विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

५६ विक्रमोर्वशीये
देवी—दुराग्द दाणिं संवृत्तम्।
राजा—(जनान्तिकम्।) वयस्य, किमत्र प्रतिविधानम्।
विदूषक—(जनान्तिकम्।) लोप्तेण सुइदस्स कुम्भिलअस्स
अत्थि वा पडिवअणम्।
राजा—(अपवार्य।) मूर्ख, नायं परिहासकालः। (प्रकाशम्।) नेदं
पत्रं मया मृग्यते। तत्खलु मन्त्रपत्रं यदन्वेषणाय ममायमारम्भः।
देवी—जुज्जदि अत्तणो सोहग्गं पच्छादेदुम्।
विदूषकः—भोदि, तुवरेहि से भोअणम्। पित्तोवसमणेन
सुत्थो होदु।
देवी—णिउणिए, सोहणं खु वम्हणेण आसासिदो वअस्सो।
विदूषक—ण पेक्ख। आसासिदो वअस्सो चित्तभोअणेण।
राजा—मूर्ख, बलादपराधिं मामापादयसि।

१ दुरागतमिदानीं संवृत्तम्।
२ लोप्त्रेण सूचितस्य कुम्भीरकस्यास्ति वा प्रतिवचनम्।
३ युज्यत आत्मनः सौभाग्यं प्रच्छादयितुम्।
४ भवति, त्वरयस्वास्म भोजनम्। पित्तोपशमनेन स्वस्थो भवतु।
५ निपुणिके, शोभनं खलु ब्राह्मणेनाश्वासितो वयस्यः।
६ ननु प्रेक्षस्व। आश्वासितो वयस्यश्चित्रभोजनेन।

न जायत नाथ सम्प्याह वञ्चनम् ॥ इति सामगक ॥ देवी। दुरागतमिदानीं
संवृत्तम् ॥ प्रतिविधानं प्रतीकारः ॥ विदूषकः । लोप्त्रेण सूचितस्य कुम्भीर
कस्यास्ति वा प्रतिवचनम् । लोप्तं चारितद्रव्यांशभूतं वस्तु। दाही इति भाषायां
प्रसिद्धम् । स्वयं राजचन्द्रवञ्चनम् इति त्रिकाण्डी । कुम्भीरकश्चोरः । कुम्भीरको
गण्डप स्सन्दरश्चाम्बिकुम्भजः । इति कोषः ॥ मून न वचना आरम्भ उद्योगः ॥
देवी। युज्यत आत्मन सौभाग्यं प्रच्छादयितुम् ॥ विदूषकः । भवति
त्वरयस्वास्म भोजनम्। पित्तोपशमनेन स्वस्थो भवतु ॥ देवी। निपुणिके शोभनं
खलु ब्राह्मणेना श्वासितो वयस्यः । वयस्यः सखा ॥ विदूषक । ननु प्रेक्षस्व ।