वरिवस्यारहस्य (भास्करराय मखी - सरोजिनी हिन्दी व्याख्या, कामकला व श्रीविद्या मन्त्र-दर्शन)

द्वितीयोऽंशः २९१
ध्वनयश्चेति त्रिपदद्वन्द्व इति व्याख्याय 'बीजमात्रेणावयवविश्लेषसचिवेन ग्रहत्वमुप-
पादयन्ति तेषामितरांशवैयर्थ्यम्, संपूर्णाया विद्याया एव गणेशनक्षत्राद्यात्मकत्वोक्त्या
प्रकृते विद्येकदेशस्यैव ग्रहत्वोपपादने क्वचिदेकदेशे क्वचित् संपूर्णायामिति वैरूप्यं च ।
यथा च योगिन्यादेरपि नैकदेशरूपतापत्तिस्तस्यानुपदमेव वक्ष्यामः । किं च, बिन्दु-
निर्मुक्तस्य बीजत्वाभावाद् बीजपदेन परामर्शो ऽपि नोचितः । कथमन्यथा 'शुद्धं
बिन्दुयुतम्' इत्यादिदशविधमातृकान्यासान्तर्गतशुद्धमातृकान्यासप्रकरणे बिन्दुविनिर्मोके
सति केवलानामक्षराणां बीजत्वाभावापत्त्या बिन्दुयुतन्यासे पौनरुक्त्ये ऽपि सबिन्दुक एवं
शुद्धन्यासः कार्य इति सांप्रदायिकानामुक्तिः सङ्गच्छत इति दिक् । संप्रदायार्थप्रकरणे
सप्तत्रिंशद्वर्णा उक्ताः । तेषु दश श्रीकण्ठानां स्वस्वव्यञ्जनैः सह गणने दशसंख्याया
बाधे सप्तविंशतिरवशिष्यन्ते; तेन च नक्षत्रात्मकत्वं सिद्धमित्याह—नक्षत्रत्वं चेति ।
तदुक्तम्—
'हृल्लेखात्रयसंभूतैस्तिथिसंख्यैस्तथाक्षरैः ।
अन्यैर्द्वादशभिर्वर्णैरेषा नक्षत्ररूपिणी ॥' इति ॥ ८९ ॥

• सरोजिनी *
  श्रीविद्या ग्रहरूपा एवं नक्षत्ररूपा भी है—
  १. बीजबिन्दुध्वनीनां च त्रिकूटेषु ग्रहात्मिका ॥ ६४ ॥²
  २. हल्लेखात्रय संभूतैस्तिथिसंख्यैस्तथाक्षरैः ।
  अन्यैर्द्वादशभिर्वर्णैरेषा नक्षत्ररूपिणी ॥ ६५ ॥³
  आचार्य अमृतानन्दनाथ 'दीपिका' में इसकी व्याख्या करते हुए इसकी पुष्टि में
  कहते है—"कूटशब्दोऽत्राक्षर पिण्डपरः । यथोक्तमभियुक्तैः "कूटेषु त्रिषु कार्यवशादी-
  कारशृङ्गक्रमात्' इति । सौभाग्यविद्याया अकार पिण्डेषु बीजबिन्दुध्वनीनां च बीजं
  ईकारान्तम्' बिन्दुरू