सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
वेदान्तसार (नृसिंहसरस्वती टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

वेदान्तसार (नृसिंहसरस्वती टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Vedantasara by Sadananda Yogindra

सदानन्द योगीन्द्र द्वारा

स्रोत: खेमराज श्रीकृष्णदास · खेमराज श्रीकृष्णदास · 1940 (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished145 पृष्ठ

पृष्ठ 38, कुल 145 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 38

( ३८ ) वेदान्तसार ।
जन्याकाशादिप्रपंचस्यापि मिथ्यात्वं। न चैवमज्ञानस्य मिथ्या-
त्वे तत्प्रयुक्तबंधमोक्षयोरपिमिथ्यात्वप्रसंग इति वाच्यं। इष्टापत्तेः
तदुक्तं भगवता “बद्धो मुक्त इति व्याख्या गुणतो मे न वस्तुतः।
गुणस्य मायामूलत्वान्न मे मोक्षो न बंधनम्” इति। अलमतिविस्त
रेण। एकस्यैवात्मनो निमित्तोपादानकारणत्वे दृष्टांतमाह। यथा
लूतातंत्विति। यथा लूतातंतुः स्वोत्पद्यमानतंतुलक्षणं कार्यं प्रति
स्वचैतन्यप्रधानतयानिमित्तं चैतन्यसंनिधानव्यतिरेकेण जडस्य
देहस्य मृतशरीरवत्तंतुजनकत्वासंभवात्स्वशरीरप्राधान्येनोपा-
दानं च भवति। अशरीरस्य साक्षात्तंतुजनकत्वासंभवात्स्वशरी-
रप्राधान्येनोपादानं च भवति । शरीरस्य साक्षात्तंतूपादानत्वेन
तदवच्छिन्नचैतन्यस्याप्युपादानत्वेनोपचारात् ॥ ३८ ॥
( भा०टी ) जैसे ऊर्णनाभकीट ( मकड़ी ) स्वकृत प्र-
धानरूपसेजालका निमित्त कारण और शरीरप्रधानरूपस तिसी
तन्तुका उपादान कारण होता है । तिसी प्रकारसे आवरण
और विक्षेपशक्तिविशिष्ट अज्ञानद्वारा समावृत चैतन्य स्वयं
प्रधानरूपसे प्रपञ्चविश्वका निमित्त कारण और उपाधिरूप
अज्ञानरूपसे उपादान कारण होता है ॥ ३८ ॥
तमः प्रधानविक्षेपशक्तिमदज्ञानोपहितचैतन्यादा-
काश आकाशाद्वायुर्वायोरग्निरग्नेरापःअद्भ्यःपृथि-
वी चोत्पद्यते। “तस्माद्वाएतस्मादात्मन आकाशः
सम्भूतः,, इत्यादिश्रुतेः ॥ ३९ ॥
(सं०टी०) एवमीश्वरस्यापि स्वचैतन्यप्रधानतया निमि-