वासवदत्ता (महाकवि सुबन्धु - श्लेष-प्रधान शास्त्रीय गद्यकाव्य सान्वय सटीक)

(prabhūta)timirataskarē (sam)udayam ārōhati (bhagavati bhāsvati)
maṃjiṣṭhā(nikara¹) iva diggajēṣu mahābhārata[samarabhūmi]ru-
dhirōdgāra iva kurukṣētrēṣu [255] sura(dhanuḥ)kāṃti(vi)lēpa iva
jalada(cchadēṣu) kāṣāyapaṭa iva śākyāśrama(śākhāsu) kāusumbha-
rāga iva dhvajapaṭapallavēṣu phalapāka iva karkaṃdhūṣu kuṃku-
ma[cchaṭā]rasa iva vyōmamahāsāudh(āṃgaṇē²) saṃcaradaruṇa-
(yavanikā)paṭa iva kāla(mahānaṭasya³) [bāla⁴]pravāḷa(bhāgā)ruṇē
prasarati bālātāpē kṣaṇēna [ca] cāṭucaṭulacakravākahṛdaya(kōśa)-
saṃtāpaharaṇād iva dahana(pratāpa)pravēśād iva dinanāthakā-
mtōpal[ānal]asaṃgād ivō 'ṣṇimānam uṣṇaraśmēr āśrayati raśmi-
saṃcayē kaṃdarpakētus sarvarātrajāgaraṇa(vaśād) āhāraśūnya-
(paravaśa)śarīratayā niścētanō 'nēkayōjanaśa[256]t(ādhva)bhrama-
ṇakhinnō vāsavadattayā 'py ēvaṃvidhayā saha latā(grahē) maṃ-
damārutāṃdōlitakusumaparima(101)ḷalubdhamugdha(mukhara)-
paribhramatbhramarajhaṃkāramanōharē tatkāla(sulabhayā⁵) ni-
drayā gṛhītō niṣpaṃdakaraṇagrāmas suṣvāpa. tatō vaṇijī 'va pra-
sāritāṃbarē mahādāvānala iva sakalakāṣṭhōddīpini (kalpavṛkṣa iva
sarvāśāprasādhakē) pataṃgamaṃḍalē (madhyaṃ nabhassthalasyā⁶)
'rūḍhē [katham api] kaṃdarpakētuḥ (prabuddhaḥ⁷) priyayā vinā-
kṛtaṃ latā(graham) avalōkya (cō) 'tthāya [257] [ca] tata itō datta-
dṛṣṭiḥ kṣaṇaṃ (viṭapiṣu) kṣaṇaṃ latāṃtarēṣu kṣaṇaṃ [taruśikharēṣu
kṣaṇam] (adhaḥ)kūpēṣu kṣaṇam (ūrdhvataruśikharēṣu) kṣaṇaṃ śu-
ṣkaparṇarāśiṣu kṣaṇam ākāśa(talēṣu) kṣaṇaṃ dikṣu (kṣaṇaṃ⁸) vidi-
kṣu ca bhramann anavarata[virahānala⁹]dahyamānahṛdayō vilalāpa.
(hā) priyē vāsavadattē dēhi mē darśanam [258] (kṛtam) parihāsēna
aṃtarhitā 'si tvatkṛtē yāni [mayā] duḥkhāny anubhūtāni tēṣāṃ
tvam ēva pramāṇam. hā priya(sakha¹⁰) makaraṃda paśyē ('daṃ)
dāivadurvilasitaṃ kiṃ (pūrvaṃ mayā kṛtam anavadātaṃ) karma.
ahō (vipākō niyatēḥ) ahō duratikramā kālagatiḥ ahō grahāṇām

---

Footnotes

¹ Tel. ed. 61 and Grantha ed. omit nikarā.
² So also Hall's manuscript B.
³ Cf. kālanaṭakasya in Hall's manuscript D.
⁴ Hall's manuscripts D, E, H also omit bāla.
⁵ So also Hall's manuscripts D, E.
⁶ Cf. nabhōmadhyam in Hall's manuscript E.
⁷ Cf. prāptabōdhaḥ in Hall's manuscripts E, H.
⁸ So also Hall's manuscript B.
⁹ Hall's manuscripts A, C, E, F, G, H also omit virahānala.
¹⁰ So also Hall's manuscripts A, B, C, E, F, G.

---

Devanagari Transcription / देवनागरी-रूपान्तरम्

(प्रभूत)तिमिरतस्करे (सम्)उदयम् आरोहति (भगवति भास्वति)
मञ्जिष्ठा(निकर¹) इव दिग्गजेषु महाभारत[समरभूमि]रु-
धिरोद्गार इव कुरुक्षेत्रेषु [२५५] सुर(धनुः)कान्ति(वि)लेप इव
जलद(च्छदेषु) काषायपट इव शाक्याश्रम(शाखासु) कौसुम्भ-
राग इव ध्वजपटपल्लवेषु फलपाक इव कर्कन्धूषु कुङ्कु-
म[च्छटा]रस इव व्योममहासाध(आङ्गणे²) सञ्चरदरुण-
(यवनिका)पट इव काल(महानाटस्य³) [बाल⁴]प्रवाळ(भागा)रुणे
प्रसरति बालातापे क्षणेन [च] चाटुचटुलचक्रवाकहृदय(कोश)-
सन्तापहरणाद् इव दहन(प्रताप)प्रवेशाद् इव दिननाथका-
न्तोपल[आनल]सङ्गाद् इवो ऽष्णिमानम् उष्णरश्मेर् आश्रयति रश्मि-
सञ्चये कन्दर्पकेतुस् सर्वरात्रजागरण(वशाद्) आहारशून्य-
(परवश)शरीरतया निश्चेतनो ऽनेकयोजनश[२५६]त्(आध्व)भ्रम-
णखिन्नो वासवदत्तया ऽप्य् एवम् Crush/विधया सह लता(ग्रहे) म-
दममारुतान्दोलितकुसुमपरिम(१०१)ळलुब्धमुग्ध(मुखर)-
परिभ्रमत्भ्रमरझङ्कारमनोहरे तत्काल(सुलभया⁵) नि-
द्रया गृहीतो निष्पन्दकरणग्रामस् सुषवाप। ततो वणिजी ऽव प्र-
सारिताम्बरे महादावानल इव सकलकाष्ठोद्दीपिनी (कल्पवृक्ष इव
सर्वाशाप्रसाधके) पतङ्गमण्डले (मध्यं नभस्स्थलस्या⁶)
ऽरूढे [कथम् अपि] कन्दर्पकेतुः (प्रबुद्धः⁷) प्रियया विना-
कृतं लता(ग्रहम्) अवलोक्य (चो) ऽत्थाय [२५७] [च] तत इतो दत्त-
दृष्टिः क्षणं (विटपिषु) क्षणं लतान्तरेषु क्षणं [तरुशिखरेषु
क्षणम्] (अधः)कूपेषु क्षणम् (ऊर्ध्वतरुशिखरेषु) क्षणम् शु-
ष्कपर्णराशिषु क्षणम् आकाश(तलेषु) क्षणम् दिक्षु (क्षणं⁸) विदि-
क्षु च भ्रमन्न अनवरत[विरहानल⁹]दह्यमानहृदयो विललाप।
(हा) प्रिये वासवदत्ते देहि मे दर्शनम् [२५८] (कृतम्) परिहासेन
अन्तर्हिता ऽसि त्वत्कृते यानि [मया] दुःखान्य् अनुभूतानि तेषां
त्वम् एव प्रमाणम्। हा प्रिय(सख¹⁰) मकरन्द पश्ये (ऽदं)
दैवदुर्विल्सितं किं (पूर्वं मया कृतम् अनवदातम्) कर्म।
अहो (विपाको नियतेः) अहो दुरतिक्रमा कालगतिः अहो ग्रहाणाम्