बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

स्तम्बयजुर्हरतीदमेव प्रसिद्धं पौरोडाशिकं' त्रिर्यजुषा तूष्णीं
चतुर्थं' पूर्वं परिग्राहं परिगृह्णाति' करणं जपत्युद्ध्यन्त्युद्धृता-
दाग्नीध्रस्त्रिर्हरति' यदाग्नीध्रस्त्रिर्हरत्यथाग्रेण' गार्हपत्यं पत्नी-
वतस्य यूपावटं परिलिखति' समानं कर्मा स्रुचाꣳ सादना-
त्सादविला स्रुचो ऽग्रेण गार्हपत्यं पत्नीवतमुच्छ्रित्य तस्मिꣳ- ५
स्त्वाष्ट्रं षाण्डमजं पशुमुपाकरोति' तं पर्यग्निकृतमुत्सृज्याज्येन
सꣳस्थां करोत्य' चतुर आज्यस्य गृहान आह त्वष्ट्र इत्युपाꣳ-
श्वनुब्रूहीत्युच्चैरेत्याक्रम्याश्राव्याह त्वष्टारमित्युपाꣳशु यजेत्युच्चै-
र्वषट्कृते जुहोती'ति नु वपायाः प्रतिचरति' चतुर एवाज्यस्य
गृहान आह त्वष्ट्र इत्यु

याज्यान्यजति॑ सो ऽचैव पत्नीः संयाज्याचैव समिष्टयजूंषि¹
जुहोति॑ संतिष्ठते पात्नीवतः॑ ॥ १६ ॥ तृतीयः ॥
अथ वै भवति यो ऽग्न्याधेयेन नर्ध्रोति स पुनराधेयम-
धत्ते यो ऽग्निं चित्वा नर्ध्रोति स पुनश्चितिं चिनुत इत्य॑ग्निं
५ चित्वा ज्यानानो द्वादशेष्टका उपकल्पयते ऽष्टौ याजुषीस्तिस्रो
लोकंपृणाः॑ स यत्र² होत्तरवेदिर्व्याघारितोपन्युप्तसंभारा
भवति तद्बाभ्यामात्मन्यग्निं³ गृह्णीते मयि गृह्णाम्यग्रे अग्निं यो
नो अग्निरिति॑ स्वयं चितिं जपति यास्ते अग्ने समिधो यानि
धामेति॑ श्वेतमश्वमभिमृश्याष्टौ याजुषीरुपदधाति येनर्षय-
१० स्तपसा सत्रमासतॆति॑ चतस्रो लोकंपृणा लोकं पृण छिद्रं
पृणेत्य॑थ चितिक्लृप्त्याभिमृशति चित्तिमचित्तिं चिनवद्वि विद्वा-
नित्य॑ाग्नेय्या गायत्रियैतां चितिमभिमृश्य द्वाभ्यामवद्रवति वाङ्न
आसन्प्राणदा इति॑ तायते पशुबन्धो वाग्निष्टोमो वा॑ स
प्रज्ञातः संतिष्ठते॑ ॥ १७ ॥ चतुर्थः ॥
१५ ⁴जर्वरो गृहपतिर्धृतराष्ट्र ऐरावतो ब्रह्मा दत्तस्तापसो होता
पृथुश्रवा दूरेथ्रवा⁵ उद्गाता ग्लावस्त्वाजगवस्⁶ प्रस्तोतृप्रति-

१ ०ष्टयजूंर् MH.
२ Thus M ; तद्येहोत्त० D ; यत्राहोत्तः the other MSS.
३ Thus M Be B U ; ०न्नंनग्निं or ०न्नन्नग्निं Be 7 D.
४ On the following cp. Baudh. gṛhs. III, adhy. 10 and Pañc
br. XXV, 15.
५ Found in M only.
६ Thus M ; ग्राव० or गाव० the other MSS.
38

र्ततारौ शितिष्पृष्ठो मैत्रावरुणस्तक्षकॊ वैशालेयो ब्राह्मणाच्छꣳ-
स्युपरीतिक्षात्त्र्यः १ सदस्यः शिखातिशिखौ नेष्टापोतारावरुणो २
ऽह्यो ऽच्छावाकश्चक्रपिङ्गलावाग्नीध्रावजिरो ३ साहेयः सुनह्याह्यो
ऽर्बुदो ग्रावस्तुत्साण्ड उन्ने॒ता पशुक्री ४ ध्रुवगोपः कौतुस्तावध्वर्यू ५
अरिमेजयश्च जनमेजयश्चैते वै सर्पाणाꣳ राजानश्च राज- ५
पुत्राश्च खाण्डवे प्रस्थे सत्रमासत पुरुषरूपेण विषकामास्तेषां
दशस्तोमान्यन्यान्यहान्यासन्दादशस्तोमान्यन्यान्त्याचीयन्ति ६ च ।
स यद्दशदशेति तस्मात्सर्पा दꣳशुका दꣳशुवीर्यास्तदेत-
त्सौक्यं पौत्र्यं पशव्यꣳ सत्रं । य एतदुपयन्ति नैतान्सर्पा
हिꣳसन्ति । ॥ १८ ॥ पञ्चमः ॥ १०
तपो गृहपतिरिर्रा पत्नी ब्रह्मैव ब्रह्मा सत्यꣳ होतामृत-
मुद्गाता भूतं भविष्यच्च प्रस्तोतृप्रतिहर्तारावृतं मैत्रावरुण ऋतवः
सदस्या आर्तवा उपगातारस्तेजो ब्राह्मणाच्छꣳसी यशो ऽच्छा-

१ Thus (उपरौतिस्) M; अपरिगिस् Be; अपरिगौस् U; अपगरस्
Be 7 D; अपरिगौर्यस् B.
२ Uncertain; ॰वषणोद्या M; ॰वषणाखो Be Be 7; वषणाक्षो BUD;
the Pañc. br. has वषण षाट्यः ।
३ Thus M; ॰चक्रपिगं० Be 7 D; ॰चक्रपिग्रंग षाग्नीध्रोऽजिरो B Be U.
४ Thus M; उन्नेतापशुगो Be (thus also the MSS. of the Gṛhya);
॰पशुगोपो Be 7 BUD.
५ Thus M; कौत्सस्ताव॰ BU; कौत्साब॰ Be; क्रौंचस्ताव॰ Be 7 D.
६ ॰ह्यान्यासन्दा ... न्यान्य० om. M.
७ Thus M; दंशवीया० Be; दंध्रवीया० U; रंध्रवीया० B; in Be 7 the
whole passage is left out.

[Header]
[१७ । १६, २० ।] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २६६

वाक्स्विषिष्टापचितिस्य नेष्टापोतारावग्निरेवाग्नीध्रो वाक्सु-
ब्रह्मण्यो अगो यावस्तुर्गुन्नेता बलं ध्रुवगोपो मनो ऽध्वर्यु-
श्चक्षुः प्रतिप्रस्थाता सेदिक्शाशनया२ चेध्मवाहौ दिष्टिविश्रास्ता३
मृत्युः शमितै'ते वै विश्वसृजः प्रथमाः सत्रमासां चक्रिरे ।
५ तेषाग्ं शतं समा दीक्षा आसञ्चतस्र उपसदः सहस्रं प्रसुता-
स्तदेषाभिवदति विश्वसृजः प्रथमाः सत्रमासत सहस्रसमं
प्रसुतेन यन्तः । ततो मिषदमिषत्संबभूव ततो ह जज्ञे
भुवनस्य गोपा इत्य॑ग्निष्टोमैर्वाव४ ते तदीयुरेतद्वैदृद्धमयनं
प्रजननं५ यदग्निष्टोमाः ।' ॥ १६ ॥ षष्ठः ॥
१० कुण्डपायिनामयनेनैच्छन्तो दीक्षन्ते । पञ्च सर्वतो धुरा-
स्तेषामियमेव प्रज्ञाता संवत्सरदीक्षा । समानं कर्माग्नीषोमीया-
दारम्भणीयेनेष्ट्वैन्द्रं पयो दोहयति सांनाय्यस्य वावृता तूष्णीं
वाथ वसतीवरीः परिहृत्याविशिष्य६ पयाग्ंस्युपवमन्त्यथ श्वो
भूत आमावास्येन हविषा यजन्ते । तेन यन्त्यष्टाविग्ंशति-

[Footnotes]
१ Thus M ; वनंभ्रु० U ; वनभ्रू० Be B ; चतड्डु० Be 7 D.
२ Thus MUDBe 7; सेदौक्षाशनया Be; सेदिक्श्याशतयो B.
३ चिर्सित् i.s.o. दिष्टिर M, but cp. Pañc. br. XXV. 18. 4.
४ Thus M (reading only तदिपु० i.s.o. तदोयु०); ॰मैर्वावचेतचिदिखदे॰
Be; ॰मैर्वावचेतविदिखदे॰ BU. ॰मैर्वावन्ननेभिरियुस्त्रदे॰ D; ॰मैर्वावचतेभियुस्तृदे॰
Be 7.
५ Uncertain; प्रजन M; प्रजनि all the other MSS.
६ Thus corrected with some hesitation; cp. Karmānta-Sūtra
III. 25; पर्यहृत्य पयांसि विशिष्य M, but all the other MSS. पर्यहृत्य-
विशिष्य पयांस्यु० ।

[कुण्डपायिनामयनम्]
Digitized by Madhuban Trust
३०० बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १७ । २०, २१ ]

रहानि॑ प्रायणीयारम्भणीयौ॑ स मासः॑ १ पौर्णमासहवि-
र्भीयन्ति मासं॑ वैश्वदेवहविर्भीयन्ति२ मासं॑ वरुणप्रघास-
हविर्भीयन्ति मासं॑ साकमेधहविर्भीयन्ति मासं॑
शुनासीरीयहविर्भीयन्ति षट्त्रिंशतिरहान्यभिजित्त्रयः३ परः-
सामानः॑ स मासो॑ वैषुवतं॑ त्रयो ऽर्वाक्सामानो॑ ऽथ ५
विश्वजिच्च त्रयस्त्रिंशेन४ यन्ति मासं॑ त्रिणवेन यन्ति मासमेक-
विंशेन यन्ति मासं॑ सप्तदशेन यन्ति मासं॑ पञ्चदशेन
यन्ति मासं॑ त्रिवृता यन्ति द्वादशाहानि॑ गोआयुषी॑
तानि चतुर्दश॑ चत्वार्यूर्ध्वं वैषुवतात्तान्यष्टादश॑ दशरात्रो
महाव्रतं चातिरात्रश्च॑ स मासः॑ ॥ २० ॥ १०
अथैषां कुण्डानि॑ ते यत्सर्व एव त्रिवेदसो५ भवन्ति
तदेषां कुण्डमथ यदन्यो ऽन्यमनुपरिसर्पं६ याजयन्ति तदेषां
कुण्डमथ यत्सरुकैश्चमसैर्भक्षयन्ति७ तदेषां कुण्डं॑ तेषां य
एव ब्रह्मा स एव८ ब्राह्मणाच्छंसी स पोता॑ ऽथ यो होता स
एव मैत्रावरुणः सो ऽच्छावाको॑ ऽथ य उद्गाता स एव १५

१ Thus MB Be; Be 7 D present here a lacuna of two akṣaras.
२ UBD here and infra each time यजंति i.s.o. यन्ति ।
३ षट्त्रिंशति० i.s.o. षष्टिंशति० M.
४ After विश्वजित् Be ins. मासं ।
५ Thus M; ०वेदसौ the other MSS.
६ Thus M; परि om. all the other MSS.
७ यत्स्रुकै० M.
८ एव om. all exc. M.

CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

..."
YES! "ते" = they!
"एतेनायनेनायꣳस्ते" = "एतेन अयनेन आयन् ते"!
And then: "ता वै ता आर्ध्नुवन्..." (or "ते वै ता...")!
Wait, let's look at the end of line 4:
"एतेनायनेनायꣳस्ते॑'ता" -> wait, why is there 'ता' at the end of line 4, and 'वै ता' at the start of line 5?
Wait, let's look at line 5:
"५ वै ता आर्ध्नुवन्सुवर्गं³ लोकमायन्वं एवं विद्वाꣳस एतेनायनेन"
Wait, where is the '५'?
The '५' is the line number 5!
Line number 5: "५ वै ता आर्ध्नुवन्..."
Wait, if line 5 starts with "वै ता", then line 4 MUST end with "ता"!
Look at the end of line 4:
"एतेनायनेनायꣳस्ते॑'ता" or "एतेनायनेनायꣳस्ते । ता"?
Wait, look at the two vertical strokes:
There is a danda?
Let's look really closely at the end of line 4:
"एतेनायनेनायꣳस्ते" then what?
Wait, does line 4 end

...
What comes next in Caland?
"राजानं क्रीत्वोदातिथ्यं निर्वपति"? Or "क्रीत्वोथातिथ्यं"?
Wait, in Caland BSS 17.23:
"राजानं क्रीत्वोद्धातिथ्यं" or "क्रीत्वोद्यातिथ्यं"?
Look at the letter again:
क्री - त्वो - द्धा - ति - थ्यं ?
Wait, is it "क्रीत्वोद्धातिथ्यं"? No, उद् + आतिथ्यम् -> उदातिथ्यम्, but what if उद् + धा?
Wait, look at: 'द्' + 'या' = 'द्या'!
Wait, is it: "क्रीत्वोद्यातिथ्यं"?
Wait, look at 'द्य' in 'नाद्रियेरन्नित्येक' (line 14): 'द्ये' has the same shape: 'द्' on top, 'य' below!
Yes! 'द्' on top, 'य' below, with 'ा' matra = 'द्या'!
Wait, why does it say "क्रीत्वोद्यातिथ्यं"?
Could it be "क्रीत्वोद् + आतिथ्यं" printed as "क्रीत्वोद्यातिथ्यं" (with d-y error)?
Yes, it is literally printed: "क्रीत्वोद्यातिथ्यं"!
Wait, or is

[handwritten: उत्तरा ततिः अहरहश्चयनम्]
Digitized by Madhuban Trust
[ १० । २३, २४ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ३०३

वा आहुः १ रुद्रो वा एष यदग्निः ।' स एतर्हि जातो यर्हि सर्व-
स्थितः ।' स यथा वत्सो जात स्तनं प्रेप्सत्येवं वा एष एतर्हि
भागधेयं प्रेप्सति ।' संवत्सर उवेवास्यातो भागधेयं । नैतस्यां २
चनेयादित्युक्तमे' द्वादशाहे ऽग्निं चिन्वीतेत्येतदपरम् ॥ २३ ॥
५ अथातो ऽहरहश्चयनस्यैव मीमाꣳसा ।' सद्यश्चितिं निष्तिष्ठ-
न्त्यथ लोकंपृणा इष्टका उपदधन्त्यासमेति ।' मासि तयादेवतं
कुरुते ।' द्वितीये मासे पुरीषचितिः ।' सद्यश्चितिं निष्तिष्ठन्त्यथ
सुष्ठिनो ऽनु प्रकारं° ३ आसमेति ।' मासि तयादेवतं कुरुते ।' तृतीये
मा

ितिः"?
Let's look at the characters:
'४' 'ऽ' 'ह्' 'न्' 'व' 'ञ्चि' 'ति' 'श्च' 'तु' 'र्थ' 'स्य'
Yes! 'ऽह्न्वञ्चितिश्चतुर्थस्य'!
And line 11:
"सप्तमस्य मासस्य प्रथमे ऽह्न्वञ्च-"
Line 12:
"चितिरष्टमस्य मासस्य प्रथमे ऽहन्पुरीषचितिर्नवमस्य मासस्य"

Now let's examine Line 13:
"प्रथमे ऽह्न्यप्त स्कन्ध्या उपदधात्या नञ्चेष्टकाभ्यो । दशमस्य"
Wait! Look at "ऽह्न्यप्त":
Is it 'ऽ', 'ह्', 'न्', 'त्स' = ऽहन्त्स, 'प्त'?
Wait! Look at line 13:
"प्रथमे ऽहन्त्सप्त स्कन्ध्या उपदधात्या नकेष्टकाभ्यो ।" ??
Wait, let's look at the words in line 13:
Word 1: "प्रथमे"
Word 2: 'ऽ', 'ह्', 'न्', then 'त्स'?
Wait! In line 4, we saw 'ऽहन्त्स'!
In line 13, it's 'ऽहन्त्स' + 'प्त' = ऽहन्त्सप्त!
Wait, is there a space between ऽ

उपदधात्या नक्षत्रेष्टकाभ्यो । दशमस्य मासस्योत्तमे"
Wait:
"स्कन्ध्या उपदधात्या नक्षत्रेष्टकाभ्यो ।"
Wait, is it "स्कन्ध्या" or "स्कन्धा"?
Let's look at line 9:
स् - क - न्ध्या : it has a 'ध्या' (dhya with a-matra). Yes, "स्कन्ध्या".
"उपदधात्या नक्षत्रेष्टकाभ्यो ।" -> is there a danda after नक्षत्रेष्टकाभ्यो?
Yes, there is a danda: '।'
Wait, look at "नक्षत्रेष्टकाभ्यो":
न - क्ष - त्रे - ष्ट - का - भ्यो ।
Wait, is it "नक्षत्रेष्टकाभ्यो" or "नक्षत्रेष्टकाभ्यः"?
It has an 'ो' matra: "नक्षत्रेष्टकाभ्यो ।"

Line 10:
"ऽहन्पुरीषचितिरेकादशस्य मासस्योत्तमे ऽहन्संयच्च प्रचेता-"
Line 11:
"श्चेत्येता उपदधात्या विकर्णीद्वादशस्य ३ मासस्याष्टाविग्ंशे"
Wait, look at "विकर्णीद्वादशस्य":
वि - क - र्णी - द्वादशस्य:
Wait, is it विकर्णी or विकर्णीं?
There

३०६ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १७ । २७, २८ । ]
मिति' तया समस्तया वा विहृतया वा प्रतिपद्यन्ते' वसती-
वरीषु मृत्पिण्डमन्ववधाया'हरहर्वसतीवरीः² परिहरमाणा
यन्त्य'थ संवत्सरसंपन्नं ब्रह्मणो ऽयनमित्याचक्षते' चतुरो मासो
दीक्षाभिर्यन्ति चतुर उपसद्भि'श्चतुरो मासः प्रसुतास्त'दाहुः क
एतावत्तपस्तप्स्यान्यसाधारणं कुर्वीता'न्तेवासिषु वोपहवमिच्छेत्³ ५
दक्षिणावता वैनं याजयेयुरिति' सो ऽन्तेवासिषु⁴ वैवोपहव-
मिच्छते⁴ दक्षिणावता वैनं याजयन्ति' ॥ २७ ॥ नवमः ॥
अथ वै भवति छन्दश्चितं चिन्वीत पशुकाम इति' स
छन्दश्चितं च चाहुतिरागच्छति५ जुहोत्येव तच्चाथ६ यदन्य-
दाहुतिभ्यः शरीरवद्यजुरेव तच्च जपति यजुरेव रशनयोर्यजु- १०
रश्वगर्दभयोर्यजुरुखायै प्रवृञ्जने⁷ यजते⁷ वायव्येन पशुना'
दीक्षते' विमायाग्निं परिखायापस्यायतने यजुरेव⁸ तच्च⁸
जपति यजुः सर्वासामिष्टकानामुपधाने' जुहोति शतरुद्रीयं'
कुरुते वसोर्धारां' श्येनचितं चिन्वीत सुवर्गकाम इत्येवमे-
१ ॰मन्ववधाय॰ MB Be U; ॰मन्वाधाय॰ Be 7 D.
२ Thus M; ब्राह्मणायन॰ the other MSS.
३ वा om. Be BU.— इच्छंते i. s. o. इच्छेत Be 7 D.
४ Thus M Be; ॰पुवोपह्व॰ Be 7 D; ॰पूपह्व॰ BU.— इच्छंते i. s. o.
इच्छते all exc. M.
५ चाहुतोरायर्च्छति M.
६ Thus M Be BU; तद्दु Be 7 D.
७ प्रहंजनेयजते M; प्रहंजनेवयजते B Be; प्रहंजन्नेव DU.
८ ॰रेवच B Be U.

पमावैष (or इत्यथायमेवैष) श्येनचितिः the otherLine 2 of footnote:MSS.`
So it occupies two printed lines!
Let's format line by line strictly matching the image![ १० । २८, २९ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ३०७
वैष¹ श्येनचित्कङ्कचितं चिन्वीत यः कामयेत शीर्षवानमुष्मि-
ँल्लोके स्यामित्येतस्यैव सतो ऽरत्निमात्रेण प्राङ् शिर इव
निरूहति॑ स तथा विमितो भवति यथा न बहिर्वेदि यूपः
स्यादलजचितं चिन्वीत चतुःसीतं प्रतिष्ठाकाम इत्येतस्यैव सतो
५ ऽरत्निमात्रेण पश्चाद्रावणीयाꣳसौ भवतस्तावन्मात्रेणापिपक्षौ
वरीयाꣳसौ॑ तौ मनागपनतौ परोऽणीयाꣳसौ² भवत॑
एकैकामृचा³ सीतां कृषति॑ प्रउगचितं चिन्वीत भ्रातृव्यवा-
नित्येतस्यैव सतः समुद्गृह्याꣳसौ⁴ प्रागायातयति॑ स तथा

३०८ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १७ । २६ । ]
भितः स्वयमातृण्णां ' मध्ये नाभिमिव करोति ' तस्या 'अनु-
दिशमवान्तरदिशमरानिव१ नेमिमिवेष्टका२ आयातयति' स
एष रथचक्रचिद्द्वादशारवतः परिरुख्यः ' द्रोणचितं चिन्वीतान्न-
काम इत्येतस्यैव सतो ऽरनिमात्रेण प्रागोष्ठमिव निरूह्यद्यथै३
मध्ये निम्नमिव४ करोति ' स एष द्रोणचिदन्नकामस्य परि- ५
रुख्यः ' समूह्यं चिन्वीत पशुकाम इति विज्ञायते ' पुष्कर-
पर्णꣳ रुक्मꣳ हिरण्मयं पुरुषꣳ स्रुचावित्येतत्सलक्ष्ममित्या-
चक्षते५ ' कुरुत एव तदथो पुरीषस्यैवेष्टका६ आयातयति '
स एष समूह्यः पशुकामस्य परिरुख्यः ' परिचाय्यं चिन्वीत
ग्रामकाम इत्य'नुशर्करमन्तःशर्करमिष्टकाः परिचिनोत्यथा- १०
न्तातो ऽथान्तरत७ ' एवमेवा८ स्वयमातृण्णाया 'अभ्याभितः
स्वयमातृण्णामिष्टकाः परिचिनोति ' स एष परिचाय्यो ग्राम-
कामस्य परिरुख्यः ' ॥ २६ ॥
१ ॰मवांतरदिक्॰ M Be; ॰मवांतरदेश॰ B Be 7 UD.
२ ॰मरान्नेमिसिमितिवेष्टका MSS. exc. M, which has ॰मरानिवनेमिवेष्टका ;
perhaps an allusion to R.V. I. 32. 15, TBr. II. 8. 4. 3.
३ द्यथै i. s. o. द्यथ all exc. M.
४ Thus M Be; ग्रिमिव the other MSS.
५ ॰तलक्षण॰ M.
६ पुरुष॰ M.
७ Thus M ; ॰यांतसोयांतत B Be ; ॰द्योतद्योखांतर Be 7 D ; ॰यांतसो-
द्योतयांतत U.
८ Thus M; एवमेय the other MSS.

[१० । ३०, ३१ ।] [बौधायनश्रौतसूत्रम्] ३०६
श्मशानचितं चिन्वीत यः कामयेत पितृलोक ऋध्नुया-
मिति॑ षट् प्राञ्चः पुरुषास्त्रयः पुरस्तात्तिर्यञ्चौ¹ द्वौ पश्चा-
त्तिर्यञ्चौ स आत्मा॑ तस्य मात्रा॑ यदि ग्रीवदघ्नं पुरस्ता-
न्नाभिदघ्नं पश्चाद्यदि नाभिदघ्नं पुरस्ताज्जानुदघ्नं पश्चाद्यदि
जानुदघ्नं पुरस्ताद्गुल्फदघ्नं पश्चाद्यदि गुल्फदघ्नं पुरस्तात्समं भूमेः
पश्चात्स॑ एष श्मशानचित्पितृलोककामस्या॑थ हैष कूर्मचिद्-
ब्राह्मणो॑ मध्य उत्सृष्टः² परिकृष्य॑ एतस्यैव मतो ऽरवि-
मात्रेण प्राङ् गिर दूव निरूहति॑ तस्यावान्तरदिशं पादा-
न्निवेष्टका आयातयति॑ स एष कूर्मचिद्ब्राह्मणो मध्य उत्सृष्टः
परिकृष्यः॑ ॥ ३० ॥ दशमः

यहाँ प्रस्तुत पृष्ठ का संपूर्ण और यथार्थ प्रतिलेखन (transcription) नीचे दिया गया है:

वल्मीकवपामेथामावास्येन वा हविषेष्ट्वा नक्षत्रे वाग्रेण शालाँ
रोहिते चर्मणि सुरासोमः सँसन्नः१ शेते । तं दक्षिणतः क्लीब
उपास्ते । सीसेन क्लीवाच्छष्पाणि क्रीणातीदं तवेदं ममेति ।
क्रीतः सुरासोम इत्यैनमादाय पूर्वया द्वारा शालां प्रपाद्य
जघनेन गार्हपत्यमुपसादयत्यथैतेषां व्रीहीणामर्धानवघ्नन्त्यथे- ५
तरान्गार्हपत्य२ एककपालमधिश्रित्य२ भर्जन्ति३ । तेषां ये
फलन्ति लाजास्ते४ भवन्त्यथ ये५ उ५ न फलन्ति तांस्तर्यो ।
गार्हपत्ये नवां कुम्भीमधिश्रित्य प्रोदकमिवौदनं६ श्रपयन्त्य-
थैनं विस्राव्य कठिने७ वा पाजके वा विषजन्त्यथैनान्भृग्णान-
वघ्नन्ति८ । तेषां यानि च क्षुद्राणि याश्च त

! Line 16 starts: स्त्रिर्हरति ' यदाग्नीध्रस्त्रिर्हरत्यथ चालालस्यावृता चालालंWait, look atस्त्रिर्हरति: स्त्रिर्हरति ' यदाग्नीध्रस्त्रिर्हरत्यथ चालालस्यावृता चालालं`

Line 17:
परिलिखत्युत्तरवेदेरावृतोत्तरवेदिं निवपत्युत्तरनाभिमुत्साद्य

Line 18:
यूपावटं² चालाग्नेरावृता² द्वावग्नी प्रणयत आहवनीयादेवा-
Wait, footnote markers:
After यूपावटं: ²
After चालाग्नेरावृता: ² (or खालाग्नेरावृता? Wait! Look at line 18: खालाग्नेरावृता!
Wait, look at footnote 2:
२ यूपा० खाला om. M Tr.
Yes! The text says: यूपावटं² खालाग्नेरावृता²!
It has खालाग्नेरावृता, NOT चालाग्नेरावृता!
Caland printed खालाग्नेरावृता² with footnote २ यूपा० खाला om. M Tr.!
Let's look at the letter in line 18: yes, it has ख, `खालाग्नेरावृता

ृत्य बर्हिषौ श्येन-
पत्रेण परिमृज्य सादयत्येष ते योनिः सरस्वत्यै त्वेत्य॑थादत्त
आश्वत्थं पात्रं' तेन गृह्णाति कुविदङ्ग यवमन्त इत्यनुद्रुत्यो-
पयामगृहीतो ऽसीन्द्राय त्वा सुत्राम्णे जुष्टं गृह्णामीति'

Wait, look at line 7:
Is it चीनदृशेन or चौनदृशेन?
Let's re-examine:
In L6: उदौ-
In L7: चौनदृशेन! Look at the top of च: there are TWO slants (ौ)!
Wait! L6 has उदौ- and L7 has चौनदृशेन?
Wait, why would उदौ have ौ and चौन also have ौ?
Wait! In hyphenation:
At the end of L6: उदौ- -> the ौ is the vowel of दौ.
In L7: चीनदृशेन!
Wait, look at चौनदृशेन: does it have ी or ौ?
It has a top curve going to the right (ी)?
Wait! Look at च in L7:

orगर्तौ॑? Wait, look at footnote 2: २ Thus (with ग) B Be (pr. m.) H ; ०भितः क० MT Tr ; ०भितो क० Be (sec. m.). Wait! The footnote saysThus (with ग) B Be ... ०भितः क० MT Tr! Ah, in the text it is गतौ॑with a circle above or ra-stroke? Wait! Look at the text: ग॒र्तौ॑? No, look at ग: above तौis there a repha? Wait, look atगतौ॑: Wait, look at footnote 2 again: २ Thus (with ग) B Be (pr. m.) H ; ०भितः क० MT Tr ; ०भितो क० Be (sec. m.). Wait, "with ग" means "गर्तौ" vs "कर्तौ"! In Vedic/manuscripts, "गर्त" vs "कर्त"! So Caland read "गर्तौ" or "गतौ"? Wait, look at the letter:गthenतौwith a repha or justतौ? Wait, look at the repha: is there a repha? Ah, there is a small circle above तौ: तौ°`?

व्याहाश्विभ्याꣳ सरस्वत्या इन्द्राय सुत्राम्णे सुराम्णः सोमान्प्र-
स्थितान्प्रेष्येति ' मैत्रावरुणो होता यक्षदश्विना सरस्वतीमिन्द्रꣳ
' सुत्रामाणमिति ' पुत्रमिव पितरावश्विनोभेति यजत्येहाद्यग्ने
हविराद्ये त इति वषट्कृते जुहोति ' ॥ ३५ ॥
यस्मिन्नश्वास ऋषभास उक्षण दूत्यनुवषट्कृते हुत्वाश्विनस्य ५
सꣳस्रावꣳ सारस्वते ऽवनयति ' सारस्वतस्य सꣳस्रावमैन्द्रे '
तं ब्राह्मणो भक्षयति नाना हि वां देवहितं यदत्रेति द्वाभ्यां '
१यदि ब्राह्मणं न विन्दति वल्मीकवपायामवनयेदेतेनैव मन्त्रे-
णोऽथैतानि पात्राणि वल्काशस्य२ पूरयित्वा पर्णमये श्येनपत्र-
मवगूहति ' तद्दिग्धाक्षावुच्छ्रित्य दक्षिणाग्रं वꣳशं प्रोहति १०
व

चाऽ अवित्सोदं पितृभ्यो नमो अस्त्वत्येत्यध्वर्युर्होता ब्रह्मा त
उपतिष्ठन्ते ' यत्रैव शतावृष्णां धारयति तन्निदधाति प्रति-
ष्ठित्या इति ब्राह्मणं ' तदेवैनां निधाय दक्षिणतो निद-
धात्यैतानि पात्राणि पुराणभस्मनः खरे सादयति ॥ ३६ ॥
पितृभ्यः स्वधाविभ्यः स्वधा नमः पितामहेभ्यः स्वधा-
विभ्यः स्वधा नमः प्रपितामहेभ्यः स्वधाविभ्यः स्वधा नम
इत्येच गर्भिणीं वडवां ददात्येथाप उपस्पृश्य बार्हस्पत्यस्य
पशुपुरोडाशं याचति ' तेन चरति१ देवताप्रभृतिनेडान्ते-
नाथ पशुभिश्चरति मनोताप्रभृतिभिरिडान्तैरित्येतान्पुरोडा-
शान्याचत्यैन्द्रमेकादशकपालꣳ सावित्रं द्वादशकपालं वारुणं
दशकपालमिति ' तैश्चरति देवताप्रभृतिभिरिडान्तैरनूयाजै-
श्चरित्वा प्रदक्षिणमावृत्य प्रत्यङ्ङाद्रुत्य पत्नीः संयाज्य प्राङेत्य
ध्रुवामाप्याय्य त्रीणि पाशुवन्धिकानि समिष्टयजूंषि जुहोति
यज्ञ यज्ञं गच्छेष ते यज्ञो यज्ञपते देवा गातुविद इत्येतै-
मवभृथꣳ सꣳसादयन्ति२ यत्किंचित्सुरालिप्तं भवति तत्सह
हृदयशूलानि भवन्त्येतत्समादायान्तरेण३ चात्वालोत्करावुद-
ङ्ङुपनिष्क्रामन्ति ॥ ३७ ॥
द्वे सृती अशृणवं पितॄणामहं देवानामुत मर्त्यानाम् ।
ताभ्यामिदं विश्वं भुवनꣳ समेत्यन्तरा पूर्वमपरं च केतुमिति '

१ चरति M Tr.
२ Thus M Tr Be ; ०सादयति HBU ; संप्रकिरंति T.
३ भवन्त्ये० HU ; भवन्तौत्ये० M ; भवतौत्ये० T ; भवत्ये० B Be.