विक्रमोर्वशीयम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

१०२ विक्रमोर्वशीये
(उपविश्य चचरी ।)
रे' रे हंसा किं गोइज्झइ
(इति मूर्च्छित्वा उत्थाय ।)
यदि हंस गता न ते नतभ्रूः
सरसो रोधसि दृक्पथे प्रिया मे ।
मदनोलपदं कथं नु तस्याः
सकलं चौरिगतं त्वया गृहीतम् ॥ १२ ॥
(चचरी ।)
गोइअणुमारे मइ सविभज्जइ ।
(चचरीकयेोपगत्याङ्कलिं बद्ध्वा ।)
हंस प्रयच्छ मे कान्तां गतिरस्यास्त्वया हृता ।
विभावितैकदेशेन देयं यदभियुज्यते ॥ १३ ॥
(पुनश्चचरी ।)
'छइ पहु णिमित्तर ए गइलालस
मा पहु दिशी नज्जणगणकमा ॥ १४ ॥
१ रे रे हंस किं गोयसे ।
२ गोपनुसारे मयि संविभज्यते
३ कृतहस्तया निर्निमित्तं ए गतिलालस
मा यहु दिशि नज्जनगणकमा ।
(१४ - १ - ४ र इति ... ... यदि हंसानां स्वाभाविकी गतिः
कथं न स्यात् ... ... सा पुनस्तस्या एव सकाशाद् गृहीता
इत्युपहासायोक्तिरियम् । ... ... अत्र च
अनेकपदैरनेक ... ... इति श्लेष
रूपकम् ।
अत्रानव ... ...
इष्टं चानिष्टार्थं ... सम्पादकं चेद्
दृष्टं तत् ... तदा विभावितैकदेशेन । उभयत्रार्थे
दृष्टान्तोऽयम् । तेन च ... सा दृश्यताम् । इति ।
कृतेनापह्नवेन किं फलम् । ... नहि सत्यं तिरोधीयते । तिरोधानेऽप्यहं
ज्ञास्याम्येवेत्यर्थः । एतन्मध्यस्थश्च श्लोकः कश्चित्क्वचित्पुस्तके दृश्यते ।
इत्युपहासायोक्तिरियम् । 'पुनश्चचरी' इत्यारभ्य 'ऋतुवर्णनं' यावत् ।