधैवं प्रशान्तोऽपि ३८४ द्युतिमान् वर्णस्निग्धः २४१
दशमगृहगते समं महीजे ५८६ द्रव्यचतुष्टययोगात् ३१७
दशरथतनयो रामो १४६ द्रेष्काणवृद्ध्या प्रवदन्ति नाम ५०२
दशसप्तचतुर्दन्त्यः १६८ द्वन्द्वरोगादितत्रस्ताः ३८७
दाक्षिण्यमेकं सुभगत्वहेतुः ३०० द्वात्रिंशत् परिणाहात् १४१
दाक्षिण्ययुक्तमशठं परपुष्टहंसः २६७ द्वात्रिंशत् प्रविभक्तम् ४१६
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammu. Digitized by S3 Foundation USA

६५० बृहत्संहिता
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः | श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
द्वात्रिंशत् प्रविभक्ते ४८९ | ध्रुवमृदुमूलविशाखा १२०
द्वात्रिंशता तु गुच्छः ३६५ | नक्षत्रजमुद्वाहे ५३०
द्वादशदीर्घं षट् पृथुतया १४२ | नखतगरतुरुष्कयुता ३२१
द्वारं च नैर्वाहिकमेकदेशे १०८ | न ग्राम्यवर्णर्मलदिग्धकाया ३३२
द्वारं द्वारस्योपरि ५० | न ग्राम्योऽरण्यगो ग्राह्यो ३८७
द्वारमानाष्टभागोना १२४ | न तु भाद्रपदे ग्राह्याः ३८८
द्वारालिन्दोऽन्तगतः १८ | नदति मही गम्भीरं ८७
द्वारे शिरो न्यस्य बहिः ४४४ | न दिनत्रयं निषेव्यम् ३३५
द्वारैर्युतश्चतुर्भिर्बहुशिखरः १३१ | न नखदशनविक्षतानि कुर्यात् ३३६
द्वित्रिचतुःशावत्वम् ४७४ | नन्द्यावर्तमलिन्दैः १७
द्वित्रिचतुर्धराभिः २०६ | नमते यत्र धरित्री ९८
द्वित्रीन्द्रियाष्टभागैरगुरुः ३२० | नवकैकादशकै कषट्त्रिक ५२८
द्विपभुजगशक्तिशङ्खाभ ३५७ | नवगुणसूत्रविभक्ता ४३
द्विपवृषभोद्गतपर्वत १६३ | नवतिः सैव षडूना ३४०
द्विपहयवनितादीनाम् ३५० | नवमं नयने च सभ्रूणी २७६
द्विभुजस्य तु शान्तिकरो १४७ | नवमगृहगो बन्धूद्वेगश्रमोदर ५८२
द्विमूर्तिसञ्ज्ञे तु वदेद् द्विनाम ५०३ | नवमे तु धर्मवनितासुखभाग् ५९९
द्विमूर्तिसञ्ज्ञे मिथुने जकारः ५१५ | नवाम्बुसिक्तावनिपत्रकुङ्कुम २५३
द्विविधं कथयन्ति संस्थिताना ४९५ | न शतेनापि वर्षाणाम् २९४
द्व्यक्षरं चरगृहांशकोदये ५२१ | नष्टात्मजां रविकुजौ ५६८
द्व्यङ्गुलतुल्यौ नासापुटौ १४० | न सखीवदनं तिलकोज्ज्वलं ५९३
द्व्यङ्गुलमितोऽक्षिकोषो १४० | न स्नातमात्रगमनोन्मुखभूषिता ५३६
धनसुतसुखयोषिन्मित्रवाहाप्ति ५९० | नानाविधानि विरुतानि ४३५
धनहानिर्दारुमये ३९ | नानाव्ययैर्द्वादशगे महीसुते ५८७
धनिनां क्षुतं सकृत् २२५ | नाभिस्थे बन्धुसुहृत् ४१६
धनिनोऽग्रवक्रनासा २२५ | नाभी स्वरः सत्त्वमिति प्रशस्तं २३३
धर्मे स्थिता भृगुदिवाकरभूमि ५७० | नामानि चान्यम्बुकुमारविष्णु ५२१
धर्म्यं यशस्यं च वदाम्यतोऽहं ७२ | नासापुटप्रोथशिरोऽश्रुपात ४६१
धात्रीफलानां स्वरसेन चूर्णम् ३०४ | नासाललाटचिबुक १३८
धान्यगोगुरुहुताशसुराणां ६९ | नासाललाटजङ्घोरु १५१
धारणवर्षणरोहिणि ६३६ | निःस्वोऽतिस्थूलस्फिक् २०९
धीवरशाकुनिकानाम् ४२० | निगदितसमये न दृश्यते ५२९
धूमाकुलोऽपसव्यो १६४ | निगूढमणिबन्धनौ २७०
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammnu. Digitized by S3 Foundation USA

श्लोकानुक्रमणी ६५१
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
निचितं तु हंसपक्षैः २८७ पञ्चभिरायुः सप्ततिः २३०
निमर्दाभ्यधिकहीननखाङ्गान् १९८ पञ्चमं लघु सर्वेषु ६१३
निम्नललाटा वधबन्धभागिनः २२८ पञ्चवनस्पतिरचिते ३४८
निर्मांसजानुम्रियते प्रवासे २०४ पञ्चाङ्गुलानि मध्या १४४
निर्मांसैः कर्णैः पापमृत्युवः २२४ पञ्चापरे वामनको जघन्यः २६०
निर्मांसौ रोमचितौ २१५ पञ्चोन्नतिः सप्त मृगस्य दैर्घ्यं १९६
निष्कुटमथ कोलाक्षं ३४७ पत्राधिकं निशि हितं सफलं ३२५
निष्कुटसंज्ञे द्रव्यक्षयस्तु ३४८ पथ्यात्मानं नृपं सैन्ये ३८०
निष्पन्नसस्यशाद्वल ४८४ पदहस्तसंख्यया सम्मितानि ४१
नीचेऽरिभेऽस्ते चारिदृष्टस्य ६१० पद्मदलाभैर्धनिनो २२६
नीडे प्राक्शाखायाम् ४७३ पद्माङ्कितकरचरणः १५०
नीपेऽर्थाप्तिः करवीरेऽन्नलब्धिः ३७५ पनसाशोककदली १११
नीलो भुजगः पुरुषे ८५ परतोऽपि दर्शनं वातरोगिणां ४१४
नृतुरगकरिकुम्भपर्याण ४४० परतो वित्तविनाशः ४२२
नृपभयमव्यङ्गायां १५२ परमाणुर्जो बालाग्रलिक्ष १३७
नृपसचिवान्तरतुल्यं ४ परमात्नमोदकौदन १५८
नृपसन्दर्शने ग्राह्यः ३९७ परयोनिषु गच्छन्तः ४०२
नृपसेनापतिगृहयो ८ पराशरः प्राह बृहद्रथाय १६८
नृपाज्ञया ब्राह्मणसम्मते ५३७ परिणतदाडिमगुलिका ३५८
नेत्रान्तपादकरताल्वधरोष्ठ २३३ परिभवो धनगते धनलब्धिः ५८८
नेत्रे यस्याः केकरे पिङ्गले २७३ परिमण्डलैर्गावाढ्याः २३१
नेमीभागं बुद्ध्वा ४१७ परिमण्डलोन्नताभि २१०
नैम्बं पत्रं त्वक् च नालं १०६ परिशुष्कबस्तिशीर्षैः २०८
नैर्ऋतकोणे बालक्षयं ९९ पर्यन्तात् पर्यन्तं दश १४०
नैर्ऋतीवारुणीमध्ये ३८९ पर्जन्याद्या बाह्या २९
नैर्ऋत्यां दूताश्वोपकरण ४८० पर्वद्वयमङ्गुष्ठः १४४
नैर्ऋत्यां स्त्रीलाभः ४१३ पलदशभागो धरणं ३६०
नैव दारुणतामके ४५२ पश्चाच्छिरःस्नानसुगन्धतैलै ३११
नैषामर्घः कार्यो ३६२ पश्चादुदुम्बरस्य ७५
नो सङ्गते नातिपृथू न लम्बे २६८ पश्चिमे शर्वरीभागे ३९६
न्यग्रोधपलाशोदुम्बरैः ९९ पश्चाश्रमिणाममितं ९
पक्षाद् भानोः सोमस्य ५२४ पाको नक्षत्रगुणास्तिथिकरण ६३८
पञ्चत्रिंशं शतमिति ३५९ पातालादूर्ध्वशिरा शुभा ७३
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

रविजे विण्वह्निहतः ६००
Wait, look at 'विण्वह्निहतः':
व + ि = वि
ण + व = ण्व
ह + न + ि = ह्नि
ह + त + ः = हतः
Yes, "विण्वह्निहतः ६००"!
Line 27: प्रद्वेषो यवसाम्भसां प्रपतनं ४६२
Line 28: प्रब्रूत सत्यं कतरोऽङ्गनानां २९२
Wait, "प्रब्रूत" or "प्रब्रूत"? It's 'प्रब्रूत' (प + र + ब + र + ू + त: प्रब्रूत).
Line 29: प्रभूतवस्त्रादाश्विनी २७८
Line 30: प्रमथाधिपो गजमुखः १५५
Line 31: प्रमदागर्भविनाशः ४२०
Line 32: प्रमदाशिरउपगतपूर्ण ४८७
Line 33: प्रलम्बबाहुः पृथूपीनवक्षाः ६२८

Wait, at the very bottom:
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammpu. Digitized by S3 Foundation USA

Let's double check row 27 left:
"पुरुषश्रटुलानि कामिनीनाम् २९५"
Wait, could it be "पुरुषच्छटुलानि"?
Notice line 3 right: "पूर्वच्छ

श्लोकानुक्रमणी ६५३
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
प्रविरलतनुरोमवृत्तजङ्घा २०४ फेण्टकस्य वामतः ४३४
प्रविलम्बिनि देवरं ललाटे २७४ बदरीरोहितवृक्षौ ९२
प्रविशद्भिः सैन्यादीन् ४८८ बन्धं व्याधिं चाष्टमे ५९४
प्रवेशनं वारिणि वारणस्य ४७२ बन्धः सूकरसंस्थे ४८८
प्रसवः शुनामरण्ये वन्यानां ५२६ बन्धघातभयानि स्युः ४०२
प्रहरणसदृशेषु जयो ३४४ बन्धुजीवकसुमोपमोऽधरः २६७
प्रहरणसदृशेषु जयो ४६७ बलदेवो हलपाणिः १४८
प्राकपश्त्रिमावलिन्दा १९ बहिलोम्ना तु षण्मासान् २९४
प्रागुत्तरोन्नते धनसुतक्षयः ६६ बहुभुक् परदाररतस्तेजस्वी ५५५
प्राग्भवति मित्रवैरं ६७ बहुभृत्यधनी भोगी सुरपितृ ५५७
प्राग्लग्नगे न जलगे ५१७ बहुमूलविषमकपिलाः २३२
प्राग्लग्नतोयास्तनभःस्थितेषु ५०६ बहुसंस्थानाः स्निग्धाः ३५७
प्राच्यादिस्थे सलिले ६७ बाह्या द्विपदाः शेषा २८
प्राच्यानां दक्षिणतः शुभदाः ४७३ बिभ्राणः स्वकररुहे १५१
प्राज्ञो वपुष्मान् सुललाटशङ्खः २५२ ब्रह्मा कमण्डलुकरः १४९
प्रात्यन्तिको माण्डलिकोऽथ २५६ ब्राह्मणाः पादतो मेध्याः २९२
प्रान्तच्छायाविनिर्मुक्ता ११० भक्ष्यपानखलिनाभिनन्दिनः ४६३
प्रायेण गोचरो व्यवहार ५७४ भक्ष्यैर्नानाकारैर्दध्यक्षत ५७
प्रायेण सूत्रेण विनाकृतानि ५७३ भङ्क्त्वा काण्डं पादपस्य २९८
प्रारब्धमसुस्थितैर्गृहैर्यत् ६१४ भद्रपदास भुयं सलिलोत्थं २७८
प्रारम्भमाणेषु च सर्वकार्ये ४९९ भद्रस्य वर्णो हरितो मदश्च १९६
प्रावृट्कालेऽग्रहेऽम्भोऽवग्राह्य ४४४ भयं च शय्यासु तदीश्वराणां ४४८
प्रासादलक्षणमिदं कथितं १३३ भवति धरणिजे चतुर्थगे ५८४
प्रासादहर्म्यवलभी १३४ भषकूटपूरिकुरबककरायिकाः ४२६
प्राहुः स्थपतयश्चात्र १३२ भस्मास्थिकेशपत्राणि ४७६
प्रियभूषणः स्वरूपः सुभगो ५५५ भागैश्चतुर्भिः सितशैलमुस्ताः ३१४
प्रोक्तस्यैवासत्रे ४२३ भारद्वाजमतं दृष्ट्वा ३७८
प्लक्षाश्वत्थोदुम्बर १६३ भारवहतक्षभिक्षुकसन्दर्शन ४१८
फणिनोऽभिमुखामगोऽरिसङ्गं ४३० भारार्धतनुः सुखभाक् २४२
फलकुसुमविकारो ८८ भार्ङ्गी त्रिवृता दन्ती ८५
फलनाशे कुलत्थैश्च ११५ भिक्षुणिका प्रव्रजिता दासी ३२९
फलमासप्तमादेतद्ग्राह्यं ४५२ भिन्नभैरवदीनार्त ३९२
फुल्लतीरद्रुमोत्तंसाः १२२ भीता रुवन्ति कुकुकुक्विवति ४३४
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammnu. Digitized by S3 Foundation USA

६५४ बृहत्संहिता
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः | श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
भीरुः क्षुधालुर्बहुभुक् च यः २४५ | मध्ये कृशः खेटकखड्गवीणा २५६
भुक्त्वा सम्यग्वसुधां २५४ | मध्ये ब्रह्मा नवकोष्ठकाधिपो २७
भुजङ्गम्भे विलुप्यते २७८ | मध्वाभदन्ताः सुविभक्तदेहा १९५
भुनक्ति हंसः खसशूरसेनान् २५७ | मन्त्राभिचारकुशलः कृशजानु २४९
भूकम्पोल्कापरिवेषलक्षणं ६३६ | मन्त्रित्वं स्थूलदृशां २२६
भूजलशिख्यनिलाम्बर २४३ | मन्दरसंज्ञोऽष्टाभिः ३६५
भूतशतपक्षवसवो द्वात्रिंशत् ५३० | मरणं तु सक्षतायां १५२
भूमयो ब्राह्मणादीनां १२३ | मरुदेशे भवति शिरा ८९
भूमिः कदम्बकयुता ९४ | मरुदेशे यच्चिह्नं ९६
भूमिकाङ्गुलमानेन १३२ | मर्त्यसत्त्वसंयुतो गीतभूषण २४४
भूरिपुष्पविकरं सतोरणं ७० | मर्मण्यमर्मगो वा ४०
भूस्पृग्वालधिराताम्र १७४ | मलिनपरुषकृष्णा पापगन्थानिलो २३७
भृगुसुतदिवसे च चित्रवस्त्र ६२३ | महीस्वभावः शुभपुष्पगन्धः २४३
भृङ्गारासनवाजिकुञ्जररथ २६९ | माक्षीकधातुमधुपारदलोहचूर्णं ३०३
भेदं यदा नैति शिला तदानीं १०५ | माण्डव्यगिरं श्रुत्वा न मदीया ५७६
भेभेति शिवा भयङ्करी ४५४ | मातृगणः कर्तव्यः १५३
भोक्तुं नवाम्बरं २७९ | मातृभूधनकुलक्षयावहा २८५
भोगी त्वनिम्नगण्डः २२४ | मात्रादियुक्त्याद् ग्रहयुक् ५०४
भौमात् सत्त्वं गुरुता बुधात् २४९ | मारुत्यां शक्रायुध ४८०
भ्रमरशिखिकण्ठवर्णः ३६८ | मार्गतरुकोणकूप ४८
भ्रूलग्नाभिस्त्रिंशाद् २३० | मार्जाराक्षः कपिलः १६९
मकरध्वजगोष्ठागार २१८ | मालवान् स भरुकक्षसुराष्ट्रान् २५१
मञ्जिष्ठया व्याघ्रनखेन ३१२ | मालव्यसेवी तु जघन्यनामा २६०
मञ्जिष्ठाभे भेको ६९ | मालव्यो नागनासः समभुज २५०
मणिबन्धनैर्निगूढैः २१६ | माषकचतुष्टयधृतस्यै ३५९
मणिभिश्च मध्यनिम्नैः २०७ | माषकचतुष्टयं ३६९
मण्डपमध्ये स्थण्डिलं १६२ | माषकदलहान्यातो ३५९
मण्डलकलक्षणमतो २६२ | माषसूपसहितेन सर्पिषा ३०५
मत्स्याङ्कुशाब्जयव २६४ | मांसलमृदुभिः पार्श्वैः २१२
मदिरागन्धे यज्वा २०८ | मांससूकरवसासमान्वितं ११६
मधुगन्धे बहुवित्ता २०८ | मांसानि यस्याश्च चलन्ति ३३३
मध्यं स्त्रियास्त्रिवलिनाथमरोमशं २६६ | मासनामसमुपोषितो-नरो ६३१
मध्याङ्गुलिं या मणिबन्धनेोत्था २७० | माहिषगोमयघृष्टान्यस्य ११९
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammu. Digitized by S3 Foundation USA

श्लोकानुक्रमणी ६५५
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
मिष्टमन्नमपि वैश्वदैवते २७८ यत् कार्य नक्षत्रे तद्देवत्यासु ५४०
मुक्तप्राप्तैष्यदर्कासु ३८१ यत्र च येन गृहीतं १
मुक्ताफलैरुपचितं २८७ यत्र स्निग्धा निम्ना ९७
मुक्ताशीत्या त्रिंशत् ३६० यदि कण्टकारिका ८८
मुण्डाः सर्वे सुभदाः १८३ यदि भवति कर्णिकारः ८८
मुहुर्मुहुर्मूत्रशकृत् करोति ४६५ यदि भवति सप्तपर्णो ८०
मूर्त्तौ करोति दिनकृद् ५६७ यदि वाम एव विरुवन् ४८२
मूलद्वारं नान्यैर्द्वारै ५० यदि वा सुवर्णनाम्नः ९२
मूलमध्यदशनाग्रसंस्थिताः ४६९ यदि वेतसोऽम्बुरहिते देशे ७३
मूलमषाढा पूर्वा ५६५ यदि शृङ्खलां वस्त्रां ४८६
मूलशिवशक्रभुजगाधिपानि ५३२ यद्द्रव्यमुपनयेत् तस्य ४७८
मृगशिरसोऽर्धं रौद्रं ५६४ यद्यद् गात्रं रूक्षम् २३२
मृगशीर्षाद्याः केशवनारायण ६३१ यद्यहिनिलयो दृश्यो ८२
मृगास्तु ह्रस्वाधरवालमेढ्राः १९५ यत्रोक्तमस्मिन् वनसम्प्रवेशे १६०
मृगे तु मूषकाद्वयम् २७८ यन्मात्रमास्यं रुचकस्य दीर्घं २५८
मृतपुरुषाङ्गावयवस्थितः ४८५ यवग्रीवो यो वा बदरसद्गशो १७८
मृदुवर्गोऽनुराधाचित्रापौष्णै ५३३ यष्ट्यातपत्राङ्कुशवेत्रचाप २८५
मृदुसंहतताम्रोष्ठाः १७१ यस्तं बिभर्ति मनुजाधिपतिर्न ३६८
मृद्वी भूः सर्ववृक्षाणां ११० यस्यामूष्मा धात्र्यां ८९
मृन्नीलोत्पलवर्णा ७८ यस्मिन् क्षेत्रोद्देशे जातं ८९
मेघोद्भवं प्रथममेव १०९ या तूत्तरोष्ठेन समुन्नतेन २७६
मेरुमन्दरकैलास १२७ याते द्वितीये प्रहरे विहाय ३१०
मेषे ककारो हिबुके यकार ५०८ यात्राप्रसिद्धिर्द्विषतां विनाशः २८६
मेषे टकारो हिबुके ठकार ५०९ यात्रासिद्धिः समदक्षिणेन ४१२
मौनं गता प्रतिरुते ४५३ यादृशेन ग्रहणेन्दुर्यूक्त ६१३
यः कृष्णाण्डः श्वेतः १८४ यानासनशय्यानिलयनं ४२८
यः केवलशिंशपया ३४१ यानि च बुद्धदलिताग्र ३५४
यः पद्मकपर्यङ्कः ३४१ यानीह भूतानि वसन्ति तानि १५९
यः सर्वः श्रीपर्ण्या पर्यङ्को ३४१ या मौञ्जिकैः काशकुशैश्च १०२
यः सात्त्विकस्तस्य दया २५० याम्यादिष्वशुभफला ५१
यः सार्वजन्यं सुभगत्वमि ३०१ याम्याहीनं चुल्ली २१
यच्छक्रशुक्रवागीश ३७८ याम्येन कपित्थस्याहि ८४
यच्छब्दवेदनापवर्जितं ३३४ याम्येनाद्ये नृपपुत्रदर्शनं ४१२
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammnu. Digitized by S3 Foundation USA

६५६ बृहत्संहिता
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
याम्येऽष्टांशे पश्चात् ४१८ रात्रीविहारजागररोग ३३०
या रोमाङ्गं मनुष्याणां ४५३ रात्रौ कृतबलिपूजं ६८
यावन्नक्षत्रमाला विचरति ६२९ राहुर्नभःस्थलगतो विधवां ५७०
या स्वप्नशीला बहुरक्तपित्ता ३३३ रिपुगदकोपभयानि पञ्चमे ५८४
याहीत्याग्निभयं शास्ति ४५१ रिपुभयकलहैर्विवर्जितः ५८५
युक्तेन चूर्णेन करोति रागं ३२४ रुग्राक्षांशेशेष्वथवाऽपि मृत्युः २८१
युग्मासु किल मनुष्याः ३३५ रुतकीर्त्तनदृष्टेषु ३९३
युद्धाय टाकुटाक्विति ४९१ रुदितमदीनमनश्रु २२९
युवराजनृपतिपत्न्योः २८८ रुवन् दिनेशाभिमुखोऽस्त ४४३
ये चोद्धरन्ति पादान् १७१ रेखाः प्रदेशिनिगताः २१८
येऽप्यङ्गनानां प्रवदन्ति दोषान् २९१ रोगाद्वायुं पितृतो हुताशनं ४०
ये प्रपाणगलकर्णसंस्थिताः १९० रोध्रोशीरनतागुरुमुस्ता ३२२
यो देवः संस्थाप्यः १६४ रोमशकर्णा दीर्घायुष्म २२४
यो विस्तारो भवेद्द्यस्य १२४ रोमैकैकं कूपके पार्थिवानां २०४
यो वा सितैकचरणैः १७४ रोहिण्युत्तरेवती ५५१
रक्तं पीतं च शुभं ३५३ रोहितमत्स्योऽर्धनरे ७६
रक्त पीनकपोलमुन्नतनसं २५७ रोहिताश्वाजवालेयाः ३८८
रक्तेऽधिके स्त्री पुरुषस्तु शुक्रे ३०३ रोहितकस्य पश्चाद् ९१
रक्तैः पुष्पैर्गन्धैस्ताम्रैः ६०५ लक्ष्मीः शिरीषे च तथा करञ्जे ३७५
रक्तैराढ्या मणिभिः २०६ लग्नाम्बुसंस्थास्तनभःस्थितेषु ५०१
रजकेन समायौगः ४१६ लग्ने घकारो हिबुके भकार ५१५
रजतमयी कीर्तिकरी १६१ लग्ने जमोकारमथाम्बुसंस्थे ५१७
रज्ज्वस्थिकाष्ठकण्टकि ४८६ लग्ने अकारो हिबुके मकारः ५१०
रतिरम्भसि शुक्रसारता २५७ लग्ने ढकारोऽथ जले णकार ५१३
रत्नानि बलाद्दैत्यात् ३५० लग्नेऽथवेन्दोर्भृगुभांशसंस्थे ४९८
रत्नानि विभूषयन्ति योषा २९० लग्ने नकारो हिबुके तकार ५११
रत्नेन शुभेन शुभं ३५० लग्ने बकारो हिबुके जकार ५१२
रथ्याविद्धं द्वारं ४८ लग्ने मकारो हिबुके डकार ५१६
रवावापदैन्यं रुगिति नवमे ५७९ लघु हस्ताश्विनपुष्याः ५३३
रविदीप्तो यदि शकुनिः ५९ लम्बैर्वृषणैर्मेषोदरश्च १७३
रविभौमौ पूर्वार्धे शशिसौरौ ६०७ लाक्षाकुन्दुरुगुग्गुलु १३५
राजा कुमारो नेता च ३९० लाभे तृतीये च शुभैः समेते ५५०
राजा कुमारो नेता च ४५१ लिङ्गं वा प्रतिमा वा १५८

CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

श्लोकानुक्रमणी ६५७
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः | श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
लिङ्गस्य वृत्तपरिधिं १५२ | वल्मीकेन परिवृतः ९५
लिङ्गेऽल्पे धनवान्पत्यरहितः २०५ | वल्मीकोपचितायां ७६
लिप्ते मषीगोमयकर्दमाद्यैः २८० | वल्लीलतागुल्मतरुप्रभेदैः ३७४
लोमाशिका पिङ्गलछिप्पिकाख्यौ ४२५ | वववालवकौलवतैतिलाख्य ५४७
लोमाशिकायाः खलु कक्कशब्दः ४५० | वस्त्रस्य कोणेषु वसन्ति देवाः २८०
लौहे पात्रे तण्डुलान् कोद्रवाणां ३१० | वानरभिक्षुश्रवणावलोकनं ४१३
वक्ता सुखी प्रजावान् ५६१ | वानरमहिषवराहज २४१
वक्त्रं सौम्यं संवृतममलं २२२ | वापितं करकोन्मिश्र ११८
वक्रा पादालिखिता ५८ | वापीदेवकुलाद्यैर्धर्म २१८
वक्षोऽथ कक्षा नखनासिकास्यं २३३ | वामं जिघ्रेज्जानु वित्तागमाय ४४५
वक्षोऽथ कक्षावलयः श्लथाश्च १९५ | वामः प्रतिलोमगतिर्विरुवन् ४८२
वज्रं न किञ्चिदपि ३५५ | वामदक्षिणगौ शस्तौ ३९७
वज्रपरीक्षा मौक्तिकलक्षण ६३७ | वामसव्यगतो मध्यः ४०४
वज्राकारा धनिनां २१८ | वामावर्तेर्वामे दक्षिणपार्श्वे १७२
वज्रेन्द्रनीलमरकत ३५१ | वामावर्तों मलिनकिरणः ३७२
वञ्जुलकरुतं तित्तिडिति ४२८ | वामेऽष्टाष्टभुजायाः १४८
वञ्जुलो नक्तमालश्च ११३ | वामेन हरिद्रतरोः ८५
वधबन्धो रिपुवृद्धिः ४४ | वामे वाशित्वादौ ४८१
वनोपान्तनदीशैल १२३ | वामैश्च पादैरभिताडयन्तो ४६४
वयांसि तेषां स्तनपानबाल ५२२ | वायव्यं च यवोपमं ३५२
वये सत्त्वे द्वारसंस्थे पुरस्य ४५६ | वायव्याच्च तृतीये मित्रेण ४१४
वर्गोत्तमे द्व्यक्षरकं चरांशे ५०२ | वायव्ये फेनकचामरौ ४१४
वर्णन्यूनस्यार्द्धं तेजोहीनस्य ३६९ | वायुग्रस्तविनाशः ४२१
वर्णप्रसादं वदनस्य कान्तिं ३२४ | वारुणमबलागुह्योपमं ३५२
वर्णैः प्रशस्तैर्मणिभिः प्रयुक्ताः १८५ | वारुण्यामर्णवजातरत्न ४१३
वर्षोपलवज्जातं ३६३ | वाल्लभ्यमायाति विहाय मानं ३००
वलिमध्यगता विषमा २१० | वासगृहाणि च विन्द्याद् ४२
वल्मीकः स्निग्धो दक्षिणेन ८३ | वासराणि दश दुग्धभावितं ११६
वल्मीकत्रयमध्ये ९४ | वास्तुज्ञानमथातः १
वल्मीकमूर्धनि यदा दूर्वा ९३ | वास्तुनि यो विस्तारः ६
वल्मीकंसंवृतो यदि तालो ८३ | वाहनलाभोऽश्वगते ४८८
वल्मीकस्थाणुगुल्मक्षुपतरु ४७१ | वाहनशस्त्रोपानच्छत्र ४७७
वल्मीकानां पङ्क्त्या ९९ | विंशतिवर्षा नारी पुरुषः २४२
बृ० सं० द्वि०-४२
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammu. Digitized by S3 Foundation USA