विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

यहाँ पृष्ठ की देवनागरी प्रतिलिपि दी जा रही है:

१०८ विक्रमोर्वशीये
खीरलेपु ममोर्वशी प्रियतमा यूथे तवेयं वशा
सर्वं मामनु ते प्रियाविरहजा त्व तु व्यथा मानुषी ॥ ४७ ॥
सुखमास्तां भवान् (द्विपदिकया परिक्रम्यावलोक्य च ।) अये, अय
मसौ सुरभिकन्दरो नाम निशेपरमणीय सानुमान् । प्रियश्चायमप्स
रसाम् । अपि नाम सुतनूरस्योपत्यकायामुपलभ्येत । (परिक्रम्याव
लोक्य च ।) कथमन्धकार । भवतु विद्युत्प्रकाशेनावलोकयामि ।
कथ मदीयैर्दुश्चरितपरिणामैर्मेघोदयोऽपि शतहदाशून्य संवृत्त ।
तथापि शिलोच्चयमेनम्पृष्ट्वा न निवर्त्तिष्ये ।
(अनन्तरे खण्डिक ।)
पसरिअखरखुरदारिअमेइणि वणगहणे अविचहु ।
परिसप्पद् पेच्छह लीणो णिअकज्जुनुत्त कोउ ॥ ४८ ॥
१ प्रसृतखरखुरदारितमेदिनिर्वनगहनेऽविचन् ।
परिसर्पति पश्यत लीनो निजकार्योन्मुक्त कोऽ ॥
हस्ती प्रभृतिरान्दो यस्मिंस्तत् । पक्षे प्रसृतिदन्तो यस्य । ‘दानं गजमदे त्यागे
इषुभवत्र त्रिकाण्डी । वशा करिणी । वशा योषासुतान्वग्वाश्रीगुर्वीकरिणीष्व
पि इति शेचन ॥ ४७ ॥ अनन्तरे खण्डिकेति । गीतिविशेषः खण्डिका ।
यच्चाम्— पथागणं शनस्थितद्वित्तमुखं पुन दिरं । धीरांगडुम्भनाश्चैव विद्या
खण्डिका मता ॥ इति । कुम्भनालय— कामवाण्डता यत्र भेषयं दूमनं परम् ।
दावरामा रुपुवदौ विद्युदाधस्तो भवेत् । दविरामो गपुन्दुदूतो स्पुविरामवा
न् ॥ इति वा । यथा— ततवततत्रिभ्येयेतत्रिभ्येयेयतव ॥ यष्टिश्वा
• • • • • ४ । • ८ । । ० ।
गणेन वा । प्रसङ्ग मयथाहरण— गच्छी गजहन्त्वया माननी इत्यादिना ।
अता हास्यशृङ्गारयो वर्भ मद्रिगंमवा य इति बराहव्यापार नाह—पसरि
एनि । प्रसृतभावरगर्गनप्रकम्पिततसहस्रचक्रम् । पश्यतइति पश्यत मीनो
निजकार्योन्मुक्त कः ॥ अव्रिवले वीर । वनगहने लीनोऽपि निजकार्योन्मुक्तः
रूप तवम्भाव वृताशायः परिसर्पतीत्यर्था भवति । प्रसृतखरखुरैः कृत्वा
सुखतनश्च भूदारणम् । बुभुक्षया पीडितः क्रोधशान्तः पृथ्व दारणां करोतीति
वः । वराहस्यानुदर्शनं वा । पक्षे धीर कीदृश वनगहन न प्रियतमा
मन्बन्दनिकार्य सुखं भ्रमति । प्रकृष्टतरविरहखित्रो दृगपातेन भूम्या