अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

१३ अध्यायः ।] शिशिरपोषणविधिः । १४७
आरम्भात् पञ्चरात्रन्तु पयःपानं न दापयेत् ।
ततः सकृत् प्रदातव्यं यावद्वौ सप्तकौ गतौ ॥ ७२ ॥
तृतीये सप्तमे¹ चैव वाहयेच्च तुरङ्गमम् ।
चतुर्थे च यथाशक्यं² वाहयेच्च विचक्षणः ॥ ७३ ॥
पुष्पिताः फलिताश्चैव प्रशस्ताः सर्व्वदैव तु ।
ये च पुष्टिप्रदा³ हृद्या बलारोग्यविवर्द्धनाः ॥ ७४ ॥
७४ । पुष्पिताः फलिताश्च माषा इत्यर्थः ॥ शिशिरपोषणे
नकुलः—“ततः शिशिरमासाद्य दद्यात्तैलं हि वाजिनां । पलान्यष्टौ
प्रमाणेन भवेद् यावद्द्विसप्तकं ॥ यवोत्थं यवसं पश्चात् दद्याद्विंश-
त्यहानि च । यवाभावे च चणकान् दद्यादार्द्राम्बरान् सदा ॥
तदभावे मसूरांश्च शुष्कार्द्रान् तैलसंयुतान् । यवसञ्चापि यत्
प्रोक्तं ब्रविष्ये तदहं यदा ॥ औषधानान्तु सर्वेषां काथ्यतां तस्य
कर्मणां ॥ तैलानाञ्च घृतानाञ्च यवसं यवसं परम् ॥ पर्व्वतानां
यथामेरुरायुधानाञ्च वज्रकम् । तथा सर्व्वोपचाराणां सप्तेः श्रेष्ठतमा
यवाः । यथोदितः सहस्त्रांशुर्निःशेषं तिमिरं हरेत् । तथा शरीरजान्
दोषान् यवाः सर्व्वान् हरन्ति च ॥ उपचारक्रियाः सर्व्वाः पञ्चर्त्तुजनिता
ह्यये । कृताः सर्व्वेण भोज्येन सप्तेस्तु सुकृताय वै । यद्यस्य यवा दत्ताः
शिशिरे समुपस्थिते । क्रिया अपि कृताः सर्व्वाः पञ्चर्त्तुजनिता ह्यये ॥
पञ्चर्त्तुजनिताश्चाथ क्रिया व्यर्थास्तुरङ्गमे ॥ एवं ज्ञात्वा विदग्धेन यवा
१ । सप्तके । गः॥ ३ । येवा पुष्टिप्रदह्याश्च । गः ॥
२ । यथाशक्त्या । खः ॥